10. Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā
410. Dasame ye dubbalā honti appathāmā , na sakkonti araññakādīni sevantā dukkhassantaṃ kātuṃ , te sandhāyāha ‘‘ bahūnaṃ kulaputtānaṃ maggantarāyāya saṃvattantī ’’ ti .
Adhivāsanakhantisampannoti ‘‘ khamo hoti sītassā ’’ tiādinā vuttasītuṇhādisahanalakkhaṇāya khantiyā samannāgato .
Byañjanapadameva paramaṃ assāti padaparamo .
Yassa hi puggalassa bahumpi suṇato bahumpi bhaṇato bahumpi dhārayato bahumpi vācayato na tāya jātiyā dhammābhisamayo hoti
V2.318 , ayaṃ ‘‘ padaparamo ’’ ti vuccati .Abhisambhuṇitvāti nipphādetvā .
Nābhisambhuṇātīti na sampādeti , araññavāsaṃ sampādetuṃ na sakkotīti vuttaṃ hoti .
Dhammato apetaṃ uddhammaṃ .
Asabbaññū assāti tesaṃ anurūpassa ajānanato asabbaññū bhaveyya .
‘‘ Na , bhikkhave , asenāsanikena vassaṃ upagantabban ’’ ti ( mahāva .204) vacanato ‘‘ cattāro pana … pe … paṭikkhittamevā ’’ ti vuttaṃ .
Idameva vacanaṃ sandhāya pāḷiyampi ‘‘ aṭṭha māse kho mayā devadatta rukkhamūlasenāsanaṃ anuññātan ’’ ti vuttaṃ .
Tīhi koṭīhīti tīhi ākārehi , tīhi kāraṇehīti attho .
Tadubhayavimuttaparisaṅkitan ti diṭṭhaṃ sutanti idaṃ ubhayaṃ anissāya ‘‘ kiṃ nu kho idaṃ bhikkhuṃ uddissa vadhitvā sampāditan ’’ ti kevalameva parisaṅkitaṃ .
Macchabandhanaṃ jālaṃ , vāgurā migabandhanī .
Kappatīti yadi tesaṃ vacanena āsaṅkā upacchinnā hoti , vaṭṭati .
Pavattamaṃsan ti vikkāyikamaṃsaṃ .
Maṅgalādīnan ti ādi -saddena āhunapāhunādike saṅgaṇhāti .
Bhikkhūnaṃyeva atthāyāti ettha aṭṭhānappayutto eva -saddo , bhikkhūnaṃ atthāya akatamevāti sambandhitabbaṃ .
Tasmā ‘‘ bhikkhūnañca dassāma , maṅgalādīnañca atthāya bhavissatī ’’ ti missetvā katampi na vaṭṭatīti veditabbaṃ .
Keci pana ‘‘ bhikkhūnaṃyevāti
M2.360 avadhāraṇena bhikkhūnañca aññesañca atthāya kataṃ vaṭṭatī ’’ ti vadanti , taṃ na sundaraṃ .Yattha ca nibbematiko hotīti bhikkhūnaṃ atthāya katepi sabbena sabbaṃ parisaṅkitābhāvamāha .
Tamevatthaṃ āvikātuṃ ‘‘ sace panā ’’ tiādi vuttaṃ .
Itaresaṃ vaṭṭatīti ajānantānaṃ vaṭṭati , jānato evettha āpatti hotīti .
Teyevāti ye uddissa kataṃ , teyeva .
Uddisakatamaṃsaparibhogato akappiyamaṃsaparibhogassa visesaṃ dassetuṃ ‘‘ akappiyamaṃsaṃ panā ’’ tiādi vuttaṃ .
Purimasmiṃ sacittakā āpatti , itarasmiṃ acittakā .
Tenāha ‘‘ akappiyamaṃsaṃ ajānitvā bhuñjantassapi āpattiyevā ’’ ti .
‘‘ Paribhogakāle pucchitvā paribhuñjissāmīti vā gahetvā pucchitvā paribhuñjitabban ’’ ti vacanato akappiyamaṃsaṃ ajānitvā gaṇhantassa paṭiggahaṇena anāpatti siyā .
Ajānitvāpi bhuñjantasseva hi āpatti vuttā .
Vattanti vadantīti iminā āpatti natthīti dasseti .
Sallekhā vutti etesanti sallekhavuttino .
Bāhulikoti ekassa la -kārassa lopaṃ katvā vuttaṃ .
Kappan ti āyukappaṃ .
Saṅghabhedako hi ekaṃ kappaṃ asītibhāge katvā tato ekabhāgamattaṃ kālaṃ niraye tiṭṭheyyāti āyukappaṃ sandhāya ‘‘ kappaṃ nirayamhi paccatī ’’ ti vuttaṃ .
Kappaṭṭhakathāyaṃ ( vibha . aṭṭha .809) pana ‘‘ saṇṭhahante hi kappe kappavemajjhe vā saṅghabhedaṃ katvā kappavināseyeva muccati .
Sacepi hi sve kappo vinassissatīti ajja saṅghabhedaṃ karoti , sveva
V2.319 muccati , ekadivasameva niraye paccatī ’’ ti vuttaṃ .Tatthāpi kappavināseyevāti āyukappavināseyevāti atthe sati natthi virodho .
Saṇṭhahanteti idampi ‘‘ sve vinassissatī ’’ ti viya abhūtaparikappanavasena vuttaṃ .
‘‘ Ekadivasameva niraye paccatī ’’ ti etthāpi tato paraṃ kappābhāve āyukappassapi abhāvatoti avirodhato atthayojanā daṭṭhabbā .
Brahmaṃ puññan ti seṭṭhaṃ puññaṃ .
Kappaṃ saggamhi modatīti etthāpi āyukappameva .
411. Laddhinānāsaṃvāsakenāti bhāvappadhānoyaṃ niddeso , laddhinānāsaṃvāsakabhāvenāti attho .
Kammanānāsaṃvāsakenāti etthāpi eseva nayo .
Aññathā nānāsaṃvāsakena sahitassa samānasaṃvāsakassapi
M2.361 saṅghassa asamānasaṃvāsakattaṃ āpajjeyya .Tattha laddhinānāsaṃvāsako nāma ukkhittānuvattako .
So hi attano laddhiyā nānāsaṃvāsako jātoti ‘‘ laddhinānāsaṃvāsako ’’ ti vuccati .
Kammanānāsaṃvāsako nāma ukkhepanīyakammakato .
So hi ukkhepanīyakammavasena nānāsaṃvāsako hotīti ‘‘ kammanānāsaṃvāsako ’’ ti vuccati .
Virahitoti vimutto .
Kāyasāmaggīdānaṃ tesu tesu saṅghakammesu hatthapāsūpagamanavasena veditabbaṃ .
‘‘ Bhedāya parakkameyyā ’’ ti visuṃ vuttattā bhedanasaṃvattanikassa adhikaraṇassa samādāya paggaṇhato pubbepi pakkhapariyesanādivasena saṅghabhedāya parakkamantassa samanubhāsanakammaṃ kātabbanti veditabbaṃ .
Imāni vatthūnīti aṭṭhārasa bhedakaravatthūni .
Kammenāti apalokanādīsu catūsu kammesu aññatarena kammena .
Uddesenāti pañcasu pātimokkhuddesesu aññatarena uddesena .
Vohārenāti tāhi tāhi upapattīhi ‘‘ adhammaṃ dhammo ’’ tiādiaṭṭhārasabhedakaravatthudīpakena vohārena .
Anussāvanāyāti ‘‘ nanu tumhe jānātha mayhaṃ uccākulā pabbajitabhāvaṃ bahussutabhāvañca , mādiso nāma uddhammaṃ ubbinayaṃ satthusāsanaṃ gāheyyāti cittampi uppādetuṃ tumhākaṃ yuttaṃ , kiṃ mayhaṃ avīci nīluppalavanaṃ viya sītalo , kimahaṃ apāyato na bhāyāmī ’’ tiādinā nayena kaṇṇamūle vacībhedaṃ katvā anussāvanena .
Salākaggāhenāti evaṃ anussāvetvā tesaṃ cittaṃ upatthambhetvā anivattidhamme katvā ‘‘ gaṇhatha imaṃ salākan ’’ ti salākaggāhena .
Pañcahi kāraṇehi saṅghabhedo hotīti ettha kammameva uddeso vā saṅghabhede padhānakāraṇanti veditabbaṃ .
Vohārānussāvanasalākaggāhā pana pubbabhāgā .
Aṭṭhārasavatthudīpanavasaena hi voharantena tattha rucijananatthaṃ anussāvetvā salākāya gahitāyapi abhinnova hoti saṅgho .
Yadā pana evaṃ cattāro vā atirekā vā salākaṃ gahetvā āveṇikakammaṃ vā uddesaṃ vā karonti , tadā saṅgho bhinno nāma hoti .
Abbhussitan ti abbhuggataṃ .
Accheyyāti vihareyya , pavatteyyāti attho .
‘‘ Lajjī
V2.320 rakkhissatī ’’ ti vacanato āpattibhayena ārocanaṃ lajjīnaṃyeva bhāroti āha ‘‘ lajjīhi bhikkhūhī ’’ ti .Alajjissapi anārocentassa āpattiyeva ‘‘ ye passanti , ye suṇantī ’’ ti vacanato .
Samāgacchatūti ekī
M2.362 bhavatu .Ekībhāvo ca samānaladdhivasena hotīti āha ‘‘ ekaladdhiko hotū ’’ ti .
Sampattiyāti sīlādisampattiyā .
Paṭinissajjantassa anāpattibhāvato ‘‘ sotthibhāvo tassa bhikkhuno ’’ ti vuttaṃ .
Appaṭinissajjato dukkaṭan ti visuṃ visuṃ vadantānaṃ gaṇanāya dukkaṭaṃ .
Pahontenāti gantuṃ samatthena agilānena .
Saṅghabhedassa garukabhāvato avassaṃ kattabbatādassanatthaṃ ‘‘ dūrepi bhāroyevā ’’ ti vuttaṃ , āpatti pana addhayojanabbhantare gantuṃ samatthassa agilānasseva veditabbā .
416. Asamanubhāsantassāti kammakārake kattuniddesoti āha ‘‘ asamanubhāsiyamānassā ’’ ti .
Tatiyakammavācāya paṭinissajjanto ñattiyā dukkaṭaṃ dvīhi kammavācāhi thullaccaye ca āpajjatiyevāti āha ‘‘ paṭinissajjantassa saṅghādisesena anāpattī ’’ ti .
Assāti devadattassa .
Katena bhavitabban ti samanubhāsanakammena katena bhavitabbaṃ .
Attano rucimattena vadeyyātiādikammikattā appaṭinissajjantassapi anāpattīti adhippāyena vadeyya .
Apaññatte sikkhāpade samanubhāsanakammasseva abhāvato ‘‘ na hi paññattaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamantassā ’’ ti vuttaṃ .
Sikkhāpadaṃ paññapenteneva hi samanubhāsanakammaṃ anuññātaṃ .
Uddissa anuññātatoti ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , romanthakassa romanthanan ’’ tiādiṃ ( cūḷava .273) uddissa anuññātaṃ sandhāya vadanti .
Anāpattiyan ti anāpattivāre .
Āpattiṃ ropetabboti anissajjanapaccayā āpannapācittiyāpattiṃ ukkhepanīyakammakaraṇatthaṃ āropetabboti attho .
Āpattiyeva na jātāti saṅghādisesāpatti na jātāyevāti attho .
Sā panesāti sā pana esā anāpatti .
Tivaṅgikan ti kāyavācācittavasena tivaṅgikaṃ , kāyavācācittato samuṭṭhātīti vuttaṃ hoti .
‘‘ Nappaṭinissajjāmī ’’ ti saññāya abhāvena muccanato saññāvimokkhaṃ .
Sacittakan ti ‘‘ nappaṭinissajjāmī ’’ ti jānanacittena sacittakaṃ .
Bhedāya parakkamanaṃ , dhammakammena samanubhāsanaṃ , kammavācāpariyosānaṃ , appaṭinissajjananti imānettha cattāri aṅgāni .
Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .