Padabhājanīyavaṇṇanā
199. Asubhajjhānādīnīti ādi -saddena kāyagatāsatijjhānañca kasiṇajjhānañca saṅgaṇhāti .
Tena ‘‘ kāyagatāsatijjhānaṃ pathavīkasiṇajjhānaṃ samāpajjin ’’ tiādiṃ vadantopi pārājikova hotīti veditabbaṃ .
Vimokkhoti ettha vi -saddo visesattho vividhattho vāti dassento āha ‘‘ suṭṭhu mutto ’’ tiādi .
Vimokkhoti cattāro ariyamaggā .
Tassa saguṇato suññatādināmalābhaṃ dassento āha ‘‘ so panāya ’’
M2.287 tiādi .Maggo hi nāma pañcahi kāraṇehi nāmaṃ labhati sarasena vā paccanīkena vā saguṇena vā ārammaṇena vā āgamanena vā .
Sace hi saṅkhārupekkhā aniccato saṅkhāre sammasitvā vuṭṭhāti , animittavimokkhena vimuccati , sace dukkhato sammasitvā vuṭṭhāti , appaṇihitavimokkhena vimuccati , sace anattato sammasitvā vuṭṭhāti , suññatavimokkhena vimuccati , idaṃ sarasato nāmaṃ nāma .
Yasmā panesa aniccānupassanāya saṅkhārānaṃ ghanavinibbhogaṃ katvā niccanimittadhuvanimittasassatanimittāni pajahanto āgato , tasmā animitto .
Dukkhānupassanāya pana sukhasaññaṃ pahāya paṇidhiṃ patthanaṃ sukkhāpetvā āgatattā appaṇihito .
Anattānupassanāya attasattapuggalasaññaṃ pahāya saṅkhārānaṃ suññato diṭṭhattā suññatoti idaṃ paccanīkato nāmaṃ nāma .
Rāgādīhi
V2.255 panesa suññatattā suññato .Rūpanimittādīnaṃ rāganimittādīnaṃyeva vā abhāvena animitto .
Rāgādipaṇidhiādīnaṃ abhāvato appaṇihitoti idamassa saguṇato nāmaṃ .
Svāyaṃ suññataṃ animittaṃ appaṇihitañca nibbānaṃ ārammaṇaṃ karotīti suññato animitto appaṇihitoti vuccati , idamassa ārammaṇato nāmaṃ .
Āgamanaṃ pana duvidhaṃ vipassanāgamanaṃ maggāgamanañca .
Tattha magge vipassanāgamanaṃ labbhati , phale maggāgamanaṃ .
Anattānupassanā hi suññatā nāma , suññatavipassanāya maggo suññato .
Aniccānupassanā animittā nāma , animittavipassanāya maggo animitto .
Idaṃ pana nāmaṃ na abhidhammapariyāyena labbhati .
Tathā hi taṃ saṅkhāranimittassa avijahanato na nippariyāyena animittaṃ , suttantapariyāyena pana labbhati .
Tatra hi gotrabhuñāṇaṃ animittaṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā animittanāmakaṃ hutvā sayaṃ āgamaniyaṭṭhāne ṭhatvā maggassa nāmaṃ detīti vadanti , tena maggo animittoti vutto .
Maggāgamanena pana phalaṃ animittanti yujjatiyeva .
Dukkhānupassanā saṅkhāresu paṇidhiṃ sukkhāpetvā āgatattā appaṇihitā nāma , appaṇihitavipassanāya maggo appaṇihito , appaṇihitamaggassa phalaṃ appaṇihitaṃ .
Evaṃ vipassanā attano nāmaṃ maggassa deti , maggo phalassāti idaṃ āgamanato nāmaṃ .
Suññattāti vivittattā .
Na hi magge rāgādayo santi , uparūpari uppajjanakarāgādīnaṃ kāraṇattā rāgādayo nimittanti āha ‘‘ rāgadosamohanimittehī ’’ ti .
Saviggahānaṃ viya upaṭṭhānampettha nimittanti vadanti .
Rāgādayova
M2.288 pavattiṭṭhānaṭṭhena paṇidhīti āha ‘‘ rāgadosamohapaṇidhīnan ’’ ti .Vatthuvijjādiṃ sandhāya avacanato ‘‘ vijjānaṃ lābhīmhī ’’ ti vuttepi hoti .
Ekekakoṭṭhāsavasenāti satipaṭṭhānacatukkādiekekakoṭṭhāsavasena .
Kiñcāpi mahāaṭṭhakathāyampi ekekakoṭṭhāsavaseneva dassitaṃ , tattha pana ‘‘ lokuttarānaṃ satipaṭṭhānānan ’’ tiādinā paccekaṃ lokuttara-saddaṃ yojetvā ekekakoṭṭhāsavaseneva vuttaṃ , idha lokuttara-saddena vināti ayamettha viseso .
Tatthāti tesu koṭṭhāsesu .
Nanu ca ‘‘ kilesappahānamevā ’’ ti kasmā vuttaṃ .
Na hi kilesānaṃ pahānamattaṃ uttarimanussadhammo hotīti yo vadeyya , taṃ sandhāya kilesappahānassa maggakiccattā kiccavasena maggo dīpitoti dassetuṃ ‘‘ taṃ panā ’’ tiādi vuttaṃ .
Kāmarāgaṃ sandhāya ‘‘ tatiyamaggena hi rāgadosānaṃ pahānan ’’ ti vuttaṃ , na pana rūparāgaarūparāge sandhāya .
Na hi te tena pahīyanti catutthamaggena pahātabbattā .
Rāgā
V2.256 cittaṃ vinīvaraṇatāti rāgā cittassa vinīvaraṇatāti vuttaṃ hoti .Rāgā vimuttassa cittassa tasseva rāganīvaraṇassa abhāvena vigatanīvaraṇattā vinīvaraṇatāti attho veditabbo .
Esa nayo sesesupi .
Yā ca pañca vijjāti yojetabbaṃ .
Nibbaṭṭitalokuttarattāti visuṃyeva lokato apagatalokuttarattā .
Yathā vinā lokuttara-saddena ‘‘ satipaṭṭhānādīnaṃ lābhīmhī ’’ ti vuttepi pārājikaṃ hoti , evamidhāpi ‘‘ atthapaṭisambhidāya lābhīmhīti vuttepi hotiyevā ’’ ti vattuṃ yujjati .
Kiñcāpi yujjati , atha kho mahāaṭṭhakathāyaṃ vibhāgena vuttattā na sakkā evamidaṃ vattunti dassetuṃ ‘‘ mahāaṭṭhakathāyaṃ pana … pe … na sakkā aññaṃ pamāṇaṃ kātun ’’ ti vuttaṃ .
Tampi tattheva paṭikkhittanti sambandho .