4. Attakāmapāricariyasikkhāpadavaṇṇanā
290. Catutthe cīvaran ti nivāsanādi yaṃ kiñci cīvaraṃ .
Piṇḍapātan ti yo koci āhāro .
So hi piṇḍolyena bhikkhuno patte patanato tattha tattha laddhabhikkhānaṃ piṇḍānaṃ pāto sannipātoti vā piṇḍapātoti vuccati .
Senāsanan ti sayanañca āsanañca .
Yattha hi vihārādike seti nipajjati āsati nisīdati , taṃ senāsanaṃ .
Pati eti etasmāti paccayoti āha ‘‘ patikaraṇaṭṭhena paccayo ’’ ti .
Rogassa patiayanaṭṭhena vā paccayo , paccanīkagamanaṭṭhenāti attho , vūpasamanatthenāti vuttaṃ hoti .
Dhātukkhobhalakkhaṇassa hi taṃhetukadukkhavedanālakkhaṇassa vā rogassa paṭipakkhabhāvo patiayanaṭṭho .
Yassa kassacīti sappiādīsu yassa kassaci .
Sappāyassāti hitassa vikāravūpasamenāti
M2.324 adhippāyo .Bhisakkassa kammaṃ tena vidhātabbato , tenāha ‘‘ anuññātattā ’’ ti .
Nagaraparikkhārehīti nagaraṃ parivāretvā rakkhaṇakehi .
Āvāṭaparikkhepo parikhā uddāpo pākāro esikā paligho pākāramatthakamaṇḍalanti satta nagaraparikkhārāti vadanti .
Setaparikkhāroti suvisuddhasīlālaṅkāro .
Ariyamaggo hi idha ‘‘ ratho ’’ ti adhippeto .
Tassa ca sammāvācādayo alaṅkāraṭṭhena ‘‘ parikkhāro ’’ ti vuttā .
Cakkavīriyoti vīriyacakko .
Jīvitaparikkhārāti jīvitassa pavattikāraṇāni .
Samudānetabbāti sammā uddhaṃ uddhaṃ ānetabbā pariyesitabbā .
Parivāropi hoti antarāyānaṃ parito vāraṇato , tenāha –
‘‘ jīvita … pe … rakkhaṇato ’’ ti .
Tattha antaran ti vivaraṃ , okāsoti attho .
Rakkhaṇatoti verikānaṃ antaraṃ adatvā attano sāmīnaṃ parivāretvā ṭhitasevakā viya rakkhaṇato .
Assāti jīvitassa .
Kāraṇabhāvatoti cirappavattiyā kāraṇabhāvato .
Rasāyanabhūtañhi bhesajjaṃ sucirampi kālaṃ jīvitaṃ pavattetiyeva .
291. Upacāreti yattha ṭhito viññāpetuṃ sakkoti , tādise .
Kāmo ceva hetu ca pāricariyā ca attho .
Sesaṃ byañjanan tiādīsu pāḷiyaṃ ‘‘ attakāman ’’ ti padaṃ uddharitvā attano
V2.288 kāmaṃ , attano hetuṃ , attano adhippāyaṃ , attano pāricariyanti cattāro atthā padabhājane vuttā .Tesu paṭhame atthavikappe kāmo ca hetu ca pāricariyā ca attho , sesaṃ adhippāyapadamekaṃ byañjanaṃ paṭhamaviggahe tadatthassa asambhavabhāvato niratthakattā .
Dutiye pana atthavikappe adhippāyo ca pāricariyā ca attho , kāmo ca hetu cāti sesaṃ padadvayaṃ byañjanaṃ tesaṃ tattha atthābhāvatoti evaṃ cattāri padāni dvinnaṃ viggahānaṃ vasena yojitānīti keci vadanti .
Gaṇṭhipade ca ayamevattho vutto .
Cūḷamajjhimamahāgaṇṭhipadesu pana ‘‘ paṭhamasmiṃ atthavikappe kāmo ca hetu ca pāricariyā ca adhippāyattho , sesaṃ methunadhammasaṅkhātena kāmenātiādi viggahavākyaṃ akkharavivaraṇamattato byañjanamattaṃ .
Dutiye atthavikappe adhippāyo ca pāricariyā ca adhippāyattho , sesaṃ attanā kāmitā icchitātiādi viggahavākyaṃ akkharavivaraṇamattato byañjanamattan ’’ ti evamattho vutto
M2.325 .‘‘ Byañjane ādaraṃ akatvā ’’ ti vacanato ayamevattho idha yuttataroti viññāyati .
Byañjane ādaraṃ akatvāti iminā hi aṭṭhakathāyaṃ vuttaviggahavasena byañjane ādaraṃ akatvāti ayamattho dīpito .
Idāni yathāvuttamevatthaṃ padabhājanena saṃsanditvā dassetuṃ ‘‘ attano kāmaṃ attano hetuṃ attano pāricariyanti hi vutte jānissanti paṇḍitā ’’ tiādi āraddhaṃ .
Idaṃ vuttaṃ hoti –
‘‘ attano hetun ’’ ti vutte attano atthāyāti ayamattho viññāyati .
‘‘ Attano kāmaṃ attano pāricariyan ’’ ti ca vutte kāmena pāricariyāti ayamattho viññāyati .
Tasmā attano kāmaṃ attano hetuṃ attano pāricariyanti imehi tīhi padehi attano atthāya kāmena pāricariyā attakāmapāricariyāti ayamatthavikappo vuttoti viññū jānissanti .
‘‘ Attano adhippāyan ’’ ti vutte pana adhippāyasaddassa kāmitasaddena samānatthabhāvato attano pāricariyanti imassa ca ubhayaviggahasāmaññato attano icchitakāmitaṭṭhena attakāmapāricariyāti ayamatthavikappo dvīhi padehi dassitoti viññū jānissantīti .
Etadaggan ti esā aggā .
Duṭṭhullavācāsikkhāpade kiñcāpi methunayācanaṃ āgataṃ , tathāpi taṃ duṭṭhullavācassādarāgavasena vuttaṃ , idha pana attano methunassādarāgavasenāti ayaṃ viseso .
Vinītavatthūsu ‘‘ tena hi bhagini aggadānaṃ dehī ’’ ti idaṃ attano atthāya vuttanti veditabbaṃ .
Manussitthī , itthisaññitā , attakāmapāricariyāya rāgo , tena rāgena vaṇṇabhaṇanaṃ , taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni .
Attakāmapāricariyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .