Adhiṭṭhāyāti mātikāvasena āṇattikapayogakathāvaṇṇanā
Evaṃ
M2.262 vijjhāti evaṃ dhanuṃ kaḍḍhetvā vijjha .Evaṃ paharāti evaṃ daḷhaṃ asiṃ gahetvā pahara .
Evaṃ ghātehīti evaṃ kammakāraṇaṃ katvā mārehi .
Majjheti hatthino piṭṭhimajjhe .
Etenāti ‘‘ adhiṭṭhahitvā āṇāpetī ’’ tiādinā .
Tatthāti āṇattikappayoge .
Kiñcāpi kiriyaviseso aṭṭhakathāsu anāgato , pāḷiyaṃ pana ‘‘ evaṃ vijjha , evaṃ pahara , evaṃ ghātehī ’’ ti kiriyāvisesassa parāmaṭṭhattā ācariyaparamparāya ābhataṃ kiriyāvisesaṃ pāḷiyā saṃsandanato gahetvā dassento ‘‘ aparo nayo ’’ tiādimāha .
Chedanan ti hatthādichedanaṃ .
Bhedanan ti kucchiādiphālanaṃ .
Atha vā usunā vijjhanaṃ , asinā chedanaṃ , muggarādīhi sīsādi bhedanan ti evamettha attho daṭṭhabbo .
Saṅkhamuṇḍakan ti saṅkhamuṇḍakammakāraṇaṃ .
Taṃ karontā uttaroṭṭhaubhatokaṇṇacūḷikagalavāṭakaparicchedena cammaṃ chinditvā sabbakese ekato gaṇṭhiṃ katvā daṇḍakena paliveṭhetvā uppāṭenti , saha kesehi cammaṃ uṭṭhahati , tato sīsakaṭāhaṃ thūlasakkharāhi ghaṃsitvā dhovantā saṅkhavaṇṇaṃ karonti .
Evamādīti ādi -saddena bilaṅgathālikaṃ rāhumukhaṃ jotimālikaṃ hatthapajjotikaṃ erakavattikaṃ cīrakavāsikaṃ eṇeyyakaṃ baḷisamaṃsikaṃ kahāpaṇikaṃ khārāpatacchikaṃ palighaparivattikaṃ palālapīṭhakanti evamādiṃ sabbaṃ kammakāraṇaṃ saṅgaṇhāti .
Tattha ( a . ni . aṭṭha .2.2.1) bilaṅgathālikan ti kañjiyaukkhalikakammakāraṇaṃ .
Taṃ kammaṃ karontā sīsakapālaṃ uppāṭetvā tattaṃ ayoguḷaṃ saṇḍāsena gahetvā tattha pakkhipanti , tena matthaluṅgaṃ pakkuthitvā upari uttarati .
Rāhumukhan ti rāhumukhakammakāraṇaṃ .
Taṃ karonto saṅkunā mukhaṃ vivaritvā antomukhe dīpaṃ jālenti , kaṇṇacūḷikāhi vā paṭṭhāya mukhaṃ nikhādanena khaṇanti , lohitaṃ paggharitvā mukhaṃ pūreti .
Jotimālikan ti sakalasarīraṃ telapilotikāya veṭhetvā ālimpenti .
Hatthapajjotikan ti hatthe telapilotikāya veṭhetvā dīpaṃ viya pajjālenti .
Erakavattikan ti erakavattakammakāraṇaṃ .
Taṃ karontā heṭṭhāgīvato paṭṭhāya cammavaṭṭe
V2.233 kantitvā gopphakeM2.263 pātenti , atha naṃ yottehi bandhitvā kaḍḍhanti , so attanova cammavaṭṭe akkamitvā patati .Cīrakavāsikan ti cīrakavāsikakammakāraṇaṃ .
Taṃ karontā tatheva cammavaṭṭe kantitvā kaṭiyaṃ ṭhapenti , kaṭito paṭṭhāya kantitvā gopphakesu ṭhapenti , uparimehi heṭṭhimasarīraṃ cīrakanivāsananivatthaṃ viya hoti .
Eṇeyyakan ti eṇeyyakammakāraṇaṃ .
Taṃ karontā ubhosu kapparesu ca jaṇṇukesu ca ayavalayāni datvā ayasūlāni koṭṭenti , so catūhi ayasūlehi bhūmiyaṃ patiṭṭhahati , atha naṃ parivāretvā aggiṃ karonti , taṃ kālena kālaṃ sandhito sūlāni apanetvā catūhi aṭṭhikoṭīhiyeva ṭhapenti .
Baḷisamaṃsikan ti ubhatomukhehi baḷisehi paharitvā cammamaṃsanahārūni uppāṭenti .
Kahāpaṇikan ti sakalasarīraṃ tikhiṇāhi vāsīhi koṭito paṭṭhāya kahāpaṇamattaṃ kahāpaṇamattaṃ pātentā koṭṭenti .
Khārāpatacchikan ti sarīraṃ tattha tattha āvudhehi paharitvā kocchehi khāraṃ ghaṃsanti , cammamaṃsanahārūni paggharitvā aṭṭhikasaṅkhalikāva tiṭṭhati .
Palighaparivattikan ti ekena passena nipajjāpetvā kaṇṇachidde ayasūlaṃ koṭṭetvā pathaviyā ekābaddhaṃ karonti , atha naṃ pāde gahetvā āviñchanti .
Palālapīṭhakan ti cheko kāraṇiko chavicammaṃ acchinditvā nisadapotehi aṭṭhīni bhinditvā kesesu gahetvā ukkhipati , maṃsarāsiyeva hoti , atha naṃ keseheva pariyonandhitvā gaṇhantā palālavaṭṭiṃ viya katvā paliveṭhenti .
Vatthuṃ visaṃvādetvā tato aññaṃ māretīti sambandho .
Purimapassādīnampi vatthusabhāgato vatthuggahaṇeneva gahaṇanti āha ‘‘ purato paharitvā ’’ tiādi .
Cittena ‘‘ purato vā ’’ ti niyamaṃ katvā vā akatvā vā ‘‘ purato paharitvā mārehī ’’ ti vutte sace aññattha paharitvā māreti , lesaṃ oḍḍetvā avuttattā visaṅketova hoti .
Cittena pana yattha katthaci paharitvā māraṇaṃ icchantopi sace ‘‘ purato paharitvā mārehī ’’ ti vadati , tassa lesaṃ oḍḍetvā tathā vuttamatthaṃ ṭhapetvā teneva cittena samuṭṭhāpitaviññattikattā manussaviggahapārājikato pariyāyena amuccanato ‘‘ aññattha paharitvā māritepi nevatthi visaṅketo ’’ ti vadanti , keci pana taṃ na icchanti .
Vatthuvisesenāti mātuādivatthuvisesena
M2.264 .Kammavisesoti ānantariyādikammaviseso .
Āpattivisesoti pārājikādiāpattiviseso .
‘‘ Etaṃ gāme ṭhitan ’’ ti gāmo puggalaniyamanatthaṃ vutto , na okāsaniyamanatthaṃ , tasmā okāsaṃ aniyametvā puggalasseva niyamitattā natthi visaṅketo .
‘‘ Gāmeye vā ’’ tiādīsu pana okāsassa niyamitattā aññattha mārite visaṅketo vutto .
Tuṇḍenāti
V2.234 khaggakoṭiyā .Tharunāti khaggamuṭṭhinā .
‘‘ Etaṃ gacchantan ’’ ti gamanena puggalova niyamito , na iriyāpatho .
Tenāha ‘‘ natthi visaṅketo ’’ ti .
‘‘ Gacchantamevā ’’ tiādinā iriyāpatho niyamito .
Tenāha ‘‘ visaṅketo hotī ’’ ti .
‘‘ Dīghaṃ mārehī ’’ ti vuttepi dīghasaṇṭhānānaṃ bahubhāvato itthannāmaṃ evarūpañca dīghanti aññesaṃ asādhāraṇalakkhaṇena aniddiṭṭhattā ‘‘ aniyametvā āṇāpetī ’’ ti vuttaṃ .
Tenevāha ‘‘ yaṃ kiñci tādisaṃ māretī ’’ ti .
Ettha ca ‘‘ cittena bahūsu dīghasaṇṭhānesu ekaṃ niyametvā vuttepi vācāya aniyamitattā aññasmiṃ tādise mārite natthi visaṅketo ’’ ti vadanti .
Parapāṇimhi pāṇasaññitālakkhaṇassa aṅgassa abhāvato nevatthi pāṇātipātoti āha ‘‘ āṇāpako muccatī ’’ ti .
Yadi evaṃ okāsaniyame sati kathaṃ pāṇātipātoti ?
Okāsaṃ niyamentassa tasmiṃ okāse nisinnassa jīvitindriyaṃ ārammaṇaṃ hotīti gahetabbaṃ .
Okāsañhi niyametvā niddisanto tasmiṃ okāse nisinnaṃ mārāpetukāmo hoti , sayaṃ pana tadā tattha natthi , tasmā okāsena saha attano jīvitindriyaṃ ārammaṇaṃ na hotīti vadanti .
Adhiṭṭhāyāti mātikāvasena āṇattikapayogakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .