Savibhaṅgasikkhāpadavaṇṇanā
197-198.
Yasmā panātiādi ‘‘ asantaṃ abhūtaṃ asaṃvijjamānan ’’ ti etesaṃ kāraṇavacanaṃ .
Tattha yan ti yaṃ uttarimanussadhammaṃ .
Anabhijānan ti attani atthibhāvaṃ ajānanto .
Samudācaratīti ‘‘ atthi mayhaṃ esa dhammo ’’ ti katheti jānāpeti vā .
‘‘ Asantaṃ abhūtan ’’ ti imassa kāraṇavacanaṃ santāne anuppannoti .
Ñāṇena ca asacchikatoti idaṃ pana ‘‘ asaṃvijjamānan ’’ ti etassa kāraṇavacanaṃ .
Pakatimanussehi uttaritarānaṃ buddhādiuttamapurisānaṃ adhigamadhammo uttarimanussadhammoti āha ‘‘ uttarimanussānan ’’ tiādi .
Tan ti uttarimanussadhammaṃ .
Atha padabhājane bahuvacananiddeso kasmā katoti āha ‘‘ padabhājane panā ’’ tiādi .
Kiñcāpi uttarimanussadhammo abyākatopi hoti , ārogyaṭṭhena pana bāhitikasutte viya ‘‘ kusale dhamme ’’ ti vuttaṃ .
Assāti uttarimanussadhammassa .
Khaṇalayamuhutta-saddā aññattha bhinnatthāpi honti , idha pana khaṇapariyāyavaseneva ‘‘ taṃ khaṇaṃ taṃ layaṃ taṃ muhuttan ’’ ti pāḷiyaṃ vuttaṃ .
Adhigantabbato adhigamo , jhānādi , adhigamassa pucchā adhigamapucchā .
Tenāha ‘‘ jhānavimokkhādīsū ’’ tiādi .
Upāyapucchāti adhigamupāyapucchā .
Kintīti kena pakārena , kena vidhināti attho .
Katamesaṃ tvaṃ dhammānaṃ lābhīti idaṃ pana pubbe ‘‘ kiṃ te adhigatan ’’ ti aniddhāritabhedā jhānādivisesā pucchitāti idāni tesaṃ niddhāretvā pucchanākāradassanaṃ .
Tasmāti
V2.252 yasmā yathāvuttehi chahākārehi adhigamabyākaraṇaṃ sodhetabbaṃ , tasmā .Ettāvatāvāti ettakena byākaraṇamatteneva na sakkātabbo .
Byākaraṇañhi ekaccassa ayāthāvatopi hotīti .
Imesu pana chasu ṭhānesu sodhanatthaṃ vattabboti yathā nāma jātarūpapatirūpakampi
M2.284 jātarūpaṃ viya khāyatīti jātarūpaṃ nighaṃsanatāpanacchedanehi sodhetabbaṃ , evameva imesu idāneva vuttesu chasu ṭhānesu pakkhipitvā sodhanatthaṃ vattabbo .Vimokkhādīsūti ādi -saddena samādhisamāpattiñāṇadassanamaggabhāvanāphalasacchikiriyādiṃ saṅgaṇhāti .
Pākaṭo hotīti adhigatavisesassa satisammosābhāvato .
Sesapucchāsupi pākaṭo hotīti pade eseva nayo .
Sabbesañhi attanā adhigatamaggena pahīnakilesā pākaṭā hontīti idaṃ yebhuyyavasena vuttaṃ .
Kassaci hi attanā adhigatamaggavajjhakilesesu sandeho uppajjatiyeva mahānāmassa sakkassa viya .
So hi sakadāgāmī samānopi ‘‘ tassa mayhaṃ , bhante , evaṃ hoti ‘ ko su nāma me dhammo ajjhattaṃ appahīno , yena me ekadā lobhadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti , dosadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti , mohadhammāpi cittaṃ pariyādāya tiṭṭhantī ’’’ ti ( ma . ni .1.175) bhagavantaṃ pucchi .
Ayaṃ kira rājā sakadāgāmimaggena lobhadosamohā niravasesā pahīyantīti saññī ahosi .
Kiṃ ariyasāvakassa evaṃ sandeho uppajjatīti ?
Āma uppajjati .
Kasmā ?
Paṇṇattiyaṃ akovidattā .
‘‘ Ayaṃ kileso asukamaggavajjho ’’ ti imissā paṇṇattiyā akovidassa hi ariyasāvakassa evaṃ hoti .
Kiṃ tassa paccavekkhaṇā natthīti ?
Atthi , sā pana na sabbesaṃ paripuṇṇā hoti .
Eko hi pahīnakilesameva paccavekkhati , eko avasiṭṭhakilesameva , eko maggameva , eko phalameva , eko nibbānameva .
Imāsu pana pañcasu paccavekkhaṇāsu ekaṃ vā dve vā no laddhuṃ na vaṭṭati .
Iti yassa paccavekkhaṇā na paripuṇṇā , tassa maggavajjhakilesapaṇṇattiyaṃ akovidattā evaṃ hoti .
Uggahaparipucchākusalāti sajjhāyamaggasaṃvaṇṇanāsu nipuṇā .
Yāya paṭipadāya yassa ariyamaggo āgacchati , sā pubbabhāgapaṭipatti āgamanapaṭipadā .
Sodhetabbāti suddhā udāhu na suddhāti vicāraṇavasena sodhetabbā .
Na sujjhatīti tattha tattha pamādapaṭipattisabbhāvato .
Apanetabboti attano paṭiññāya apanetabbo .
‘‘ Sujjhatī ’’ ti vatvā sujjhanākāraṃ dassetuṃ ‘‘ dīgharattan ’’ tiādi vuttaṃ .
Paññāyatīti etthāpi ‘‘ yadī ’’ ti padaṃ ānetvā yadi so bhikkhu tāya paṭipadāya paññāyatīti sambandho
M2.285 .Catūsu paccayesu
V2.253 alaggattā ‘‘ ākāse pāṇisamena cetasā ’’ ti vuttaṃ .Vuttasadisan ti tassa bhikkhuno byākaraṇaṃ imasmiṃ sutte vuttena sadisaṃ , samanti attho .
Khīṇāsavapaṭipattisadisā paṭipadā hotīti dīgharattaṃ suvikkhambhitakilesattā .
Khīṇāsavassa nāma … pe … na hotīti pahīnavipallāsattā jīvitanikantiyā ca abhāvato na hoti .
Puthujjanassa pana appahīnavipallāsattā jīvitanikantisabbhāvato ca appamattakenapi hoti .
Tatrimāni vatthūni – dīghabhāṇakaabhayatthero kira ekaṃ piṇḍapātikaṃ pariggahetuṃ asakkonto daharassa saññaṃ adāsi .
So taṃ nahāyamānaṃ kalyāṇīnadīmukhadvāre nimujjitvā pāde aggahesi .
Piṇḍapātiko ‘‘ kumbhīlo ’’ ti saññāya mahāsaddaṃ akāsi , tadā naṃ ‘‘ puthujjano ’’ ti jāniṃsu .
Candamukhatissarājakāle pana mahāvihāre saṅghatthero khīṇāsavo dubbalacakkhuko vihāreyeva acchati .
Taṃ rājā ‘‘ theraṃ pariggaṇhissāmī ’’ ti bhikkhūsu bhikkhācāraṃ gatesu appasaddo upasaṅkamitvā sappo viya pāde aggahesi .
Thero silāthambho viya niccalo hutvā ‘‘ ko etthā ’’ ti āha .
Ahaṃ , bhante , tissoti .
Sugandhaṃ vāyasi no tissāti .
Evaṃ khīṇāsavassa bhayaṃ nāma natthi .
Ekacco pana puthujjanopi atisūro hoti nibbhayo , so rajanīyena ārammaṇena pariggaṇhitabbo .
Vasabharājāpi hi ekaṃ theraṃ pariggaṇhamāno ghare nisīdāpetvā tassa santike badarasāḷavaṃ maddamāno nisīdi .
Mahātherassa kheḷo calito , therassa puthujjanabhāvo āvibhūto .
Khīṇāsavassa hi rasataṇhā nāma suppahīnā , dibbesupi rasesu nikanti nāma na hoti .
Tasmā imehi upāyehi pariggahetvā sacassa bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā rasataṇhā vā uppajjati ,‘‘ na tvaṃ arahā ’’ ti apanetabbo .
Asantaguṇasambhāvanalakkhaṇā pāpicchāti āha –
‘‘ yā sā idhekacco … pe … ādinā nayenā ’’ ti .
Ādi -saddena ‘‘ assaddho samāno ‘ saddhoti maṃ jano jānātū ’ ti icchati , appassutova samāno ‘ bahussutoti maṃ jano jānātū ’ ti icchati , saṅgaṇikārāmova samāno ‘ pavivittoti maṃ jano jānātū ’ ti icchati , kusītova samāno
M2.286 ‘ āraddhavīriyoti maṃ jano jānātū ’ ti icchati , muṭṭhassatīva samāno ‘ upaṭṭhitassatīti maṃ jano jānātū ’ ti icchati , asamāhitova samāno ‘ samāhitoti maṃ jano jānātū ’ ti icchati , duppaññova samāno ‘ paññavāti maṃ jano jānātū ’ ti icchati , akhīṇāsavova samāno ‘ khīṇāsavoti maṃ jano jānātū ’ ti icchati , yā evarūpā icchā icchāgatā pāpicchatā rāgo sārāgo cittassa sārāgo , ayaṃ vuccati pāpicchatā ’’ ti ( vibha .851) evaṃ vuttaṃ pāḷipadesaṃ saṅgaṇhāti .Pāpikāyāti
V2.254 lāmikāya icchāya .Apakatoti pāpikāya icchāya sammāājīvato apeto katoti icchāya apakato .
Tathābhūto ca micchājīvena abhibhūto parājito nāma hotīti āha ‘‘ abhibhūto parājito ’’ ti .
Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ nirayāyupakaḍḍhatīti yathā kuso yena duggahito , tassa hatthaṃ anukantati phāleti , evameva samaṇadhammasaṅkhātaṃ sāmaññampi khaṇḍasīlāditāya dupparāmaṭṭhaṃ nirayāya upakaḍḍhati , niraye nibbattāpetīti attho .
Sithiloti olīyitvā karaṇena sithilaggāhena kato .
Paribbājoti khaṇḍādibhāvappatto samaṇadhammo .
Bhiyyo ākirate rajan ti abbhantare vijjamānaṃ rāgarajādiṃ evarūpo samaṇadhammo apanetuṃ na sakkoti , atha kho tassa upari aparampi rāgarajādiṃ ākiratīti attho .
Bhikkhubhāvoti pārājikaṃ āpajjitvā ‘‘ samaṇo ahan ’’ ti paṭijānanato vohāramattasiddho bhikkhubhāvo .
Ajānamevāti pāṭhe evāti avadhāraṇatthe nipāto .
Ajānamevan ti pāṭhe pana evaṃ jānāmi evaṃ passāmīti avacanti yojetabbaṃ .