Vajjiputtakavatthuvaṇṇanā
43. Vesālī nivāso etesanti vesālikāti āha ‘‘ vesālivāsino ’’ ti .
Vajjīsu janapade vasantā vajjino , vajjīnaṃ puttakā vajjiputtakāti āha ‘‘ vajjiraṭṭhe vesāliyaṃ kulānaṃ puttā ’’ ti .
Ñātīnaṃ byasanan ti ñātīnaṃ vināso .
So pana ñātīnaṃ vināso rājadaṇḍādikāraṇena hotīti āha ‘‘ rājadaṇḍabyādhimaraṇavippavāsanimittenā ’’ ti .
Bhogānaṃ byasanaṃ vināso bhogabyasanaṃ .
Tañca hiraññasuvaṇṇadāsidāsādīnaṃ upabhogaparibhogavatthūnaṃ rājadaṇḍādinā vināsoti āha ‘‘ esa nayo dutiyapadepī ’’ ti .
Na buddhaṃ garahāmāti ‘‘ asabbaññu buddho ’’ tiādinā buddhaṃ na garahāma .
Na dhammagarahinoti ‘‘ aniyyāniko dhammo ’’ tiādinā dhammaṃ na garahāma .
Na saṅghagarahinoti ‘‘ duppaṭipanno saṅgho ’’ tiādinā saṅghaṃ na garahāma .
Aṭṭhatiṃsārammaṇesūti dasa kasiṇā dasa asubhā dasānussatiyo cattāro brahmavihārā cattāro āruppā catudhātuvavatthānaṃ āhāre paṭikūlasaññāti imesu cattālīsakammaṭṭhānesu pāḷiyaṃ anāgatattā ālokākāsakasiṇadvayaṃ ṭhapetvā avasesāni gahetvā vuttaṃ .
Vibhattā kusalā
V2.39 dhammāti ‘‘ imasmiṃ ārammaṇe idaṃ hotī ’’ ti evaṃ vibhattā upacārajjhānena saddhiṃ paṭhamajjhānādayo mahaggatakusalā dhammāM2.44 .Teva dhammeti te eva kusale dhamme .
Majjhimayāmo bhikkhūnaṃ niddākilamathavinodanokāsattā na gahitoti āha ‘‘ paṭhamayāmañca pacchimayāmañcā ’’ ti .
Saccāni bujjhati paṭivijjhatīti bodhi , arahattamaggañāṇaṃ .
Upakārakattena tassa pakkhe bhavā bodhipakkhiyāti āha ‘‘ bodhissa pakkhe bhavānaṃ , arahattamaggañāṇassa upakārakānan ’’ ti .
Cattāro satipaṭṭhānā , cattāro sammappadhānā , cattāro iddhipādā , pañcindriyāni , pañca balāni , satta bojjhaṅgā , ariyo aṭṭhaṅgiko maggoti ime sattatiṃsa bodhipakkhiyadhammā .
‘‘ Gihipalibodhaṃ āvāsapalibodhañca pahāyā ’’ ti imesaṃyeva dvinnaṃ palibodhānaṃ upacchedassa sudukkarabhāvato vuttaṃ .
Yuttapayuttāti sammadeva yuttā .
Āsayan ti ajjhāsayaṃ .
Sikkhaṃ appaccakkhāya bhikkhubhāve ṭhatvā paṭisevitamethunānaṃ tesaṃ vajjiputtakānaṃ upasampadaṃ anujānanto bhagavā ‘‘ pārājiko hoti asaṃvāso ’’ ti evaṃ paññattasikkhāpadaṃ samūhanati nāmāti āha –
‘‘ yadi hi bhagavā … pe … paññattaṃ samūhaneyyā ’’ ti .
‘‘ Yo pana bhikkhū ’’ ti vuttattā pana sikkhaṃ paccakkhāya paṭisevitamethunassa upasampadaṃ anujānanto na samūhanati nāma .
Na hi so bhikkhu hutvā paṭisevati .
‘‘ So āgato na upasampādetabbo ’’ ti vacanato sāmaṇerabhūmi anuññātāti āha ‘‘ sāmaṇerabhūmiyaṃ pana ṭhito ’’ tiādi .
Uttamatthan ti arahattaṃ nibbānameva vā .
Vajjiputtakavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā .