Issues
Sāratthadīpanī-ṭīkā ( dutiyo bhāgo )
Sāratthadīpanī-ṭīkā ( dutiyo bhāgo )

9. Dutiyaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

9. Dutiyaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā

391. Navame disvāti ajikāya vippaṭipajjantaṃ chagalakaṃ disvā .
Mettiyaṃ bhikkhunin ti tassā bhikkhunikālaṃ gahetvā bhūtapubbavohārena voharanti .
Veḷuvaneyevāti therassa bhikkhācāravelaṃ aggahetvā tehi vuttabhattuddesavelaṃyeva sandhāya vuttaṃ .
Kacci noti kacci nu .
Etamatthaṃ ārocesun ti aññabhāgiyassa adhikaraṇassa kañcidesaṃ lesamattaṃ upādāya pārājikena dhammena anuddhaṃsitabhāvaṃ ārocesuṃ .
Aññabhāgassāti aññakoṭṭhāsassa , therassa manussajātibhikkhubhāvato aññassa tiracchānajātichagalakabhāvasaṅkhātassa koṭṭhāsassāti vuttaṃ hoti .
Idan ti sāmaññato napuṃsakaniddesena chagalakaṃ niddisati , idaṃ chagalakajātanti attho , ayaṃ chagalakoti vuttaṃ hoti .
Adhikaraṇasaddāpekkho vā napuṃsakaniddeso , idaṃ chagalakasaṅkhātaṃM2.357 adhikaraṇanti vuttaṃ hoti .
Aññabhāgoti yathāvuttatiracchānajātichagalakabhāvasaṅkhāto aññabhāgo , aññakoṭṭhāsoti attho .
Assāti chagalakassa .
‘‘ Aññabhāgasambandhī aññabhāgiyan ’’ ti paṭhamaviggahassa attho ,‘‘ aññabhāgavantaṃ aññabhāgiyan ’’ ti dutiyaviggahassa .
Dvīhipi viggahehi aññabhāgiyanti chagalakovaV2.316 vutto .
Tiracchānajātichagalakabhāvañca ṭhapetvā paramatthato visuṃ chagalake asatipi ‘‘ paṭimāya sarīran ’’ tiādīsu viya abhedepi bhedakappanāya pavattalokavohāravasena ‘‘ aññabhāgassa idaṃ , aññabhāgo vā assa atthī ’’ ti vuttaṃ .
Idāni dvīhipi viggahehi vuttamatthaṃ vitthāretvā dassento ‘‘ yo hi so ’’ tiādimāha .
Soti so chagalako .
Tassa ‘‘ hotī ’’ ti iminā sambandho .
Tatoti tato manussajātito bhikkhubhāvato ca .
So vā aññabhāgoti yathāvuttatiracchānajātichagalakabhāvasaṅkhāto aññabhāgo .
Assāti chagalakassa .
So chagalako aññabhāgiyasaṅkhātaṃ labhatīti yojetabbaṃ .
‘‘ Adhikaraṇanti ādhāro , vatthu adhiṭṭhānan ’’ ti heṭṭhā vuttamatthaṃ sarūpato dassetuṃ ‘‘ yasmā cā ’’ tiādimāha .
Tesan ti mettiyabhūmajakānaṃ .
Iman ti chagalakaṃ .
Nāmakaraṇasaññāyāti nāmakaraṇasaṅkhātāya saññāya so chagalako adhikaraṇanti veditabboti yojetabbaṃ .
Tañhi sandhāyāti ‘‘ avassaṃ tumhehi leso oḍḍito , kiṃ vadatha , kiṃ passitthā ’’ ti anuyuttehi tehi bhikkhūhi ‘‘ chagalakassa vippaṭipattiṃ disvā dabbassa nāmaṃ tassa karimhā ’’ ti vuttattā tassa nāmakaraṇasaññāya adhiṭṭhānabhūtaṃ taṃ chagalakaṃ sandhāya .
Te bhikkhūti te anuyuñjakā bhikkhū .
Āpattilesampi puggalasmiṃyeva āropetvā vuttattā ‘‘ puggalānaṃyeva lesā ’’ ti vuttaṃ .
Padabhājane pana … pe … veditabban ti iminā nāmakaraṇasaññāya ādhārabhūtassa chagalakasaṅkhātassa adhikaraṇassa avacane kāraṇaṃ vuttaṃ .
393.‘‘ Aññabhāgiyassa adhikaraṇassā ’’ ti ettha pāḷiāgataadhikaraṇasaddapatirūpakaṃ aññaṃ adhikaraṇasaddaṃ pāḷiāgatatadaññasādhāraṇatāya ubhayapadatthaṃ uddharitvā ‘‘ adhikaraṇaṃ nāma cattāri adhikaraṇānī ’’ ti vuttaṃ .
Atthuddhāravasena hi atthaṃ dassentena pāḷiyaṃ āgatasaddapatirūpako añño saddo ubhayapadattho uddharitabbo , na ca aññaṃ uddharitvāM2.358 aññassa attho vattabbo , tasmā pāḷiāgataadhikaraṇasaddapatirūpako aññoyeva ubhayapadatthasādhāraṇo adhikaraṇasaddo uddhaṭoti daṭṭhabbaṃ .
Tenevāha ‘‘ adhikaraṇanti vacanasāmaññato atthuddhāravasena pavattāni cattāri adhikaraṇānī ’’ ti .
Yā ca sā avasāne … pe … codanā vuttāti bhikkhu saṅghādisesaṃ ajjhāpajjanto diṭṭho hoti , saṅghādisese saṅghādisesadiṭṭhī hoti , tañce pārājikena codetītiādicodanaṃ sandhāya vadati .
Methunavītikkamāpattiyo vatthuto sabhāgā , itarāsaṃ pana adinnādānādiāpattīnaṃ samānepi pārājikāpattibhāve vatthuto visabhāgāti āha ‘‘ sabhāgavisabhāgavatthuto ’’ ti .
SabhāvasarikkhāsarikkhatotiV2.317 sabhāvena sadisāsadisabhāvato .
Paṭhamapārājikañhi paṭhamapārājikāpattiyā methunarāgena sabhāvato sadisaṃ , dosasampayuttamanussaviggahena asadisaṃ .
Nanu ca ‘‘ āpattādhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇassa siyā tabbhāgiyaṃ , siyā aññabhāgiyan ’’ ti vuttattā uddesānukkamena tabbhāgiyataṃ aniddisitvā aññabhāgiyatā paṭhamaṃ kasmā niddiṭṭhāti āha ‘‘ ādito paṭṭhāyā ’’ tiādi .
Vuttanayenevāti ‘‘ sabhāgavisabhāgavatthuto ’’ tiādinā vuttanayena .
‘‘ Saṅghakammāni nissāya uppannan ’’ ti vuttattā saṅghakammato kiccādhikaraṇaṃ visuṃ viya dissatīti āha ‘‘ kiṃ panā ’’ tiādi .
‘‘ Kiccameva kiccādhikaraṇan ’’ ti vuttattā ‘‘ saṅghakammānamevetaṃ adhivacanan ’’ ti vuttaṃ .
Yadi evaṃ ‘‘ saṅghakammāni nissāya uppannan ’’ ti kasmā vuttanti āha ‘‘ evaṃ santepī ’’ tiādi .
Tassa tassa saṅghakammassa bhagavatā vuttaṃ itikattabbatālakkhaṇaṃyeva tato saṅghakammassa nipphajjanato phalūpacārena saṅghakammanti vattabbataṃ arahatīti āha ‘‘ yaṃ kammalakkhaṇaṃ manasi karoti , taṃ nissāya uppajjanato ’’ ti .
Parivāsādisaṅghakammaṃ nissāya mānattādīnaṃ uppajjanato ukkhepanīyakammasīmāsammutikammādīni issāya osāraṇasīmāsamūhananādikammānaṃ uppajjanato ca ‘‘ purimaṃ purimaṃ saṅghakamman ’’ tiādi vuttaṃ .
395-400.
Savatthukaṃ katvāti puggalādhiṭṭhānaṃ katvā .
Dīghādinoti dīgharassakāḷaodātādino .
Diṭṭhādinoti diṭṭhasutādino .
LohapattasadisotiM2.359 ayopattasadiso .
Aṅgāni paṭhamaduṭṭhadose vuttasadisāni , idha pana kañcidesaṃ lesamattaṃ upādiyanā adhikā .
Dutiyaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .