Issues
Select Version
Sāratthadīpanī-ṭīkā ( dutiyo bhāgo )
Sāratthadīpanī-ṭīkā ( dutiyo bhāgo )

Ekūnasattatidvisatacatukkakathāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Ekūnasattatidvisatacatukkakathāvaṇṇanā

59-60.
Akkhāyitanimittā akkhāyita-saddena vuttā uttarapadalopenāti āha ‘‘ soṇasiṅgālādīhi akkhāyitanimittan ’’ ti .
Akkhāyitaṃ nimittaṃ yassā sā akkhāyitanimittā .
‘‘ Jāgarantin ’’ tiādi visesanarahitattā ‘‘ suddhikacatukkānī ’’ ti vuttaṃ .
Samānācariyakā therāti ekācariyassa pāṭhakantevāsikā .
Mahābhayeti brāhmaṇatissabhaye .
Gaṅgāya aparabhāgo aparagaṅgaṃ .
Vata reti garahatthe nipāto .
Avissajjantena kiṃ kattabbanti āha ‘‘ niccakālaṃ sotabban ’’ tiādi .
Evaṃ vinayagarukānan ti iminā upari tehi vuccamānavinicchayassa garukaraṇīyatāya kāraṇaṃ vuttaṃ .
Sabbaṃ pariyādiyitvāti sabbaṃ pārājikakkhettaṃ anavasesato gahetvā .
Sotaṃ chinditvāti pārājikakkhette vītikkamasotaṃ chinditvā .
Apaññattabhāvato yuttiabhāvato ca ‘‘ pārājikacchāyā panettha na dissatī ’’ ti vuttaṃ .
Keci pana ‘‘ upaḍḍhakkhāyitabhāvassa dubbinicchayattā tattha pārājikaṃ na paññapesī ’’ ti vadanti , taṃ akāraṇaṃ , na ca dubbinicchayatā apaññattikāraṇaṃ yebhuyyakkhāyitādīsupi dubbinicchayabhāvassa samānattā .
Upaḍḍhakkhāyitato hi kiñcideva adhikaṃ ūnaṃ vā yadi khāyitaṃ siyā , tampi yebhuyyena khāyitaṃ akkhāyitanti saṅkhyaṃ gacchatīti upaḍḍhakkhāyitamiva yebhuyyakkhāyitādīnipi dubbinicchayāneva .
Apica upaḍḍhakkhāyitaṃ yadi sabhāvatoM2.90 pārājikakkhettaṃ siyā , na tattha bhagavā dubbinicchayanti pārājikaṃ na paññapeti .
Idāni therena katavinicchayameva upatthambhetvā aparampi tattha kāraṇaṃ dassento ‘‘ apicā ’’ tiādimāha .
Nimitte appamattikāpi maṃsarāji sace avasiṭṭhā hoti , taṃ yebhuyyakkhāyita meva hoti , tato paraṃ pana sabbaso khāyite nimitte dukkaṭamevāti dassento āha ‘‘ tato paraṃ thullaccayaṃ natthī ’’ ti .
Atha vā yebhuyyena khāyitaṃ nāma vaccamaggapassāvamaggamukhānaṃ catūsu koṭṭhāsesu dve koṭṭhāse atikkamma yāva tatiyakoṭṭhāsassa pariyosānāV2.80 khāditaṃ , tato paraṃ pana tatiyakoṭṭhāsaṃ atikkamma yāva catutthakoṭṭhāsassa pariyosānā khāditaṃ dukkaṭavatthūti veditabbaṃ .
Matasarīrasmiṃyeva veditabban ti ‘‘ mataṃ yebhuyyena akkhāyitan ’’ tiādivacanato .
‘‘ Yadipi nimittaṃ sabbaso khāyitan tiādi sabbaṃ jīvamānakasarīrameva sandhāya vuttan ’’ ti mahāgaṇṭhipade vuttaṃ .
Kenaci pana ‘‘ taṃ vīmaṃsitvā gahetabban ’’ ti likhitaṃ .
Kimettha vīmaṃsitabbaṃ jīvamānakasarīrasseva adhikatattā matasarīre labbhamānassa vinicchayassa visuṃ vakkhamānattā ca .
Teneva mātikāṭṭhakathāyampi ( kaṅkhā . aṭṭha . paṭhamapārājikavaṇṇanā )–
‘‘ Jīvamānakasarīrassa vuttappakāre magge sacepi tacādīni anavasesetvā sabbaso chinne nimittasaṇṭhānamattaṃ paññāyati , tattha antamaso aṅgajāte uṭṭhikaṃ anaṭṭhakāyappasādaṃ pīḷakaṃ vā cammakhīlaṃ vā pavesentassapi sevanacitte sati pārājikaṃ , naṭṭhakāyappasādaṃ sukkhapīḷakaṃ vā matacammaṃ vā lomaṃ vā pavesentassa dukkaṭaṃ .
Sace nimittasaṇṭhānamattampi anavasesetvā sabbaso maggo uppāṭito , tattha upakkamato vaṇasaṅkhepavasena thullaccayan ’’ ti –
Jīvamānakasarīrasmiṃyeva yathāvuttavinicchayo dassito .
Sabbaso khāyitan ti nimittappadese bahiṭṭhitaṃ chavicammaṃ sabbaso chinditvā soṇasiṅgālādīhi khāyitasadisaṃ kataṃ .
Tenevāha ‘‘ chavicammaṃ natthī ’’ ti .
Nimittamaṃsassa pana abbhantare chavicammassa ca vijjamānattā ‘‘ nimittasaṇṭhānaṃ paññāyatī ’’ ti vuttaṃ .
Tenevāha ‘‘ pavesanaṃ jāyatī ’’ ti .
Nimittasaṇṭhānaṃ panaM2.91 anavasesetvāti nimittākārena ṭhitaṃ chavicammamaṃsādiṃ anavasesetvā .
Jīvamānakasarīre labbhamānavisesaṃ dassetvā idāni matasarīre labbhamānavisesaṃ dassento āha ‘‘ matasarīre panā ’’ tiādi .
Manussānaṃ jīvamānakasarīretiādinā pana akkhiādayopi vaṇasaṅgahaṃ gacchantīti vaṇena ekaparicchedaṃ katvā akkhiādīsupi thullaccayaṃ vuttaṃ .
Tesañca vaṇasaṅgaho ‘‘ navadvāro mahāvaṇo ’’ ti ( mi . pa .2.6.1) evamādisuttānusārena veditabbo .
Tiracchānagatānaṃ akkhikaṇṇavaṇesu dukkaṭaṃ pana aṭṭhakathāppamāṇena gahetabbaṃ .
Yathā hi manussāmanussatiracchānagatesu vaccamaggapassāvamaggamukhānaṃ pārājikavatthubhāve nānākaraṇaṃ natthi , evaṃ akkhiādīnampi thullaccayādivatthubhāve ninnānākaraṇena bhavitabbaṃ .
Vaṇe thullaccayañca ‘‘ amaggenaV2.81 amaggaṃ paveseti , āpatti thullaccayassā ’’ ti ( pārā .66) sāmaññato vuttaṃ , na pana ‘‘ manussānan ’’ ti visesanaṃ atthi .
Yadi ca tiracchānagatānaṃ vaṇesu thullaccayena na bhavitabbaṃ , pataṅgamukhamaṇḍūkassa mukhasaṇṭhāne vaṇasaṅkhepato thullaccayaṃ na vattabbaṃ , vuttañca , tasmā aṭṭhakathācariyā evettha pamāṇaṃ .
Bhagavato adhippāyaññuno hi aṭṭhakathācariyā .
Teneva vuttaṃ ‘‘ buddhena dhammo vinayo ca vutto , yo tassa puttehi tatheva ñāto ’’ tiādi ( pārā . aṭṭha .1.).
Manussānan ti itthipurisapaṇḍakaubhatobyañjanakānaṃ sāmaññato vuttaṃ .
Vatthikosesūti vatthipuṭesu purisānaṃ aṅgajātakosesu .
Matasarīraṃ yāva uddhumātakādibhāvena kuthitaṃ na hoti , tāva allasarīranti veditabbaṃ .
Tenāha –
‘‘ yadā pana sarīraṃ uddhumātakaṃ hotī ’’ tiādi .
Pārājikavatthuñca thullaccayavatthuñca vijahatīti ettha pārājikavatthubhāvaṃ thullaccayavatthubhāvañca vijahatīti attho veditabbo .
Matānaṃ tiracchānagatānanti sambandho .
Methunarāgena vatthikosaṃ pavesentassa thullaccayaṃ vuttanti āha ‘‘ patthikosaṃ appavesento ’’ ti .
Itthiyā appavesentoti itthiyā nimittaṃ appavesento .
Appavesentoti ca pavesanādhippāyassa abhāvaṃ dasseti .
Pavesanādhippāyena bahi chupantassa pana methunassa pubbapayogattā dukkaṭeneva bhavitabbaṃ .
Nimittena nimittaṃ chupati , thullaccayan ti idaṃ ‘‘ na ca , bhikkhave , rattacittena aṅgajātaṃ chupitabbaṃ , yo chupeyya , āpatti thullaccayassā ’’ tiM2.92 ( mahāva .252) imassa suttassa vasena vuttaṃ .
Tattha ca kesañci aññathāpi atthavikappassa vidhiṃ dassento ‘‘ mahāaṭṭhakathāyaṃ panā ’’ tiādimāha .
Tattha kiñcāpi ‘‘ katvā mahāaṭṭhakathaṃ sarīran ’’ ti ( pārā . aṭṭha .1. ganthārambhakathā ) vuttaṃ , tathāpi sesaaṭṭhakathāsu ‘‘ methunarāgena mukhenā ’’ ti vacanassa abhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ mahāaṭṭhakathāyaṃ panā ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Aṅgajātenā ’’ ti avuttattā ‘‘ avisesenā ’’ ti vuttaṃ .
Idāni mahāaṭṭhakathaṃ pāḷiyā saṃsanditvā dassento ‘‘ yaṃ tāva mahāaṭṭhakathāyan ’’ tiādimāha .
Itarathā hi dukkaṭaṃ siyāti pakatimukhena chupantassa visāṇādiggahaṇe viya dukkaṭaṃ siyā .
Evaṃ mahāaṭṭhakathaṃ pāḷiyā saṃsanditvā idāni tattha kesañci aññathā atthavikappaṃ dassento ‘‘ keci panā ’’ tiādimāha .
Saṅghādisesoti kāyasaṃsaggasikkhāpadena saṅghādiseso .
Vuttanayenevāti methunarāgeneva .
‘‘ Nimittamukhenā ’’ ti vuttattā tiracchānagatitthiyā passāvamaggaṃ methunarāgena pakatimukhena chupantassa dukkaṭanti veditabbaṃ .
Kāyasaṃsaggarāgena dukkaṭan ti nimittamukhena vā pakatimukhena vā kāyasaṃsaggarāgena chupantassa dukkaṭameva .
Ekūnasattatidvisatacatukkakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .