ဘူမိပပ္ပဋကပါတုဘာဝါဒိ၊ အဖွင့်။
ဧဝ မေဝ ပါတူရယော သီတိ၊ ကား။
ဏဒိသော၊ ဤကဲ့သို့ သို့ရူအပ်သည်။
( မှိုငုံနှင့်တူသော မြေလွှာသည်)။
ဟုတွာ။
ဥဋ္ဌာဟိ၊ ပေါ်ထွက်ပြီ။
အန္တောဝါပိယံ၊ ရေအိုင်အတွင်း၌။
ဥဒကေ၊ သည်။
ဆိန္နေ၊ ပြတ်လသော်။
သုက္ခကလလပဋလံဝိယ၊ ခြောက်သော ညွှန်လွှာသည်ကဲ့သို့။
ဥဋ္ဌဟိ။
[ ဘူမိ+ မြေ+ ပပ္ပဋက၊ အထပ်အလွှာ။]
ပဒါလတာတိ၊ ကား။
ဧကာ၊ တမျိုးသော။
မဓုရရသာ၊ ချိုမြိန်ကောင်းမြတ်သော အရသာရှိသော။
ဘဒ္ဒါလတာ၊ ကောင်းသော နွယ်သည်။
( အဟောသိ၊ ၌စပ်)။
ကလမ္ဗုကာတိ၊ ကား။
နာဠိကာ၊ ကန်စွန်းနွယ်တည်း။
အဟုဝတနောတိ၊ ကား။
နော၊ ငါတို့၏။
မဓုရရသာ၊ ချိုမြိန်ကောင်းမြတ်သော အရသာရှိသော။
ပဒါလတာ၊ ပဒါမည်သော နွယ်သည်။
အဟောသိ ဝတ၊ ဖြစ်ပြီတကား။
အဟာယိဝတနောတိ၊ ကား။
နော၊ တို့၏။
ဧတရဟိ၊ ၌။
သာ၊ ထိုကောင်းမြတ်သောနွယ်သည်။
အန္တရဟိတာ (ဝတ)၊ ကွယ်ပျောက်လေပြီတကားဣတိ= သို့။
( အနုတ္ထုနိံ သု၊ ညည်းတွားကြကုန်ပြီ။)
[ အဟာယိကို အန္တရဟိတာဟု အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်သည်။]
အကဋ္ဌပါကောတိ၊ ကား။
အကဋ္ဌေယေဝ၊ မထွန်းအပ်သည်သာလျှင်ဖြစ်သော။
ဘူမိဘာဂေ၊ မြေအဖို့၌။
ဥပ္ပန္နော၊ ဖြစ်သော။
အကဏောတိ၊ ကား။
နိက္ကဏ္ဍကော၊ ဆန်ကွဲမရှိသော။
အထုသာတိ၊ ကား။
နိတ္ထုသော၊ ဖွဲ့မရှိသော။
( သာလိ ၌စပ်)။
သုဂန္ဓောတိ၊ ကား။
ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ၊ နတ်၌ ဖြစ်သော အနံကို။
ဝါယတိ၊ လှိုင်စေ၏။
တဏ္ဍလပ္ဖလောတိ၊ ကား။
သုပရိသုဒ္ဓံ၊ ကောင်းစွာစင်ကြယ်သော။**ပဒါလတာ**။ ။ “ပဒါမည်သော နွယ်” ဟုဋီကာဆို၏၊ ထိုနွယ်က အဆင်းအနံအရသာ ကောင်းသောကြောင့် “ ဘဒ္ဒလတာ” ဟုဖွင့်သည်၊ ရှေးက “နွယ်ချို” ဟု ဘာသာ ပြန်ကြ၏။ [ ပဒါ- ကောင်းသော+ လဘာ၊ နွယ်။]
နာဠိကာ။ ။ ထိုနွယ်ချိုကို ကန်စွန်းနွယ်ဖြင့် ဥပမာပြထားသောကြောင့် မြေကြီးထဲမှ ကန်စွန်းနွယ်လို နွယ်ချို့တမျိုးဪါ်လာသည်- ဟု ထင်စရာရှိ၏၊ အမှန်မှာ ထိုသို့မဟုတ်ပါ၊ ရှေးဦးစွဋ ရသပထဝီခေါ် မြေအဆီသည် တမြေပြင်လုံး ဖြစ်နေ၏၊ ထိုမြေအဆီ ခန်းခြောက်သော အခါ အထပ်အလွှာ ဖြစ်ရစ်၏၊ ရေခန်းခြောက်သော အခါ ဖြစ်ပေါ်လာသော မြေအလွှာမျိုးပင်တာ်း၊ ထိုကြောင့် ၁၂၃- ဘူမိပပ္ပဋက အခန်းဝယ် “ဥဒကေ ဆိန္နေ” စသည်ဖြင့် ဥပမာပြခဲ့သညါ။
မြေထက်မြေလွှာခြောက်သွေ့ကွဲအက်သောအခါ အစိတ်အစိတ်အမွှာမွှာ နွယ်ချောင်းကလေးများငဖွယ် ဖြသ်ရစ်သည်ကို “ နွယ်ချို” ခေါ် “ပဒါလတာ” ဟုဆိုရ၏၊ ထိုကြောင့် ပါဠိတော်၌ “ဘူမိပမ္ပဋကေ အန္တရဟိတေ ပဒါလတာ ပါတုရဟောသိ, သေယတထာပိ နာမ ကလမ္ဗုကာ” စသည်ဖြင့် ရှေးမွန်မြတ်သော သဘောမှ သတ္တဝါတို့ကံ အလိုက် ဆုတ်ယုတ်လာပုံကို ဟောတော်မူသည်။
**အကဋ္ဌပါကော**။ ။ အကဋ္ဌေ+ ပါကော အကဋ္ဌပါကော၊ ထွန်ဖြင့် မထွန်အပ်သေဋ အရပ်၌ ဖြစ်၍ မှည့်ရင့်နေသည်ကို ဆိုလို၏၊ ထိုကြောင့် ဋီကာ၌ “ပစ္စနကော၊ နိပ္ပဇ္ဇနကော” ဟုဖွင့်သည်၊ ထနုစပါးကား ဆန်ကွဲလည်းမပါ၊ “ စပါးခွံ” ဟုခေါ်သည့် ဖွဲ့ကြမ်းလည်းမပါပဲ စင်ကြယ်သန့်ရှင်း အနံသင်း၍ ဖြူဖြူဖွေးဖွေူ ဆန်သီးကလေးများသာတည်း။
ပဏ္ဍရံ၊ ဖြူဖွေးသော။
တဏ္ဍုလမေဝ၊ ဆန်သည်သာ။
ဖလတိ၊ သီး၏။
ပက္ကံ ပဋိဝိရူဠှန္တိ၊ ကား။
သာယံ၊ ညနေ အခါ၌။
ဓဟိတဋ္ဌာနံ၊ ယူအပ်ရာအရပ်သည်။
ပါတော၊ နံနက်အခါ၌။
ပက္ကံ၊ မှည့်ရင့်သည်။
ဟောတိ။
ပုန၊ တဖန်။
ဝိရူဠှံ၊ စည်ပင်သည်။
ဝါ၊ ပေါက်သည်။
( ဟုတွာ)။
ပဋိပါကတိကမေဝ၊ တဖန် ပင်ကိုသဘော ရှိသည်သာ။
ဂဟ်တဋ္ဌာနံ၊ သည်။
န ပညာယတိ၊ မထင်ရှား။
နာပဒါနံ ပညာယတီတိ၊ ကား။
အလာယိတံ၊ မရိတ်အပ်သည်။
ဟုတွာ။
အနူနမေဝ၊ မယုတ်လျော့သည်သာ။
( ဟုတွာ)။
ပညာယတိ။