1. Suttantabhājanīyaṃ
642. Catasso
M0.284P0.272V0.307 appamaññāyo – idha bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati , tathā dutiyaṃ , tathā tatiyaṃ , tathā catutthaṃ [ catutthiṃ ( sī .)].Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena [ abyāpajjhena ( sī . syā .)] pharitvā viharati .
Karuṇāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati , tathā dutiyaṃ , tathā tatiyaṃ , tathā catutthaṃ .
Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ karuṇāsahagatena cetasā vipulena
T0.370 mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati .Muditāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati , tathā dutiyaṃ , tathā tatiyaṃ , tathā catutthaṃ .
Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ muditāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati .
Upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati , tathā dutiyaṃ , tathā tatiyaṃ , tathā catutthaṃ .
Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati .
1. Mettā
643. Kathañca bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati ?
Seyyathāpi nāma ekaṃ puggalaṃ piyaṃ manāpaṃ disvā mettāyeyya , evameva sabbe satte mettāya pharati .
Tattha
V0.308 katamā mettā ?Yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ mettā ’’.
Tattha katamaṃ cittaṃ ?
Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ hadayaṃ paṇḍaraṃ mano manāyatanaṃ manindriyaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho tajjāmanoviññāṇadhātu
P0.273 – idaṃM0.285 vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.Idaṃ cittaṃ imāya mettāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ .
Tena vuccati ‘‘ mettāsahagatena cetasā ’’ ti .
644.‘‘ Ekaṃ disan ’’ ti puratthimaṃ vā disaṃ pacchimaṃ vā disaṃ uttaraṃ vā disaṃ dakkhiṇaṃ vā disaṃ uddhaṃ vā adho vā tiriyaṃ vā vidisaṃ vā .
645.‘‘ Pharitvā ’’ ti
T0.371 pharitvā adhimuccitvā . 646.‘‘ Viharatī ’’ ti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati .
Tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
647.‘‘ Tathā dutiyan ’’ ti yatheva ekaṃ disaṃ tathā dutiyaṃ disaṃ tathā tatiyaṃ disaṃ tathā catutthaṃ disaṃ tathā uddhaṃ tathā adho tathā tiriyaṃ tathā vidisaṃ .
648.‘‘ Sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokan ’’ ti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ .
Pariyādāyavacanametaṃ –
‘‘ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokan ’’ ti .
649.‘‘ Mettāsahagatena cetasā ’’ ti tattha katamā mettā ?
Yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ mettā ’’.
Tattha katamaṃ cittaṃ ?
Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ … pe … tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.
Idaṃ cittaṃ imāya mettāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ .
Tena vuccati ‘‘ mettāsahagatena cetasā ’’ ti .
650.‘‘ Vipulenā ’’ ti
V0.309 yaṃ vipulaṃ taṃ mahaggataṃ , yaṃ mahaggataṃ taṃ appamāṇaṃ , yaṃ appamāṇaṃ so avero , yo avero so abyāpajjo [ abyāpajjho ( sī . syā .)]. 651.‘‘ Pharitvā ’’ ti pharitvā adhimuccitvā .
652.‘‘ Viharatī ’’ ti … pe … tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
2. Karuṇā
653. Kathañca
M0.286 bhikkhu karuṇāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati ?Seyyathāpi nāma ekaṃ puggalaṃ duggataṃ durūpetaṃ disvā karuṇāyeyya , evameva sabbe satte karuṇāya pharati .
Tattha katamā karuṇā ?
Yā sattesu karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ karuṇā ’’.
Tattha katamaṃ
T0.372 cittaṃ ?Yaṃ
P0.274 cittaṃ mano mānasaṃ … pe … tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.Idaṃ cittaṃ imāya karuṇāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ .
Tena vuccati ‘‘ karuṇāsahagatena cetasā ’’ ti .
654.‘‘ Ekaṃ disan ’’ ti puratthimaṃ vā disaṃ pacchimaṃ vā disaṃ uttaraṃ vā disaṃ dakkhiṇaṃ vā disaṃ uddhaṃ vā adho vā tiriyaṃ vā vidisaṃ vā .
655.‘‘ Pharitvā ’’ ti pharitvā adhimuccitvā .
656.‘‘ Viharatī ’’ ti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati .
Tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
657.‘‘ Tathā
V0.310 dutiyan ’’ ti yatheva ekaṃ disaṃ tathā dutiyaṃ disaṃ tathā tatiyaṃ disaṃ tathā catutthaṃ disaṃ tathā uddhaṃ tathā adho tathā tiriyaṃ tathā vidisaṃ . 658.‘‘ Sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokan ’’ ti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ .
Pariyādāyavacanametaṃ –
‘‘ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokan ’’ ti .
659.‘‘ Karuṇāsahagatena cetasā ’’ ti tattha katamā karuṇā ?
Yā sattesu karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ karuṇā ’’.
Tattha katamaṃ cittaṃ ?
Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ … pe … tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.
Idaṃ cittaṃ imāya karuṇāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ
M0.287 saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ .Tena vuccati ‘‘ karuṇāsahagatena cetasā ’’ ti .
660.‘‘ Vipulenā ’’ ti yaṃ vipulaṃ taṃ mahaggataṃ , yaṃ mahaggataṃ taṃ appamāṇaṃ , yaṃ appamāṇaṃ so avero , yo avero so abyāpajjo .
661.‘‘ Pharitvā ’’ ti pharitvā adhimuccitvā .
662.‘‘ Viharatī ’’ ti … pe … tena vuccati
T0.373 ‘‘ viharatī ’’ ti .3. Muditā
663. Kathañca bhikkhu muditāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati ?
Seyyathāpi nāma ekaṃ puggalaṃ piyaṃ manāpaṃ disvā mudito assa , evameva sabbe satte muditāya pharati .
Tattha katamā muditā ?
Yā sattesu muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ muditā ’’.
Tattha
P0.275V0.311 katamaṃ cittaṃ ?Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ … pe … tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.
Idaṃ cittaṃ imāya muditāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ .
Tena vuccati ‘‘ muditāsahagatena cetasā ’’ ti .
664.‘‘ Ekaṃ disan ’’ ti puratthimaṃ vā disaṃ pacchimaṃ vā disaṃ uttaraṃ vā disaṃ dakkhiṇaṃ vā disaṃ uddhaṃ vā adho vā tiriyaṃ vā vidisaṃ vā .
665.‘‘ Pharitvā ’’ ti pharitvā adhimuccitvā .
666.‘‘ Viharatī ’’ ti … pe … tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
667.‘‘ Tathā dutiyan ’’ ti yatheva ekaṃ disaṃ tathā dutiyaṃ disaṃ tathā tatiyaṃ disaṃ tathā catutthaṃ disaṃ tathā uddhaṃ tathā adho tathā tiriyaṃ tathā vidisaṃ .
668.‘‘ Sabbadhi
M0.288 sabbattatāya sabbāvantaṃ lokan ’’ ti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ .Pariyādāyavacanametaṃ –
‘‘ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokan ’’ ti .
669.‘‘ Muditāsahagatena cetasā ’’ ti tattha katamā muditā ?
Yā sattesu muditā muditāyanā muditāyitattaṃ muditācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ muditā ’’.
Tattha katamaṃ cittaṃ ?
Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ … pe … tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ
T0.374 vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.Idaṃ cittaṃ imāya muditāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ .
Tena vuccati ‘‘ muditāsahagatena cetasā ’’ ti .
670.‘‘ Vipulenā ’’ ti yaṃ vipulaṃ taṃ mahaggataṃ , yaṃ mahaggataṃ taṃ appamāṇaṃ , yaṃ appamāṇaṃ so avero , yo avero so abyāpajjo .
671.‘‘ Pharitvā ’’ ti pharitvā adhimuccitvā .
672.‘‘ Viharatī ’’ ti
V0.312 … pe … tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .4. Upekkhā
673. Kathañca bhikkhu upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati ?
Seyyathāpi nāma ekaṃ puggalaṃ neva manāpaṃ na amanāpaṃ disvā upekkhako assa , evameva sabbe satte upekkhāya pharati .
Tattha katamā upekkhā ?
Yā
P0.276 sattesu upekkhā upekkhāyanā upekkhāyitattaṃ upekkhācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ upekkhā ’’.Tattha katamaṃ cittaṃ ?
Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ … pe … tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.
Idaṃ cittaṃ imāya upekkhāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ .
Tena vuccati ‘‘ upekkhāsahagatena cetasā ’’ ti .
674.‘‘ Ekaṃ disan ’’ ti puratthimaṃ vā disaṃ pacchimaṃ vā disaṃ uttaraṃ vā disaṃ dakkhiṇaṃ vā disaṃ uddhaṃ vā adho vā tiriyaṃ vā vidisaṃ vā .
675.‘‘ Pharitvā ’’ ti
M0.289 pharitvā adhimuccitvā . 676.‘‘ Viharatī ’’ ti … pe … tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
677.‘‘ Tathā dutiyan ’’ ti yatheva ekaṃ disaṃ tathā dutiyaṃ disaṃ tathā tatiyaṃ disaṃ tathā catutthaṃ disaṃ tathā uddhaṃ tathā adho tathā tiriyaṃ tathā vidisaṃ .
678.‘‘ Sabbadhi sabbattatāya
T0.375 sabbāvantaṃ lokan ’’ ti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ .Pariyādāyavacanametaṃ –
‘‘ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokan ’’ ti .
679.‘‘ Upekkhāsahagatena
V0.313 cetasā ’’ ti , tattha katamā upekkhā ?Yā sattesu upekkhā upekkhāyanā upekkhāyitattaṃ upekkhācetovimutti – ayaṃ vuccati ‘‘ upekkhā ’’.
Tattha katamaṃ cittaṃ ?
Yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ … pe … tajjāmanoviññāṇadhātu – idaṃ vuccati ‘‘ cittaṃ ’’.
Idaṃ cittaṃ imāya upekkhāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ .
Tena vuccati ‘‘ upekkhāsahagatena cetasā ’’ ti .
680.‘‘ Vipulenā ’’ ti yaṃ vipulaṃ taṃ mahaggataṃ , yaṃ mahaggataṃ taṃ appamāṇaṃ , yaṃ appamāṇaṃ so avero , yo avero so abyāpajjo .
681.‘‘ Pharitvā ’’ ti pharitvā adhimuccitvā .
682.‘‘ Viharatī ’’ ti … pe … tena vuccati ‘‘ viharatī ’’ ti .
Suttantabhājanīyaṃ .