13. Kuladūsakasikkhāpadavaṇṇanā
431. Terasame kīṭāgirīti tassa nigamassa nāmaṃ .
Tañhi sandhāya parato ‘‘ na assajipunabbasukehi bhikkhūhi kīṭāgirismiṃ vatthabban ’’ ti vuttaṃ .
Tena pana yogato so janapadopi ‘‘ kīṭāgiri ’’ icceva saṅkhyaṃ gatoti āha ‘‘ evaṃnāmake janapade ’’ ti .
Āvāse niyuttā āvāsikā , nibaddhavāsino .
Te akataṃ senāsanaṃ karonti , jiṇṇaṃ paṭisaṅkharonti , kate issarā honti .
Tenāha ‘‘ so yesaṃ āyatto … pe … te āvāsikā ’’ ti
M2.368 .Nivāso nivāsamattaṃ etesaṃ atthīti nevāsikāti āha ‘‘ ye pana kevalan ’’ tiādi .
Teti assajipunabbasukā .
Cha janāti paṇḍuko lohitako mettiyo bhūmajako assaji punabbasukoti ime cha janā .
Sammāti ālapanavacanametaṃ .
Āyamukhabhūtāti āyassa mukhabhūtā .
Dhuraṭṭhāneti sāvatthiyā avidūre ṭhāne .
Vassāne hemante cāti dvīsu utūsu vassanato ‘‘ dvīhi meghehī ’’ ti vuttaṃ .
Diyaḍḍhabhikkhusahassato gaṇācariyānaṃ channaṃ janānaṃ adhikattā ‘‘ samadhikan ’’ ti vuttaṃ , sādhikanti attho .
Ma -kāro padasandhivasena āgato .
Akatavatthun ti akatapubbaṃ abhinavavatthuṃ .
Kaṇikārādayo puppharukkhā , jātisumanādayo pupphagacchā .
Koṭṭanan ti sayaṃ chindanaṃ .
Koṭṭāpanan ti ‘‘ imaṃ chinda bhindā ’’ ti aññehi chedāpanaṃ .
Āḷiyā bandhanan ti yathā gacchamūle udakaṃ santiṭṭhati , tathā samantato bandhanaṃ .
Udakassāti akappiyaudakassa .
Kappiyaudakasiñcanan ti imināva siñcāpanampi saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ .
Nanu ‘‘ udakassa secanaṃ secāpanan ’’ ti imināva sāmaññato kappiyākappiyaudakasiñcanādiṃ sakkā saṅgahetuṃ , tasmā kappiyaudakasiñcanādi
V2.326 kasmā visuṃ vuttanti ?‘‘ Ārāmādiatthaṃ ropite akappiyavohāresupi kappiyaudakasiñcanādi vaṭṭatī ’’ ti vakkhamānattā idhāpi vibhāgaṃ katvā kappiyaudakasiñcanādi visuṃ dassitaṃ .
Hatthamukhapādadhovananhānodakasiñcanan ti imināpi pakārantarena kappiyaudakasiñcanameva dasseti .
‘‘ Akappiyavohāro ’’ ti koṭṭanakhaṇanādivasena sayaṃ karaṇassapi kathaṃ saṅgahoti ?
Akappiyanti voharīyatīti akappiyavohāroti akappiyabhūtaṃ karaṇakārāpanādi sabbameva saṅgahitaṃ , na pana akappiyavacanamattanti daṭṭhabbaṃ .
Kappiyavohārepi eseva nayo .
Sukkhamātikāya ujukaraṇan ti iminā purāṇapaṇṇādiharaṇampi saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ .
Kudālādīni bhūmiyaṃ ṭhapetvā ṭhānato hatthena gahetvā ṭhānameva pākaṭataranti ‘‘ obhāso ’’ ti vuttaṃ .
Mahāpaccarivāda mhi patiṭṭhapetukāmo pacchā vadati .
Vanatthāyāti idaṃ keci ‘‘ vatatthāyā ’’ ti paṭhanti , tesaṃ vatiatthāyāti attho .
Akappiyavohārepi ekaccaṃ vaṭṭatīti dassetuṃ ‘‘ na kevalañca sesan ’’ tiādimāha .
Yaṃ kiñci mātikan ti sukkhamātikaṃ vā asukkhamātikaṃ vā .
‘‘ Kappiyaudakaṃ
M2.369 siñcitun ’’ ti iminā ‘‘ kappiyaudakaṃ siñcathāti vattumpi vaṭṭatī ’’ ti dasseti .Sayaṃ ropetumpi vaṭṭatīti iminā ‘‘ ropehīti vattuṃ vaṭṭatī ’’ tipi siddhaṃ .
Aññatthāya vā karontassāti vatthupūjādiatthaṃ karontassa .
Kasmā na anāpattīti vatthupūjanatthāya ganthanādīsu kasmā na anāpatti .
Anāpattiyevāti paṭivacanaṃ datvā idāni tameva anāpattibhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ yathāhī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tatthāti ārāmādiatthāya rukkharopane .
Tathā vatthupūjanatthāyapi anāpattiyevāti ratanattayapūjanatthāyapi kappiyavohārena pariyāyādīhi ca ganthāpane anāpattiyevāti attho .
‘‘ Tathā vatthupūjanatthāyā ’’ ti hi sāmaññato vuttepi ‘‘ yathā hi tattha kappiyavohārena pariyāyādīhi cā ’’ ti vuttattā kappiyavohārādīhi ganthāpane eva anāpatti viññāyati , na sayaṃ ganthane , teneva paro sayaṃ ganthanampi kasmā na vaṭṭatīti codento ‘‘ nanu cā ’’ tiādimāha .
Yathā ārāmādiatthaṃ kappiyapathaviyaṃ sayaṃ ropetumpi vaṭṭati , tathā vatthupūjanatthāya sayaṃ ganthanepi kasmā na vaṭṭatīti codakassa adhippāyo .
Vuttan tiādi ācariyassa parihāro .
Atha ‘‘ na pana mahāaṭṭhakathāyan ’’ ti kasmā vadati .
Mahāpaccariādīsu vuttampi hi pamāṇamevāti nāyaṃ virodho , mahāaṭṭhakathāyaṃ avuttampi tattheva vuttena saṃsanditvā pamāṇamevāti patiṭṭhāpetuṃ vuttattā .
Taṃ kathan ti maññeyyāsīti sambandho .
Mahāaṭṭhakathāyañca kappiyaudakasecanaṃ vuttaṃ , taṃ kathanti etthāyamadhippāyo .
Kiñcāpi mahāaṭṭhakathāyaṃ ārāmādiatthāya
V2.327 kappiyapathaviyaṃ sayaṃ ropanaṃ na vuttaṃ , kappiyaudakassa pana sayaṃ siñcanaṃ vuttameva , tasmā yathā ārāmādiatthāya kappiyaudakaṃ sayaṃ siñcitumpi vaṭṭati , tathā vatthupūjanatthāya sayaṃ ganthanampi kasmā na vaṭṭatīti .Tampi na virujjhatīti yadetaṃ ārāmādiatthāya sayaṃ ropanaṃ kappiyaudakasiñcanañca vuttaṃ , tampi na virujjhati .
Kathaṃ taṃ na virujjhatīti āha ‘‘ tatrahī ’’ tiādi .
Etaṃ vuttan ti mālāvacchaṃ ropentipi ropāpentipi siñcantipi siñcāpentipīti etaṃ vuttaṃ .
Aññatra pana pariyāyo atthīti ‘‘ mālāvacchaṃ ropentipi ropāpentipi siñcantipi siñcāpentipī ’’ ti kulasaṅgahatthāya ropanasiñcanaṃ sandhāya vuttattā tato aññatra ārāmādiatthāya mālāvaccharopane pariyāyo atthi .
Tattha pariyāyaṃ idha
M2.370 ca pariyāyābhāvaṃ ñatvāti tattha ‘‘ mālāvacchaṃ ropentī ’’ tiādīsu ‘‘ mālāvacchan ’’ ti visesavacanasabbhāvato pariyāyaṃ , idha ‘‘ ganthentī ’’ tiādīsu tathāvidhavisesavacanābhāvato pariyāyābhāvañca ñatvā .Nanu ca yathā ‘‘ ganthentī ’’ ti sāmaññato vuttattā pariyāyo na labbhatīti yassa kassaci atthāya sayaṃ ganthanaṃ na vaṭṭati , evaṃ ‘‘ ganthāpentī ’’ ti sāmaññato vuttattā pariyāyena ganthāpanampi na vaṭṭatīti āpajjati .
Evañca sati parato ‘‘ evaṃ jāna , evaṃ kate sobheyya , yathā etāni pupphāni na vikiriyanti , tathā karohītiādinā kappiyavacanena kāretuṃ vaṭṭatī ’’ ti idaṃ virujjhatīti ?
Na virujjhati , pariyāyena hi kārāpanaṃ ganthāpanameva na hoti , tasmā yathāvuttanayena pariyāyato kārāpanaṃ vaṭṭati .
Sabbaṃ vuttanayeneva veditabban ti heṭṭhā vuttaṃ vinicchayameva saṅkhepato nigameti .
Haraṇādīsu kasmā anāpattīti vatthupūjanatthāya haraṇādīsu kasmā anāpatti .
Kulitthiādīnaṃ atthāya haraṇatoti kulitthiādīnaṃ haraṇassa tattha vuttattāti adhippāyo .
Tenevāha ‘‘ haraṇādhikāre hī ’’ tiādi .
Mālan ti pupphadāmaṃ .
Mañjarī viyāti kusumamañjarī viya .
Hārasadisan ti muttāhārasadisaṃ .
Pācittiyañceva dukkaṭañcāti pathavīkhaṇanapaccayā pācittiyaṃ , kulasaṅgahapaccayā dukkaṭaṃ .
Akappiyavohārenāti ‘‘ idaṃ khaṇa , idaṃ ropehī ’’ tiādiakappiyavohārena .
Dukkaṭamevāti kulasaṅgahapaccayā dukkaṭaṃ .
Ubhayatthāti kappiyākappiyapathaviyaṃ .
Sabbatthāti kulasaṅgahaparibhogaārāmādiatthāya ropite .
Dukkaṭampīti na kevalaṃ pācittiyameva .
Kappiyenāti kappiyena udakena .
Tesaṃyeva dvinnan ti kuladūsanaparibhogānaṃ .
Dukkaṭan ti kulasaṅgahatthāya sayaṃ siñcane kappiyavohārena akappiyavohārena vā siñcāpane ca dukkaṭaṃ , paribhogatthāya pana sayaṃ siñcane akappiyavohārena siñcāpane ca dukkaṭaṃ .
Āpattibahulatā veditabbāti ettha sayaṃ siñcane
V2.328 dhārāpacchedagaṇanāya āpattigaṇanā veditabbā .Siñcāpane pana punappunaṃ āṇāpentassa vācāya vācāya āpatti , sakiṃ āṇattassa bahūnaṃ siñcanepi ekāva .
Dukkaṭapācittiyānīti kulasaṅgahapaccayā dukkaṭaṃ , bhūtagāmapātabyatāya pācittiyaṃ .
Aññatthāti vatthupūjādiatthāya ocinane .
Sakiṃ āṇattoti akappiyavohārena āṇatto .
Pācittiyamevāti akappiyavacanena
M2.371 āṇattattā pācittiyaṃ .Kappiyavacanena pana vatthupūjādiatthāya ocināpentassa anāpattiyeva .
Ganthanena nibbattaṃ gantimaṃ .
Esa nayo sesesupi .
Na vaṭṭatīti kulasaṅgahatthāya vatthupūjādiatthāya vā vuttanayena karontassa ca kārāpentassa ca dukkaṭanti attho .
Purimanayenevāti ‘‘ bhikkhussa vā ’’ tiādinā vuttanayena .
Dhammāsanavitāne baddhakaṇṭakesu pupphāni vijjhitvā ṭhapentīti sambandho .
Uparūpari vijjhitvā chattasadisaṃ katvā āvuṇanato ‘‘ chattātichattaṃ viyā ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Kadalikkhandhamhī ’’ tiādinā vuttaṃ sabbameva sandhāya ‘‘ taṃ atioḷārikamevā ’’ ti vuttaṃ , sayaṃ karontassa akappiyavacaneneva kārāpentassa ca dukkaṭamevāti attho .
Pupphavijjhanatthan ti vuttattā pupphāni vijjhituṃyeva kaṇṭakaṃ bandhituṃ na vaṭṭati , pupphadāmādibandhanatthaṃ pana vaṭṭati .
Kaṇṭakampi bandhituṃ na vaṭṭatīti ca idaṃ aṭṭhakathācariyappamāṇena gahetabbaṃ .
Pavesetuṃ na vaṭṭatīti vuttattā pupphacchidde apavesetvā uparūpari ṭhapetuṃ vaṭṭati .
Jālamayaṃ vitānaṃ jālavitānaṃ .
Nāgadantaka mpi sacchiddakaṃyeva gahetabbaṃ .
Pupphapaṭicchakaṃ daṇḍādīhi katapupphādhāraṇaṃ , tampi sacchiddameva idha vuttaṃ .
Asokapiṇḍiyāti asokapupphamañjarikāya .
‘‘ Dhammarajju nāma cetiyaṃ vā bodhiṃ vā pupphapavesanatthaṃ āvijjhitvā baddharajjū ’’ ti mahāgaṇṭhipade majjhimagaṇṭhipade ca vuttaṃ , tasmā tathābaddhāya rajjuyā cetiyassa ca antare pupphāni pavesetuṃ vaṭṭatīti viññāyati .
Gaṇṭhipade pana ‘‘ dhammarajjunti sithilaṃ vaṭṭikaṃ rajjuṃ katvā bodhiṃ vā cetiyaṃ vā parikkhipitvā dhammāsane vā lambitvā tattha pupphāni pavesentī ’’ ti vuttaṃ , tasmā sithilavaṭṭikāya rajjuyā antarepi pupphāni pavesetuṃ vaṭṭatīti viññāyati , vīmaṃsitvā yuttataraṃ gahetabbaṃ .
Ubhayatthāpi panettha nevatthi virodhoti amhākaṃ khanti .
Matthakadāman ti dhammāsanādimatthake lambakadāmaṃ .
Pupphehi veṭhentīti pupphadāmena veṭhenti .
Tesaṃyevāti uppalādīnaṃyeva .
Vākena vā daṇḍakena vāti visuṃ acchinnena pupphasahiteneva vākena vā daṇḍakena vā .
Khandhe ṭhapitakāsāvassāti khandhe ṭhapitasaṅghāṭiṃ sandhāya vuttaṃ .
Tañhi tathā bandhituṃ
V2.329 sakkā bhaveyya .Imināva aññampi tādisaṃ kāsāvaṃ vā vatthaṃ vā vuttanayena bandhitvā tattha pupphāni pakkhipituṃ vaṭṭatīti siddhaṃ .
Aṃsabhaṇḍikaṃ pasibbake pakkhittasadisattā veṭhimaṃ nāma na jātaṃ , tasmā sithilabandhassa antarantarā pakkhipituṃ vaṭṭatīti vadanti .
Pupphapaṭe
M2.372 ca daṭṭhabban ti pupphapaṭaṃ karontassa dīghato pupphadāmassa haraṇapaccāharaṇavasena pūraṇaṃ sandhāya vuttaṃ .Tiriyato haraṇaṃ pana vāyimaṃ nāma hoti , na pūrimaṃ .
Purimaṭṭhānaṃ atikkāmetīti ettha ‘‘ aphusāpetvāpi atikkāmentassa āpattiyevā ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
‘‘ Purimaṭṭhānaṃ atikkāmetī ’’ ti avisesena vuttattā taṃ yuttaṃ .
Keci pana ‘‘ aññamaññaṃ aphusāpetvā anekakkhattuṃ parikkhipituṃ vaṭṭatī ’’ ti vadantīti vuttaṃ , tattha kāraṇaṃ na dissati .
Bandhituṃ vaṭṭatīti puppharahitāya suttakoṭiyā vākakoṭiyā vā bandhituṃ vaṭṭati .
Ekavāraṃ haritvā vā parikkhipitvā vāti idaṃ pubbe vuttacetiyādiparikkhepaṃ pupphapaṭakaraṇañca sandhāya vuttaṃ , tasmā cetiyaṃ vā bodhiṃ vā parikkhipantena ekavāraṃ parikkhipitvā purimaṭṭhānaṃ sampatte aññassa dātabbaṃ , tenapi ekavāraṃ parikkhipitvā tatheva kātabbaṃ .
Pupphapaṭaṃ karontena ca ekavāraṃ haritvā aññassa dātabbaṃ , tenapi tatheva kātabbaṃ .
Sacepi dveyeva bhikkhū ubhosu passesu ṭhatvā pariyāyena haranti , vaṭṭatiyevāti vadanti .
Pūritan ti dīghato pasāraṇavasena pūritaṃ .
Vāyituṃ na labhatīti dīghato pasārite tiriyato haraṇaṃ vāyanaṃ nāma hotīti ekavārampi pupphaguṇaṃ tiriyato harituṃ na vaṭṭati .
Pupphāni ṭhapentenāti aganthitāni pākatikapupphāni ṭhapentena .
Pupphadāmaṃ pana pūjanatthāya bhūmiyaṃ ṭhapentena phusāpetvā vā aphusāpetvā vā diguṇaṃ katvā ṭhapetuṃ na vaṭṭatīti vadanti .
Ghaṭikadāmaolambakoti ante ghaṭikākārayutto yamakadāmaolambako .
Ekekaṃ pana dāmaṃ nikkhantasuttakoṭiyāva bandhitvā olambituṃ vaṭṭati , pupphadāmadvayaṃ saṅghaṭitukāmenapi nikkhantasuttakoṭiyāva suttakoṭiṃ saṅghaṭituṃ vaṭṭati .
Aḍḍhacandākārena mālāguṇaparikkhepoti aḍḍhacandākārena mālāguṇassa punappunaṃ haraṇapaccāharaṇavasena pūretvā parikkhipanaṃ .
Teneva taṃ pūrime paviṭṭhaṃ , tasmā etampi aḍḍhacandākāraṃ punappunaṃ haraṇapaccāharaṇavasena pūritaṃ na vaṭṭati .
Ekavāraṃ pana aḍḍhacandākārena mālāguṇaṃ harituṃ vaṭṭatīti vadanti .
Pupphadāmakaraṇan ti ettha suttakoṭiyaṃ gahetvāpi ekato kātuṃ na vaṭṭatīti vadanti .
Geṇḍukakharapattadāmānaṃ paṭikkhittattā celādīhi katadāmampi na vaṭṭati akappiyānulomattāti vadanti .
‘‘ Lāsiyanāṭakaṃ
V2.330M2.373 nāṭentī ’’ ti vatvā tameva pariyāyantarena dassetuṃ ‘‘ recakaṃ dentī ’’ ti vuttaṃ , abhinayaṃ dassentīti attho , attano adhippāyaṃ pakāsetvā ‘‘ evaṃ naccitabban ’’ ti paṭhamaṃ uṭṭhahitvā naccanākāraṃ dassentīti vuttaṃ hoti .Keci pana ‘‘ mukhe aṅguliyo pakkhipitvā saddaṃ karontā cakkamiva attānaṃ bhamayamānā recakaṃ denti nāmā ’’ ti vadanti .
Ekekāya pantiyā aṭṭha aṭṭha padāni assāti aṭṭhapadaṃ .
‘‘ Aṭṭhāpadan ’’ tipi paṭhanti .
Dasapadepi eseva nayo .
Padānīti ca sāriādīnaṃ patiṭṭhānaṭṭhānāni .
Dasapadaṃ nāma dvīhi pantīhi vīsatiyā padehi kīḷanajūtaṃ .
Ākāseyeva kīḷantīti ‘‘ ayaṃ sārī asukapadaṃ mayā nītā , ayaṃ asukapadan ’’ ti kevalaṃ mukheneva vadantā ākāseyeva jūtaṃ kīḷanti .
Jūtaphalaketi jūtamaṇḍale .
Pāsakakīḷāya kīḷantīti pāsakaṃ vuccati chasu passesu ekekaṃ yāva chakkaṃ dassetvā katakīḷanaṃ , taṃ vaḍḍhetvā yathāladdhaekakādivasena sāriyo apanentā upanentā ca kīḷanti .
Ghaṭena kīḷā ghaṭikāti eke .
Mañjaṭṭhiyā vāti mañjaṭṭhirukkhasāraṃ gahetvā pakkakasāvaṃ sandhāya vadati .
Salākahatthan ti tālahīrādīnaṃ kalāpassetaṃ adhivacanaṃ .
Bahūsu salākāsu visesarahitaṃ ekaṃ salākaṃ gahetvā tāsu pakkhipitvā puna taṃyeva uddharantā salākahatthena kīḷantīti keci .
Paṇṇena vaṃsākārena katā nāḷikā paṇṇanāḷikā .
Tenevāha ‘‘ taṃ dhamantā ’’ ti .
Pucchantassa mukhāgataṃ akkharaṃ gahetvā naṭṭhamuṭṭhilābhālābhādijānanakīḷā akkharikā tipi vadanti .
Hatthismin ti nimittatthe bhummaṃ , hatthinimittasippeti attho .
Assasmin tiādīsupi eseva nayo .
‘‘ Usseḷenti apphoṭentī ’’ ti dvinnaṃ padānaṃ attho pākaṭoyevāti na vutto .
Tattha usseḷentīti mukhena usseḷanasaddaṃ pamuñcanti , mahantaṃ katvā abyattasaddaṃ pavattentīti attho .
‘‘ Ajānaṃ saññaṃ dentā ajapālakā viya mukhena vātaṃ nicchārentā sukhumaṃ abyattanādaṃ pavattentī ’’ tipi vadanti .
Apphoṭentīti bhujahatthasaṅghaṭṭanasaddaṃ pavattenti , vāmahatthaṃ ure ṭhapetvā dakkhiṇena pāṇinā tattha tāḷanena saddaṃ karontīti attho .
Mukhaḍiṇḍiman ti mukhabheriyā etaṃ adhivacanaṃ .
432. Pasādāvahenāti
M2.374 pasādajananakena .Abhikkamanaṃ abhikkantan ti āha ‘‘ gamanenā ’’ ti .
Paṭikkamanaṃ paṭikkantaṃ .
Nivattanenāti nivattimattaṃ dasseti .
Nivattetvā pana gamanaṃ gamanameva .
Abhimukhaṃ lokitaṃ ālokitanti āha ‘‘ purato dassanenā ’’ ti .
Ito cito ca dassanenāti anudisāpekkhanaṃ dasseti .
Yaṃdisābhimukho gacchati tiṭṭhati nisīdati , tadabhimukhaṃ pekkhanaṃ ālokitaṃ , tadanugatadisālokanaṃ ‘‘ vilokitan ’’ ti hi vuccati .
Aññānipi heṭṭhā upari pacchato pekkhanavasena olokitaullokitāpalokitāni nāma honti .
Tāni
V2.331 pana na samaṇasāruppāni appasādāvahāni , tenevettha ālokitavilokitāneva gahitāni .Tesan ti samāse guṇībhūtānipi pabbāni parāmasati .
‘‘ Pabbasaṅkocanenā ’’ ti hi vuttattā pabbāni tattha guṇībhūtāni saṅkocanassa padhānattā .
Satisampajaññehīti sātthakatādipariggāhikāya satiyā tathāpavattasampajaññena ca samantato pakārehi , pakaṭṭhaṃ vā savisesaṃ jānātīti sampajāno , tassa bhāvo sampajaññaṃ .
Tathāpavattañāṇassetaṃ adhivacanaṃ .
Abhisaṅkhatattāti sammā pavattitattā .
Heṭṭhākhittacakkhūti khandhaṃ anāmetvāva adhokhittacakkhu .
Khandhaṃ nāmetvā hi heṭṭhāvalokanaṃ na samaṇasāruppaṃ .
‘‘ Okkhittacakkhū ’’ ti ca iminā yugamattadassitā vuttā .
Bondoti lolo mandadhātukoti attho .
Bhakuṭiṃ katvāti bhamukabhedaṃ katvā .
Sākhalyena yuttāti ‘‘ tattha katamaṃ sākhalyaṃ ?
Yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā ’’ tiādinā ( dha . sa .1350) nayena vuttasākhalyena samannāgatā , muduvacanāti attho .
Nelāti elaṃ vuccati doso , nāssā elanti nelā , niddosāti attho .
Kaṇṇasukhāti byañjanamadhuratāya kaṇṇānaṃ sukhā , sūcinā vijjhanaṃ viya kaṇṇasūlaṃ na janeti .
Dānanibaddhānīti nibaddhadānāni .
‘‘ Sāriputtamoggallāne āmantesī ’’ ti vatvā ‘‘ gacchatha tumhe sāriputtā ’’ ti vacanato ‘‘ sāriputtā ’’ ti idaṃ ekasesanayena vuttanti ayamattho pākaṭoyevāti na vutto .
‘‘ Sāriputtā ’’ ti hi idaṃ ekasesanayena vuttaṃ virūpekasesassapi icchitattā , tenevettha bahuvacananiddeso katoti .
Saddhassa pasannassāti ratanattayassa saddhāya
M2.375 samannāgatassa tatoyeva ca pasannassa , kammaphalasaddhāya vā samannāgatattā saddhassa ratanattayappasādabahulatāya pasannassa . 433. Āpattiṃ ropetabbāti kuladūsakakammena āpannāpattiṃ ropetabbā .
Tasmiṃ vihāreti bahigāme vihāraṃ sandhāya vuttaṃ .
Antogāme vihāro pana ‘‘ tasmiṃ gāme na vasitabban ’’ ti imināva saṅgahito gāmaggahaṇeneva gahitattā .
‘‘ Tasmiṃ vihāre ’’ ti vacanato tassa gāmassa sāmantā aññasmiṃ vihāre vasituṃ vaṭṭati .
Sāmantagāme piṇḍāya na caritabban ti tasmiṃ vihāre vāsassa paṭikkhittattā yadi tattha vasati , tena sāmantagāmepi piṇḍāya na caritabbanti adhippāyo .
Tasmiṃ gāme piṇḍāya na caritabban ti yasmiṃ gāme kuladūsakakammaṃ kataṃ , tasmiṃ gāme na caritabbaṃ .
Yasmiñhi gāme vā nigame vā kuladūsakakammaṃ kataṃ , yasmiñca vihāre vasati , neva tasmiṃ gāme vā nigame vā carituṃ labbhati , na vihāre vasituṃ .
Sāmantavihāre vasantena pana sāmantagāme carituṃ vaṭṭati tattha vāsassa appaṭikkhittattā .
435. Aṭṭhārasa
V2.332 vattānīti ‘‘ na upasampādetabbaṃ , na nissayo dātabbo , na sāmaṇero upaṭṭhāpetabbo , na bhikkhunovādakasammuti sāditabbā , sammatena bhikkhuniyo na ovaditabbā , yāya āpattiyā saṅghena pabbājanīyakammaṃ kataṃ hoti , na sā āpatti āpajjitabbā aññā vā tādisikā tato vā pāpiṭṭhatarā , kammaṃ na garahitabbaṃ , kammikā na garahitabbā , na pakatattassa bhikkhuno uposatho ṭhapetabbo , na pavāraṇā ṭhapetabbā , na savacanīyaṃ kātabbaṃ , na anuvādo ṭhapetabbo , na okāso kāretabbo , na codetabbo , na sāretabbo , na bhikkhūhi sampayojetabban ’’ ti evamāgatāni aṭṭhārasa vattāni .Assajipunabbasukappadhānā assajipunabbasukāti vuttā sahacaraṇañāyena .
Anulomapaṭipadaṃ appaṭipajjanatāyāti yathāpaññattasammāvattasaṅkhātaṃ anulomapaṭipadaṃ appaṭipajjanatāya , yena vattena ciṇṇena saṅgho anulomiko hoti , tasmiṃ avattanatoti vuttaṃ hoti .
Na pannalomā hontīti patitalomā na honti , anukūlavuttino na hontīti
M2.376 attho .Nittharaṇamaggaṃ na paṭipajjantīti anulomavattasaṅkhātaṃ nittharaṇūpāyaṃ na paṭipajjanti , yena vattena ciṇṇena sāpattikabhāvato nittiṇṇā honti , tasmiṃ nittharaṇakavattasmiṃ na vattanti , āpattivuṭṭhānatthaṃ turitaturitā chandajātā na hontīti vuttaṃ hoti .
Dasahi akkosavatthūhīti jātināmagottakammasippaābādhaliṅgakilesaāpattihīnasaṅkhātehidasahi akkosakāraṇehi .
Chandagāmitā pāpentītiādīsu ya -kāro ‘‘ sayaṃ abhiññā ’’ tiādīsu viya luttaniddiṭṭhoti āha ‘‘ chandagāmitāyapi pāpentī ’’ tiādi .
Tesan ti assajipunabbasukānaṃ gaṇapāmokkhānaṃ .
436-437.
Nigamassa apākaṭattā taṃ dassetuṃ ‘‘ tatthā ’’ tiādimāha .
Parasantakaṃ deti , dukkaṭamevāti vissāsaggāhena parasantakaṃ gahetvā dentaṃ sandhāya vuttaṃ .
Tañca kho vatthupūjanatthāyāti mātāpitūnampi dentena vatthupūjanatthāya eva dātabbanti dasseti .
‘‘ Maṇḍanatthāya pana sivaliṅgādipūjanatthāyāti ettakameva vuttattā imaṃ vikkiṇitvā jīvikampi kappessantīti mātuādīnaṃ dātuṃ vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
Kassacipīti ñātakassa aññātakassa vā kassacipi .
Ñātisāmaṇerehevāti anucchavikattā vuttaṃ .
Sampattānaṃ sāmaṇerānaṃ upaḍḍhabhāgaṃ dātuṃ vaṭṭatīti saṅghikassa lābhassa upacārasīmagatānaṃ sāmaṇerānampi santakattā tesampi upaḍḍhabhāgo labbhatevāti katvā vuttaṃ .
Cūḷakan ti upaḍḍhabhāgatopi upaḍḍhaṃ .
Catutthabhāgassetaṃ adhivacanaṃ .
‘‘ Sāmaṇerā … pe … ṭhapentī ’’ ti idaṃ vassaggena abhājiyaṃ sandhāya vuttaṃ .
Tattha tatthāti magge
V2.333 vā cetiyaṅgaṇe vā .Dāpetuṃ na labhantīti sāmaṇerehi dāpetuṃ ananucchavikattā vuttaṃ .
Na hi taṃ pupphadānaṃ nāma siyā .
Yadi hi tathā āgatānaṃ tesaṃ dānaṃ pupphadānaṃ bhaveyya , sāmaṇerehipi dātuṃ na labbheyya .
Sayamevāti sāmaṇerā sayameva .
Yāgubhattādīni ādāyāti idaṃ bhikkhūnaṃ atthāya yāgubhattādisampādanaṃ sandhāya vuttattā ‘‘ na vaṭṭatī ’’ ti avisesena vuttaṃ .
Vuttanayenevāti mātāpitūnaṃ tāva haritvāpi harāpetvāpi pakkositvāpi pakkosāpetvāpi dātuṃ vaṭṭati , sesañātakānaṃ pakkosāpetvāva .
Mātāpitūnañca harāpentena ñātisāmaṇereheva harāpetabbaṃ , itare pana yadi sayameva icchanti , vaṭṭatīti imaṃ pupphe vuttanayaṃ phalepi
M2.377 atidisati , tasmā phalampi mātāpitūnaṃ haraṇaharāpanādinā dātuṃ vaṭṭati , sesañātīnaṃ pakkosāpetvāva .Idāni ‘‘ yo haritvā vā harāpetvā vā … pe … issaravatāya dadato thullaccayan ’’ ti imaṃ pupphe vuttanayaṃ phalepi saṅkhipitvā dassento ‘‘ kulasaṅgahatthāya panā ’’ tiādimāha .
Khīṇaparibbayānan ti āgantuke sandhāya vuttaṃ .
Phalaparicchedena vāti ‘‘ ettakāni phalāni dātabbānī ’’ ti evaṃ phalaparicchedena vā .
Rukkhaparicchedena vāti ‘‘ imehi rukkhehi dātabbānī ’’ ti evaṃ rukkhaparicchedena vā .
Paricchinnesupi rukkhesu ‘‘ idha phalāni sundarāni , ito gaṇhathā ’’ ti vadantena kulasaṅgaho kato nāma hotīti āha ‘‘ evaṃ pana na vattabban ’’ ti .
Rukkhacchallīti rukkhattaco .
Tesaṃ tesaṃ gihīnaṃ gāmantaradesantarādīsu sāsanapaṭisāsanaharaṇaṃ jaṅghapesanikaṃ .
Tenāha ‘‘ gihīnaṃ dūteyyaṃ sāsanaharaṇakamman ’’ ti .
Dūtassa kammaṃ dūteyyaṃ .
Paṭhamaṃ sāsanaṃ aggahetvāpi … pe … pade pade dukkaṭan ti idaṃ tassa sāsanaṃ ārocessāmīti iminā adhippāyena gamanaṃ sandhāya vuttaṃ , tassa pana sāsanaṃ paṭikkhipitvā sayameva kāruññe ṭhito gantvā attano patirūpaṃ sāsanaṃ āroceti , anāpatti .
Pubbe vuttappakāran ti ‘‘ mama vacanena bhagavato pāde vandathā ’’ tiādinā vuttappakāraṃ sikkhāpade paṭhamaṃ vuttaṃ .
Pakkamatāyasmāti idaṃ pabbājanīyakammavasena vuttaṃ .
Puna pakkamatāyasmāti idaṃ pana pabbājanīyakammakatassa vattavasena vuttaṃ .
Paṭhamasaṅghabhedasadisānevāti ettha aṅgesupi yathā tattha parakkamanaṃ , evaṃ idha chandādīhi pāpanaṃ daṭṭhabbaṃ .
Sesaṃ tādisamevāti .
Kuladūsakasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .