Anupaññattivaṇṇanā
Tiracchānesu gatāyāti tiracchānesu uppannāya .
Yasmā tiracchānagatā nāma atikhuddakāpi honti , yesaṃ maggesu tilaphalamattampi pavesanaṃ nappahoti , tasmā na sabbāva tiracchānagatitthiyo pārājikavatthubhūtāti pavesanappahonakavasena labbhamānakatiracchānagatitthiyo paricchinditvā dassento ‘‘ pārājikavatthubhūtā eva cetthā ’’ tiādimāha .
Apadānaṃ ahimacchātiādigāthā pārājikavatthūnaṃ heṭṭhimaparicchedadassanatthaṃ porāṇehi ṭhapitā .
Tattha ahīti jātiniddesena sabbāpi
M2.85 sappajāti saṅgahitāti āha –‘‘ ahiggahaṇena … pe … dīghajāti saṅgahitā ’’ ti .
Tattha gonasāti sappavisesā , yesaṃ piṭṭhīsu mahantāni maṇḍalāni sandissanti .
Maccha ggahaṇaṃ odakajātiyā upalakkhaṇapadanti āha –
‘‘ macchaggahaṇena … pe … odakajāti saṅgahitā ’’ ti .
Teneva maṇḍūkakacchapānaṃ sapādakattepi odakajātikattā saṅgaho kato .
Mukhasaṇṭhānan ti oṭṭhacammasaṇṭhānaṃ .
Vaṇasaṅkhepaṃ gacchatīti vaṇasaṅgahaṃ gacchati navasu vaṇamukhesu saṅgahitattāti adhippāyo .
Vaṇe thullaccayañca ‘‘ amaggena amaggaṃ paveseti , āpatti thullaccayassā ’’ ti imassa vasena veditabbaṃ .
Tasmiñhi sutte dvīsu sambhinnavaṇesu ekena vaṇena pavesetvā dutiyena nīharantassa thullaccayaṃ vuttaṃ .
Vakkhati ca ‘‘ imassa suttassa anulomavasena sabbattha vaṇasaṅkhepe thullaccayaṃ veditabban ’’ ti ( pārā . aṭṭha .1.66).
Kukkuṭi ggahaṇampi sabbāya pakkhijātiyā upalakkhaṇapadanti āha –
‘‘ kukkuṭiggahaṇena … pe … pakkhijāti saṅgahitā ’’ ti .
Majjāri ggahaṇampi catuppadajātiyā upalakkhaṇapadanti daṭṭhabbaṃ .
Tenāha –
‘‘ majjāriggahaṇena … pe … catuppadajāti saṅgahitā ’’ ti .
Rukkhasunakhā nāma kalandakātipi vadanti .
Maṅgusāti naṅgulā .
Parājita-saddo upasaggassa vuddhiṃ katvā ta-kārassa ca ka-kāraṃ katvā pārājikoti niddiṭṭhoti āha ‘‘ pārājikoti parājito ’’ ti .
‘‘ Katthaci āpattīti ‘ pārājikena dhammena anuddhaṃseyyā ’ tiādīsu
V2.76 ( pārā .384,391), katthaci sikkhāpadan ti idaṃ pana disvā jānitabban ’’ ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ .Parājayatīti pārājikaṃ , pārājikāti ca kattusādhanena pārājika-saddena sikkhāpadaṃ āpatti ca vuccatīti dassento āha ‘‘ yo taṃ atikkamatī ’’ tiādi .
Puggalo pana kammasādhanena pārājika-saddena vuccatīti dassento āha ‘‘ puggalo yasmā parājito ’’ tiādi .
Etameva hi atthaṃ sandhāyāti ‘‘ taṃ āpattiṃ āpanno puggalo parājito hoti parājayamāpanno ’’ ti etamatthaṃ sandhāya .
Cuto paraddhotiādinā hi taṃ āpattiṃ āpannapuggalo cuto hoti parājito parājayaṃ āpannoti ayamattho viññāyati , na pana puggalo pārājiko nāma hotīti etamatthaṃ sandhāyāti evamattho gahetabbo .
Na hi parivāre pi gāthā puggalavuttipārājikasaddanibbacanadassanatthaṃ vuttā
M2.86 āpattivuttīnaṃ pārājikā-disaddānaṃ nibbacanavibhāgappasaṅge vuttattā .Ayañhi parivāragāthāya attho ( pari . aṭṭha .339)– yadidaṃ puggalāpattisikkhāpadapārājikesu āpattipārājikaṃ nāma vuttaṃ , taṃ āpajjanto puggalo yasmā parājito parājayamāpanno saddhamā cuto paraddho bhaṭṭho niraṅkato ca hoti , anīhaṭe tasmiṃ puggale puna uposathapavāraṇādibhedo saṃvāso natthi , tenetaṃ iti vuccati tena kāraṇena etaṃ āpattipārājikaṃ iti vuccatīti .
Ayaṃ panettha saṅkhepattho – yasmā parājito hoti etena , tasmā etaṃ pārājikanti vuccatīti .
Paribhaṭṭhoti sāsanato bhaṭṭho , parihīnoti attho .
Chinnoti antarā khaṇḍito .
Saddhiṃ yojanāyāti padayojanāya saddhiṃ .
Catubbidhaṃ saṅghakamman ti apalokanādivasena catubbidhaṃ kammaṃ .
Sīmāparicchinnehīti ekasīmāpariyāpannehi .
Pakatattā nāma pārājikaṃ anāpannā anukkhittā ca .
Pañcavidhopīti nidānuddesādivasena pañcavidhopi .
Nahāpitapubbakānaṃ viya odhisaanuññātaṃ ṭhapetvā avasesaṃ sabbampi sikkhāpadaṃ sabbehipi lajjīpuggalehi anatikkamanīyattā vuttaṃ ‘‘ sabbehipi lajjīpuggalehi samaṃ sikkhitabbabhāvato ’’ ti .
Saman ti saddhiṃ , ekappahārena vā .
Sikkhitabbabhāvatoti anatikkamanavasena uggahaparipucchādinā ca sikkhitabbabhāvato .
Sāmaññasikkhāpadesu ‘‘ idaṃ tayā na sikkhitabban ’’ ti evaṃ abahikātabbato ‘‘ na ekopi tato bahiddhā sandissatī ’’ ti vuttaṃ .
Yaṃ taṃ vuttanti sambandho .
56. Na kevalaṃ itthiyā eva nimittaṃ pārājikavatthūti iminā kevalaṃ itthiyā eva nimittaṃ
V2.77 pārājikavatthu na hoti , atha kho ubhatobyañjanakapaṇḍakapurisānampi nimittaṃ pārājikavatthūti dasseti .Na ca manussitthiyā evāti iminā pana manussitthiyā eva nimittaṃ pārājikavatthu na hoti , amanussitthitiracchānagatitthiamanussubhatobyañjanakādīnampi nimittaṃ pārājikavatthūti dasseti .
‘‘ Vatthumeva na hotīti amanussitthipasaṅgena āgataṃ suvaṇṇarajatādimayaṃ paṭikkhipatī ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ , taṃ yuttaṃ viya na dissati .
Na hi ito pubbe amanussitthiggahaṇaṃ kataṃ atthi , yena tappasaṅgo siyā .
Idāneva hi ‘‘ tisso itthiyo ’’ tiādinā amanussitthiggahaṇaṃ kataṃ , na ca amanussitthiggahaṇena suvaṇṇarajatādimayānaṃ
M2.87 pasaṅgo yutto .Manussāmanussatiracchānajātivasena tividhā katvā pārājikavatthubhūtasattānaṃ niddesena suvaṇṇarajatādimayānaṃ pasaṅgassa nivattitattā .
Tathā hi itthipurisādīsu manussāmanussādīsu vā kañci anāmasitvā avisesena ‘‘ methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyyā ’’ ti ettakameva mātikāyaṃ vuttaṃ .
Tassa padabhājane ca ‘‘ paṭisevati nāmā ’’ ti mātikaṃ padaṃ uddharitvā ‘‘ yo nimittena nimittaṃ aṅgajātena aṅgajātaṃ antamaso tilaphalamattampi paveseti , eso paṭisevati nāmā ’’ ti paṭisevanākārova dassito , na pana pārājikavatthubhūtanimittanissayā manussāmanussatiracchānagatā itthipurisapaṇḍakaubhatobyañjanakā niyametvā dassitā , tasmā ‘‘ itthiyā eva nu kho nimittaṃ pārājikavatthu , udāhu aññesampī ’’ ti evamādi sandeho siyā , nimittavohāro ca suvaṇṇarajatādimayarūpakesu ca labbhatiyeva .
Teneva vinītavatthūsu ( pārā .71)‘‘ lepacittassa nimittaṃ aṅgajātena chupi , dārudhītalikāya nimittaṃ aṅgajātena chupī ’’ ti vuttaṃ , tasmā nimittasāmaññato ‘‘ suvaṇṇarajatādimayānampi nimittaṃ pārājikavatthu hoti , na hotī ’’ ti kassaci āsaṅkā siyā .
Teneva ‘‘ lepacittādivatthūsu tassa kukkuccaṃ ahosī ’’ ti vuttaṃ .
Tasmā tadāsaṅkānivattanatthaṃ pārājikavatthubhūtasattaniyamanatthañca jātivasena manussāmanussādito tidhā katvā pārājikavatthubhūte satte bhagavā vibhajitvā dasseti , tasmā ‘‘ vatthumeva na hotī ’’ ti nimittasāmaññato pasaṅgāgataṃ suvaṇṇarajatādimayānaṃ nimittaṃ paṭikkhipatīti vattabbaṃ .
Tayo maggeti bhummatthe upayogavacananti āha ‘‘ tīsu maggesūti attho veditabbo ’’ ti .
Evaṃ sabbatthāti iminā ‘‘ dve magge ’’ ti etthāpi dvīsu maggesūti attho veditabboti atidissati .
Anupaññattivaṇṇanā niṭṭhitā .