Issues
Select Version
Sāratthadīpanī-ṭīkā ( dutiyo bhāgo )
Sāratthadīpanī-ṭīkā ( dutiyo bhāgo )

Mūlapaññattivaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Mūlapaññattivaṇṇanā

55. NiddisitabbassātiM2.82 vivaritabbassa pakāsetabbassa .
Kilesehīti ahirikādīhi kilesehi .
Ito paṭṭhāyāti duṭṭhulla-padato paṭṭhāya .
Tassa kammassāti methunadhammapaṭisevanasaṅkhātassa kammassa .
Dassanan tiādi vuttanayameva .
Assāti methunadhammassa .
Dvīhi dvīhi samāpajjitabbā dvayaṃdvayasamāpattīti āha ‘‘ dvayena dvayena samāpajjitabbato ’’ ti .
Rāgapariyuṭṭhānena sadisabhāvappattiyā mithunānaṃ idaṃ methunaṃ , methunameva dhammo methunadhammotiV2.73 āha ‘‘ ubhinnaṃ rattānan ’’ tiādi .
Tattha rattānan ti methunarāgena rattānaṃ .
Sārattānan ti teneva rāgena ativiya rattānaṃ .
Avassutānan ti lokassādamittasanthavavasena uppannamethunarāgena tintānaṃ .
Pariyuṭṭhitānan ti methunarāguppattiyā pariyonaddhacittānaṃ .
Sadisānan ti rattatādīhi sadisānaṃ .
Yasmā ‘‘ paṭisevati nāmā ’’ ti padaṃ mātikāya natthi , tasmā ‘‘ paṭisevati nāmāti kasmā uddhaṭan ’’ ti yo maññati , tassa kāraṇaṃ dassento ‘‘ paṭiseveyyāti ettha … pe … mātikāpadan ’’ ti āha .
Itthiyā nimittenāti idaṃ ‘‘ maggena gacchatī ’’ tiādi viya daṭṭhabbaṃ .
Yathā hi ‘‘ maggena gacchatī ’’ ti vutte ‘‘ maggaṃ gacchati , magge vā gacchatī ’’ ti ayamattho labbhati , evaṃ ‘‘ itthiyā nimittena pavesetī ’’ ti vutte ‘‘ itthiyā nimittaṃ paveseti , nimitte vā pavesetī ’’ ti ayamattho labbhati .
Idañca yebhuyyena purisapayogadassanatthaṃ vuttaṃ .
Nimittaṃ aṅgajātan ti atthato ekaṃ .
Pavesanaṃ nāma na bahi chupanamattanti āha ‘‘ vātena asamphuṭṭhe allokāse ’’ ti .
Abbhantarañhi pavesento ‘‘ pavesetī ’’ ti vuccati , na bahi chupanto .
Abbhantaran ti ca pakatiyā sabbaso pihitassa nimittassa vātena asamphuṭṭhokāso vuccatīti .
Idāni sabbathā lesokāsapidahanatthaṃ itthinimitte purisanimitte ca labbhamānaṃ pavesakāle aññamaññaṃ phassārahaṃ padesavisesaṃ vibhajitvā dassento ‘‘ itthinimitte cattāri passānī ’’ tiādimāha .
Vātena hi asamphuṭṭhe allokāse yattha katthaci ekenapi padesena chupitvā pavesento ‘‘ pavesetī ’’ ti vuccati .
Vemajjhan ti yathā cattāri passāni asamphusanto paveseti , evaṃ katavivarassa itthinimittassa heṭṭhimatalaṃ vuccatiM2.83 , purisanimitte pana majjhan ti aggakoṭiṃ sandhāya vadati .
Uparīti aggakoṭito uparibhāgappadeso .
Idañca majjhena samiñjitvā pavesentassa majjhimapabbasamiñjitaṅguliṃ katthaci pavesentassa aṅguliyā majjhimapabbapiṭṭhisadisaṃ aṅgajātassa uparibhāgavemajjhaṃ sandhāya vuttaṃ .
Heṭṭhā pavesentoti itthinimittassa heṭṭhimabhāgena chupantaṃ pavesento .
Majjhena pavesentoti abbhantaratalaṃ chupitvā majjhena pavesento .
Katthaci acchupantaṃ pavesetvā nīharantassa hi natthi pārājikaṃ , dukkaṭaṃ pana hoti chinnasīsavatthusmiṃ vaṭṭakate mukhe acchupantaṃ pavesetvā nīharantassa viya .
Majjheneva chupantaṃ pavesentoti aggakoṭiyā chupantaṃ pavesento .
Majjhimapabbapiṭṭhiyā samiñjitaṅgulinti sambandho .
Atha vā samiñjitaṅguliṃ majjhimapabbapiṭṭhiyā pavesento viyāti yojetabbaṃ .
Saṅkocetvāti nimittamajjhena bhinditvā .
Uparibhāgenāti saṅkocitassa uparibhāgakoṭiyā .
Idāni purisanimittassa heṭṭhā vuttesu chasu ṭhānesu uparīti vuttaṭṭhānantarassa vasena visuṃ cattāriV2.74 passāni gahetvā purisanimitte dasadhā ṭhānabhedaṃ dassento ‘‘ tatthā ’’ tiādimāha .
Heṭṭhā pana visuṃ tāni aggahetvā ‘‘ cattāri passānī ’’ ti vacanasāmaññatopi visuṃ visuṃ labbhamānāni ekaccaṃ gahetvā cha ṭhānāni vuttāni .
Tulādaṇḍasadisaṃ pavesentassāti ujukaṃ pavesentassa .
Nimitte jātan ti attano nimitte jātaṃ .
Cammakhīlan ti nimitte uṭṭhitaṃ cammameva .
‘‘ Uṇṇigaṇḍo ’’ tipi vadanti .
Nimitte jātampi cammakhīlādi nimittamevāti āha ‘‘ āpatti pārājikassā ’’ ti .
‘‘ Upahatakāyappasādan ’’ ti avatvā ‘‘ naṭṭhakāyappasādan ’’ ti vacanaṃ upādinnabhāvassa natthitādassanatthaṃ .
Tenevāha –
‘‘ matacammaṃ vā sukkhapīḷakaṃ vā ’’ ti .
Sati hi upādinnabhāve upahatepi kāyappasāde upahatindriyavatthusmiṃ viya pārājikāpattiyeva siyā , matacammaṃ pana sukkhapīḷakañca anupādinnakaṃ upādinnakeyeva ca pārājikāpatti .
Tenevāha ‘‘ āpatti dukkaṭassā ’’ ti .
Na ca evaṃ karontassa anāpatti sakkā vattunti dukkaṭaṃ vuttaṃ , itthinimittassa pana naṭṭhepi upādinnabhāve pārājikāpattiyeva .
Mate akkhāyite yebhuyyena akkhāyite pārājikāpattivacanato methunassādenāti iminā kāyasaṃsaggarāgaṃ nivatteti .
Sati hi kāyasaṃsaggarāge saṅghādisesova siyā , bījānipi nimittasaṅkhyaṃ na gacchantīti dukkaṭameva vuttaṃ .
‘‘ Nimittena nimittaṃ pavesetī ’’ ti hi vuttaṃ .
IdāniM2.84 imissā methunakathāya asabbhirūpattā ‘‘ īdisaṃ ṭhānaṃ kathentehi suṇantehi ca evaṃ paṭipajjitabban ’’ ti anusāsanto ‘‘ ayañca methunakathā nāmā ’’ tiādimāha .
Methunakathāya rāgavuddhihetuttā hāsavisayattā ca tadubhayanivattanatthaṃ paṭikūlamanasikārādīsu niyojeti .
Paṭikūlamanasikārena hi rāgo nivattati , samaṇasaññādīsu paccupaṭṭhitesu hāso nivattati .
Sattānuddayāyāti sattānaṃ apāyadukkhādīhi anurakkhaṇatthaṃ .
Lokānukampāyāti sattalokavisayāya anukampāya .
Mukhaṃ apidhāyāti mukhaṃ apidahitvā , yena kenaci pamādena kadāci mandahāso bhaveyya , tadā garuttaṃ kuppeyya , tasmā tādise kāle garubhāvassa avikopanatthaṃ bījakena mukhaṃ paṭicchādetvā nisīditabbanti adhippāyo .
Atha vā mukhaṃ apidhāyāti mukhaṃ pidahitvāti attho .
Bījakena mukhaṃ paṭicchādetvā hasamānena na nisīditabbanti ayamettha adhippāyo .
Dantavidaṃsakan ti dante dassetvā vivaritvā cāti attho .
Gabbhitenāti saṅkocaṃ anāpajjantena , ussāhajātenāti attho .
Yadi hi ‘‘ īdisaṃ nāma asabbhiṃ kathemī ’’ ti saṅkocaṃV2.75 āpajjeyya , atthavibhāvanaṃ na siyā , tasmā ‘‘ tādisena sammāsambuddhenapi tāva īdisaṃ kathitaṃ , kimaṅgaṃ panāhaṃ kathemī ’’ ti evaṃ ussāhajātena kathetabbanti adhippāyo .
Satthupaṭibhāgenāti satthukappena , satthusadisenāti attho .
Mūlapaññattivaṇṇanā niṭṭhitā .