Āṇattikathāvaṇṇanā
121. Āṇattikathāyaṃ asammohatthan ti yasmā saṅketakammanimittakammāni karonto eko purebhattādīsu vā akkhinikhaṇanādīni vā disvā ‘‘ gaṇhā ’’ ti vadati , eko gahetabbabhaṇḍanissitaṃ katvā ‘‘ purebhattaṃ evaṃvaṇṇasaṇṭhānaṃ bhaṇḍaṃ gaṇhā ’’ ti vadati , eko ‘‘ tvaṃ itthannāmassa pāvada , so aññassa pāvadatū ’’ tiādinā puggalapaṭipāṭiyā ca āṇāpeti , tasmā kālavasena kiriyāvasena bhaṇḍavasena puggalavasena ca āṇatte visaṅketāvisaṅketavasena etesu saṅketakammanimittakammesu asammohatthaṃ .
Nimittasaññaṃ katvāti ‘‘ īdisaṃ nāma bhaṇḍan ’’ ti vaṇṇasaṇṭhānādivasena gahaṇassa nimittabhūtaṃ saññāṇaṃ katvā .
Yathādhippāyaṃ gacchatīti dutiyo tatiyassa , tatiyo catutthassāti evaṃ paṭipāṭiyā ce vadantīti vuttaṃ hoti .
Sace pana dutiyo catutthassa āroceti , na yathādhippāyaṃ āṇatti gatāti
V2.140 nevatthi thullaccayaṃ , paṭhamaṃ vuttadukkaṭameva hoti .Tadeva hotīti bhaṇḍaggahaṇaṃ vinā kevalaṃ sāsanappaṭiggahaṇamattasseva siddhattā tadeva thullaccayaṃ hoti
M2.158 , na dukkaṭaṃ nāpi pārājikanti attho .Sabbatthāti īdisesu sabbaṭṭhānesu .
Tesampi dukkaṭan ti ārocanapaccayā dukkaṭaṃ .
Paṭiggahitamatteti ettha avassaṃ ce paṭiggaṇhāti , tato pubbeva ācariyassa thullaccayaṃ , na pana paṭiggahiteti daṭṭhabbaṃ .
Kasmā panassa thullaccayanti āha –
‘‘ mahājano hi tena pāpe niyojito ’’ ti .
Mūlaṭṭhasseva dukkaṭan ti ayaṃ tāva aṭṭhakathānayo , ācariyā pana ‘‘ visaṅketattā eva mūlaṭṭhassāti pāḷiyaṃ avuttattā paṭiggaṇhantasseva taṃ dukkaṭaṃ vuttaṃ , imināva heṭṭhā āgatavāresupi paṭiggaṇhantānaṃ paṭiggahaṇe dukkaṭaṃ veditabbaṃ , taṃ pana tattha okāsābhāvato avatvā idha vuttan ’’ ti vadanti .
Evaṃ puna āṇattiyāpi dukkaṭameva hotīti paṭhamaṃ atthasādhakattābhāvato vuttaṃ .
Āṇattikkhaṇeyeva pārājikoti maggānantaraphalaṃ viya atthasādhikāṇatticetanākkhaṇeyeva pārājiko .
Badhiratāyāti uccaṃ bhaṇanto badhiratāya vā na sāvetīti vuttaṃ hoti .
‘‘ Āṇatto ahaṃ tayā ’’ ti imasmiṃ vāre puna paṭikkhipitabbābhāvena atthasādhakattābhāvato mūlaṭṭhassa natthi pārājikaṃ .
‘‘ Paṇṇe vā silāya vā yattha katthaci ‘ coriyaṃ kātabban ’ ti likhitvā ṭhapite pārājikamevā ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Taṃ pana yasmā adinnādānato pariyāyakathāya muccati , tasmā vīmaṃsitvā gahetabbaṃ .
Yadi pana ‘‘ asukasmiṃ nāma ṭhāne asukaṃ nāma bhaṇḍaṃ ṭhitaṃ , taṃ avaharā ’’ ti paṇṇe likhitvā kassaci peseti , so ce taṃ bhaṇḍaṃ avaharati , āṇattiyā avahaṭaṃ nāma hotīti yuttaṃ āṇāpakassa pārājikaṃ .
Āṇattikathāvaṇṇanā niṭṭhitā .