Paṭhamacatukkakathāvaṇṇanā
57. Assāti
V2.78 ākhyātikapadanti tassa atthaṃ dassento ‘‘ hotī ’’ ti āha .Gaṇṭhipadesu pana ‘‘ assāti puggalaṃ parāmasitvā hotīti
M2.88 vacanaseso dassito ’’ tipi atthavikappo dassito , na so sundarataro .Yadi hi vacanaseso adhippeto siyā ,‘‘ hotī ’’ ti vattabbaṃ , teneva aññasmiṃ atthavikappe hotīti vacanaseso kato .
58. Sādiyantassevāti ettha sādiyanaṃ nāma sevetukāmatācittassa upaṭṭhāpananti āha ‘‘ paṭisevanacittasamaṅgissā ’’ ti .
‘‘ Paṭipakkhaṃ atthayantīti sikkhākāmānaṃ bhikkhūnaṃ paṭipakkhaṃ dussīlabhāvaṃ atthayantī ’’ ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Attano veripuggalassa pana paṭipakkhabhūtaṃ kañci amittaṃ atthayanti gavesantīti evamettha attho daṭṭhabbo .
Paccatthikā hi attano veriṃ nāsetukāmā tassa paṭipakkhabhūtaṃ kañci amittaṃ attano sahāyabhāvamupagacchantaṃ icchanti .
Rājapaccatthikādīnaṃ upari vakkhamānattā tadanurūpavasena atthaṃ dassento ‘‘ bhikkhū eva paccatthikā bhikkhupaccatthikā ’’ ti āha .
‘‘ Bhikkhussa paccatthikā bhikkhupaccatthikā ’’ ti evaṃ pana vuccamāne bhikkhussa paccatthikā rājādayopi ettheva saṅgayhantīti rājapaccatthikādayo visuṃ na vattabbā siyuṃ , aññattha pana bhikkhussa paccatthikā bhikkhupaccatthikāti ayamattho labbhateva ‘‘ sāsanapaccatthikā ’’ ti yathā .
Issāpakatāti paresaṃ lābhasakkārādiasahanalakkhaṇāya issāya abhibhūtā .
Nipparipphandan ti paripphandavirahitaṃ , yathā calituṃ parivattituṃ na sakkoti , tathā gahetvāti attho .
Sampayojentīti vaccamaggena saddhiṃ yojenti .
Tasmiṃ khaṇeti tasmiṃ pavesanakkhaṇe , aggato yāva mūlā pavesanakālo ‘‘ pavesanakkhaṇo ’’ ti vuccati .
Sādiyanaṃ nāma sevanacittassa uppādananti āha ‘‘ sevanacittaṃ upaṭṭhāpetī ’’ ti .
Paviṭṭhakāleti aṅgajātassa yattakaṃ ṭhānaṃ pavesanārahaṃ , tattakaṃ anavasesato paviṭṭhakāle .
Evaṃ paviṭṭhassa uddharaṇārambhato antarā ṭhitakālo ṭhitaṃ nāma .
Aṭṭhakathāyaṃ pana mātugāmassa sukkavissaṭṭhiṃ patvā sabbathā vāyamato oramitvā ṭhitakālaṃ sandhāya ‘‘ sukkavissaṭṭhisamaye ’’ ti vuttaṃ .
Uddharaṇaṃ nāma yāva aggā nīharaṇakāloti āha –
‘‘ nīharaṇakāle paṭisevanacittaṃ upaṭṭhāpetī ’’ ti .
Aṅgārakāsun ti aṅgārarāsiṃ .
Evarūpe kāle asādiyanaṃ nāma na sabbesaṃ visayoti āha ‘‘ imañhi evarūpaṃ āraddhavipassakan ’’ tiādi
M2.89 .Ekādasahi aggīhīti rāgadosamohajātijarāmaraṇasokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṅkhātehi ekādasahi aggīhi .
Rāgādayo hi anuḍahanaṭṭhena ‘‘ aggī ’’ ti vuccanti .
Te hi yassa santi
V2.79 , taṃ niḍahanti , mahāpariḷāhā ca honti dunnibbāpayā ca .Bhagavatā ca dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggaho icchitoyevāti āha –
‘‘ paccatthikānañcassa manorathavighātaṃ karonto ’’ ti .
Assāti asādiyantassa yathāvuttaguṇasamaṅgissa .
Paṭhamacatukkakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .