1. Pattasikkhāpadavaṇṇanā
598-602.
Pattavaggassa
M2.427 paṭhame bhaṇḍan ti vikketabbabhaṇḍaṃ .Yasmā vaṇṇa saddo saṇṭhānajātirūpāyatanakāraṇapamāṇaguṇapasaṃsādīsu dissati .
‘‘ Mahantaṃ sapparājavaṇṇaṃ abhinimminitvā ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .1.142) hi saṇṭhānaṃ vuccati .
‘‘ Brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo , hīno añño vaṇṇo ’’ tiādīsu ( ma . ni .2.402) jāti .
‘‘ Paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato ’’ tiādīsu ( dī . ni .1.303) rūpāyatanaṃ .
‘‘ Na harāmi na bhañjāmi , ārā siṅghāmi vārijaṃ ;
Atha kena nu vaṇṇena , gandhatthenoti vuccatī ’’ ti .( saṃ . ni .1.234; jā .1.6.116)–
Ādīsu
V2.378 kāraṇaṃ .‘‘ Tayo pattassa vaṇṇā ’’ tiādīsu ( pārā .602) pamāṇaṃ .
‘‘ Kadā saññuḷhā pana te gahapati ime samaṇassa gotamassa vaṇṇā ’’ tiādīsu ( ma . ni .2.77) guṇo .
‘‘ Vaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsatī ’’ tiādīsu ( a . ni .4.3) pasaṃsā .
Tasmā vuttaṃ ‘‘ tayo pattassa vaṇṇāti tīṇi pattassa pamāṇānī ’’ ti .
Aḍḍhaterasapalā hotīti ettha ‘‘ māsānaṃ aḍḍhaterasapalāni gaṇhātī ’’ ti vadanti .
‘‘ Magadhanāḷi nāma chapasatā nāḷī ’’ ti keci .
‘‘ Aṭṭhapasatā ’’ ti apare .
Tattha purimānaṃ matena tipasatāya nāḷiyā dve nāḷiyo ekā magadhanāḷi hoti , pacchimānaṃ catupasatāya nāḷiyā dve nāḷiyo ekā magadhanāḷi .
Ācariyadhammapālattherena pana ‘‘ pakatiyā catumuṭṭhikaṃ kuḍuvaṃ , catukuḍuvaṃ nāḷikaṃ , tāya nāḷiyā soḷasa nāḷiyo doṇaṃ , taṃ pana magadhanāḷiyā dvādasa nāḷiyo hontī ’’ ti vuttaṃ , tasmā tena nayena ‘‘ magadhanāḷi nāma pañca kuḍuvāni ekañca muṭṭhiṃ ekāya muṭṭhiyā tatiyañca bhāgaṃ gaṇhātī ’’ ti veditabbaṃ .
Sabbasambhārasaṅkhatoti jīrakādisabbasambhārehi saṅkhato .
Ālopassa ālopassa anurūpan ti ettha ‘‘ byañjanassa mattā nāma odanacatuttho bhāgo ’’ ti brahmāyusuttassa aṭṭhakathāyaṃ ( ma . ni . aṭṭha .2.387) vuttattā ālopassa catutthabhāgappamāṇaṃ byañjanaṃ ālopassa anurūpanti gahetabbaṃ .
Idha pana sūpasseva odanacatutthabhāgappamāṇataṃ
M2.428 dassetvā etassa lakkhaṇe dassite itarassapi dassitameva hotīti byañjanassa tathā visesetvā pamāṇaṃ na dassitaṃ .Magadhanāḷiyā upaḍḍhappamāṇo idha patthoti āha ‘‘ patthodananti magadhanāḷiyā upaḍḍhanāḷikodanan ’’ ti .
Iminā ca ‘‘ patthadvayaṃ magadhanāḷī ’’ ti dassitaṃ hoti .
Pattho ca ‘‘ catupalo kuḍuvo , catukuḍuvo pattho ’’ ti iminā lokiyavohārena veditabbo .
Bhājanaparibhogenāti udakāharaṇādinā bhājanaparibhogena .
607. Dhoteti paribhogāvasānadassanatthaṃ vuttaṃ , na pana dhoteyeva dukkaṭaṃ āpajjati tato puretaraṃ paribhogakāleyeva āpajjanato .
608. Pañcahi dvīhīti idaṃ ‘‘ ettāvatā kāḷavaṇṇatā sampajjatī ’’ ti dassanatthaṃ vuttaṃ .
‘‘ Yadi pana ekenapi pākena kāḷavaṇṇo hoti , adhiṭṭhānupagoyevā ’’ ti vadanti .
Hatthānāgatassapi adhiṭṭhātabbabhāvadassanatthaṃ ‘‘ yadihī ’’ tiādi vuttaṃ .
Iminā ca dūre ṭhitampi adhiṭṭhātuṃ
V2.379 vikappetuñca labhati , ṭhapitaṭṭhānasallakkhaṇañca na pamāṇanti veditabbaṃ .Sutvā vāti pattakārakena pesitabhikkhunā anāṇatto kevalaṃ tassa kathentassa vacanamattaṃ sutvā .
Na pamāṇan ti tena apesitattā .
Sāmantavihāreti idaṃ upacāramattaṃ , tato dūre ṭhitampi adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatiyeva .
Ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvāti idampi upacāramattaṃ , pattasallakkhaṇamevettha pamāṇaṃ .
Patte vā chiddaṃ hotīti mukhavaṭṭito heṭṭhā dvaṅgulamattokāsato paṭṭhāya yattha katthaci chiddaṃ hoti .
Sesamettha paṭhamakathine vuttanayameva .
Pattasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .