2. Dutiyaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā
452.‘‘ Eko ’’ ti vuttattā ‘‘ nisajjaṃ kappetuṃ paṭikkhittan ’’ ti iminā sambandho na ghaṭatīti āha ‘‘ yaṃ eko … pe … sambandho veditabbo ’’ ti .
Etaṃ paccattavacanan ti ‘‘ eko ’’ ti idaṃ paccattavacanaṃ .
453. Bahi parikkhittan ti bahi pākārādinā parikkhittaṃ .
Pariveṇaṅgaṇan ti pariveṇamāḷakaṃ sandhāya vuttaṃ .
Itthīpi purisopīti ettha paṭhame kasmā itthisatampi anāpattiṃ na karoti , idha ekāpi kasmā anāpattiṃ karotīti ?
Vuccate – paṭhamasikkhāpadaṃ ‘‘ sakkā hoti methunaṃ dhammaṃ paṭisevitun ’’ ti vuttattā methunadhammavasena āgataṃ , na ca methunassa mātugāmo dutiyo hoti .
Itthiyo hi aññamaññissā vajjaṃ paṭicchādenti , teneva vesāliyaṃ mahāvane dvāraṃ vivaritvā nipanne bhikkhumhi sambahulā itthiyo yāvadatthaṃ katvā pakkamiṃsu , tasmā tattha ‘‘ itthisatampi anāpattiṃ na karotī ’’ ti vuttaṃ .
Idaṃ pana sikkhāpadaṃ duṭṭhullavācāvasena āgataṃ ‘‘ alañca kho hoti mātugāmaṃ duṭṭhullāhi vācāhi obhāsitun ’’ ti
M2.382 vuttattā .Duṭṭhullavācañca sutvā mātugāmopi na paṭicchādeti .
Teneva duṭṭhullavācāsikkhāpade yā tā itthiyo hirimanā , tā nikkhamitvā bhikkhū ujjhāpesuṃ , tasmā idha ‘‘ itthīpi anāpattiṃ karotī ’’ ti vuttaṃ .
Idha appaṭicchannattā itthīpi anāpattiṃ karoti , tattha paṭicchannattā itthisatampi anāpattiṃ na karotīti ca vadanti .
Kāyasaṃsaggavasena anandho vutto , duṭṭhullavācāvasena abadhiro .
Antodvādasahatthe okāseti sotassa rahābhāvo vutto , etena ‘‘ sotassa raho dvādasahatthena paricchinditabbo ’’ ti dasseti
V2.338 .Tasmā dvādasahatthato bahi nisinno anāpattiṃ na karoti satipi cakkhussa rahābhāve sotassa rahasabbhāvato .
Imasmiñhi sikkhāpade appaṭicchannattā sotassa rahoyeva adhippeto .
Pāḷiyaṃ pana ‘‘ cakkhussa raho ’’ ti atthuddhāravasena vuttaṃ .
Kenaci pana ‘‘ dvepi rahā idha adhippetā ’’ ti vuttaṃ , taṃ na gahetabbaṃ .
Na hi appaṭicchanne okāse cakkhussa raho sambhavati dvādasahatthato bahi dassanavisaye dūratare nisinnassapi daṭṭhuṃ sakkuṇeyyabhāvato .
Niddāyantopīti iminā ‘‘ nipajjitvā niddāyantopi gahitoyevā ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
‘‘ Nipajjitvā niddāyantepi satipi cakkhussa rahe abadhirattā sotassa raho natthī ’’ ti gaṇṭhipadakārānaṃ adhippāyo .
Yathā pana nipajjitvā niddāyanto andho viya kiñci na passatīti cakkhussa raho sambhavati , tathā badhiro viya kiñci saddaṃ na suṇātīti sotassa rahopi sambhavatīti sakkā vattuṃ .
Aṭṭhakathāyañca ṭhito vā nisinno vāti ettakameva vuttaṃ , paṭhamasikkhāpade viya ‘‘ nipajjitvā niddāyantopi anāpattiṃ na karotī ’’ ti idaṃ pana na vuttaṃ , tasmā vīmaṃsitvā yathā na virujjhati , tathā gahetabbaṃ .
Sotassa rahasseva idhādhippetattā ‘‘ badhiro pana cakkhumāpī ’’ ti vuttaṃ .
Andhassa appaṭicchannampi paṭicchannapakkhaṃ bhajatīti paṭhamasikkhāpadassa visayattā vuttaṃ ‘‘ andho vā abadhiropi na karotī ’’ ti .
Yatheva hi tattha apihitakavāṭassa gabbhassa anto samīpepi ṭhito andho anāpattiṃ na karoti , evamayampīti daṭṭhabbaṃ .
Ubhayatthāpīti dvīsupi aniyatesu .
Yasmā dvīhi sikkhāpadehi udāyittheraṃ ārabbha visuṃ paññattā kāci āpatti nāma natthi , tasmā tassa tassa sikkhāpadassa ādikammike sandhāya ādikammikānaṃ anāpatti vuttā .
Upanandattherādayo hi raho nisajjādīnaṃ
M2.383 ādikammikā .Bhagavatā pana paṭhamaṃ paññattasikkhāpadāniyeva gahetvā upanandavatthusmiṃ aniyatakkamo dassito .
Yadi imehi sikkhāpadehi visuṃ paññattā āpatti nāma natthi , atha kasmā bhagavatā aniyatadvayaṃ paññattanti ?
Evarūpāyapi upāsikāya vuccamāno paṭijānamānoyeva āpattiyā kāretabbo , na appaṭijānamānoti dassentena bhagavatā yāya kāyaci āpattiyā yena kenaci codite paṭiññātakaraṇaṃyeva daḷhaṃ katvā vinayavinicchayalakkhaṇaṃ ṭhapitaṃ .
Atha bhikkhunīnaṃ aniyataṃ kasmā na vuttanti ?
Idameva lakkhaṇaṃ sabbattha anugatanti na vuttaṃ .
Dutiyaaniyatasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya sāratthadīpaniyaṃ
Aniyatavaṇṇanā niṭṭhitā .