စတုဝဏ္ဏသုဒ္ဓိ၊ အဖွင့်။
ဧတ္တာဝတာ၊ ဤမျှ အတိုင်းအရှည်ရှိသော စကားအစဥ◌်ဖြင့်။
မယံ၊ တို့သည်။
မဟာဗြဟ္မုနော၊ ၏။
ဥရေ၊ ၌။
ဝသိတွာ၊ နေ၍။
မုခတော၊ ပါးစပ်မှ။
နိက္ခန္တာ၊ ထွက်လာကြကုန်၏။
ဣတိ၊ သို့။။
ဝတ္တုံ၊ ပြောခြင်းငှါ။
ဝါ၊ ပြောခွင့်ကို။
မာ လဘန္တု၊ မရကြပါစေနှင့်။
ဣတိ၊ သို့။
ဣမံ၊ မုခစ္ဆေဒကဝါဒံ
၊ ဤ မုခဝါဒကို ဖြတ်ကြောင်း စကားကို။
ဗြာဟ္မဏာ မဟာ ဗြဟ္မုနော မုခတော ဇာတောဟူသော ဝါဒကိုဖြတ်ကြောင်းစကားကို)။
ဝတွာ၊ မိန့်တော်မူပြီး၍။
ပုန၊ တဖန်။
စတ္တာရောပိ၊ ကုန်သော။
ဝဏ္ဏာ၊ အမျိုးဇာတ်တို့သည်။
ကုသဓလ၊ ကုန်သော။
ဓမ္မေ၊ တို့ကို။
သမာဒါယ၊ ကောင်းစွာယူ၍။
ဝါ၊ ဆောက်တည်၍။
ဝတ္တန္တာ၊ ကျင့်ကြမှသာ။
သုဇ္စျန္တိ၊ စင်ကြယ်ကြကုန်၏။
ဣတိ (ဣမဿ အတ္ထဿ)၊ ဤ အနက် အဓိပ္ပါယ်ကို။
ဒဿနတ္ထံ၊ ပြတော်မူခြင်း အကျိုးငှါ။
စတ္တာရောမေ။ ပေ။ ဝဏ္ဏာတိ အာဒိံ၊ ကို။ (ဘာဂဝါ) အာဟ။
အကုသလသင်္ခါတာတိ၊ ကား။
အကုသလာတိ၊ အကုသိုလ်တို့ဟူ၍။
သင်္ခါတာ၊ ဆိုအပ်ကုန်၏။
ဝါ၊ တနည်း။
အကုသလ ကောဋ္ဌာသဘူတာ၊ အကုသိုလ် အဖို့အစုဖြစ်၍ ဖြစ်ကုန်၏။
သဗ္ဗတ္ထ၊ အလုံးစုံသော သာဝဇ္ဇသင်္ခါတာ အစရှိသော ပုဒ်တို့၌။
ဧသ ဧသော၊ ဤ ဆိုအပ် ပြီးသော အစီအရင်သည်။
နယော၊ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို ဆောင်ကြောင်း အစီအရင်တည်း။
န အလမရိယာတိ၊ ကား။
အရိယဘာဝေ၊ အရိယာ၏ အဖြစ်၌။
အသမတ္ထာ၊ မစွမ်းနိုင်ကုန်။
[ဤသို့ အရိယာကို အဓာရဖြင့် ပွင့်သော်လည်း "အရိယာယ+ အလံ အလမရိယာ။ အရိယာ အဖြစ် အကျိုးအငှါ မစွမ်းကုန်" ဟု ဝိဂ္ဂဟ ပြုသင့်၏။]
ကဏှာတိ၊ ကား။
ပကတိ၊ ပင်ကိုယ် သဘော အားဖြင့် မည်းညစ်ကုန်၏။
ကဏှ ဝိပါကာတိ၊ ကား။
နေသံ၊ ထို တရားတို့၏။
ဝိပါကောပိ၊ အကျိုးသည်လည်း။
ကဏှော၊ မည်းညစ်၏။
ဒုက္ခော၊ ဆင်းရဲ၏။
ဣတိ အတ္တော၊ အနက်။
[မည်းညစ်ဟူရာ၌ "ညစ်နွမ်း၏ ဆင်းရဲစေတတ်၏ ပူပန်စေတတ်၏" ဟု ဆိုလို၏။ ထို့ကြောင့် "ဒုက္ခေါ" ဟုဖွင့်။]
ခတ္တိယေပိတေတိ၊ ကား။
ခတ္တိယမှိပိ၊ မင်းမျိုး၌လည်း။
တေ၊ ထို အကုသိုလ် တရားတို့ကို။
(ဒိဿန္တိ၍စပ်။
ဧကစ္စေတိ၊ ကား။
ဧကသ္မိံ၊ အချို့သော။ (ခတ္တိယေပိ၌စပ်)။
သဗ္ဗတ္ထ၊ အလုံးစုံသော ဗြာဟ္မဏေပိ တေ အစရှိသော ပုဒ်တို့၌လည်း။
ဧသ၊ သည်။
နယော၊ တည်း။
သုက္ကာတိ၊ ကား။
နိက္ကိလေသ ဘာဝေန၊ ကိလေသာ မရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ပဏ္ဍရာ၊ ဖြူစင် ကုန်၏။
[ဖြူစင် ဟူသည် ကိလေသာ မရှိသောကြောင့် "စင်ကြယ်၏" ဟု ဆိုလိုသည်။]
သုက္ကဝိပါကာတိ၊ ကား။
နေသံ၊ ထို တရားတို့၏။
ဝိပါကောပိ၊ သည်လည်း။
သုက္ကော၊ ဖြူစင်၏။
သုခေါ၊ ချမ်းသာ၏။
ဣတိ အတ္ထော၊ နက်။
ဥဘယဝေါကိဏ္ဏေသု ဝတ္တမာနေသူတိ၊ ကား။
ဥဘယေသု၊ နှစ်ပါးစုံတို့သည်။
ဝေါကိဏ္ဏေသု၊ ရောဗြွမ်းကုန်သည်။
မိဿီဘူတေသု၊ ရောနှောသည် ဖြစ်၍ ဖြစ်ကုန်သည်။ ဟုတွာ။
ဝတ္တမာနေသု၊ ဖြစ်လကုန်သာ်။
(ဧဝ မာဟံသု၊ ၌စပ်။)
ကတမေသု ဥဘယေသု၊ အဘယ် နှစ်ပါးစုံတို့သည်။
(ဝေါကိဏ္ဏေသု၊ ရောဗြွမ်းကုန်သနည်း)။
ဣတိ၊ ဤကား အမေးတည်း။
ဝိညုဂရ ဟိတေသု စေဝ၊ ပညာရှိတို့သည် ကဲ့ရဲ့ အပ်သည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော။
ဝိညု ပသတ္ထေသု စေဝ၊ ပညာရှိတို့သည် ချီးမွမ်းအပ်သည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော။
ကဏှသုက္ကေသု၊ မည်းညစ်ကုန် ဖြူစင်ကုန်သော။
ဓမ္မေသု၊ ကုသိုလ် အကုသိုလ် တရားတို့သည်။
(ဝေါကိဏ္ဏေသု ကုန်လသော်။
ဣတိ၊ ဤကား အဖြေတည်း)။
အကုသလသင်္ခါတာ။ ။ သင်္ခါတာ၌ သံရှေ့ရှိသော+ ခါဓာတ်၊ ကထန အနက်ဟော၊ ကံဟော၊ င်္သခါယန္တေတိ သင်္ခါတာ၊ အကုသလာဣတိ သင်္ခါတာ အကုသလ သင်္ခါတာ၊ အကုသလနောင် ဣတိကြေ၊ သမ္ဘာဝန ကမ္မာဝန ကမ္မဓာရည်း၊ ဒုတိယ နည်း၌ င်္သခါသဒ္ဒါသည် “ကောဋ္ဌာသ” အနက်ဟောဟူ မှတ်၊ အကုသလနှင့်သင်္ခါတကို” အကုသဘာစ+ တေ+ သင်္ခါတာ စ” ဟုဖြစ်စေ, “အကုသလာ ဧဝသင်္ခါတာ” ဟုဖြစ်စေ ကမ္မဓာရည်း ပြု။
ယဒေတ္ထ။ ပေ။ ဧဝ မာဟံသူတိ၊ ကား။
ဧတ္ထ ဧတေသု ကဏှ သုက္ကဓမ္မေသု၊ ဤ မည်းညစ်သောဖြူစင်ကုန်သော ကုသိုလ် အကုသိုလ် တရားတို့၌။
ဝတ္တာမာနပိ၊ ဖြစ်သည်လည်းဖြစ်ကုန်သော။
ဗြာဟ္မဏာ၊ တို့သည်။
ဧဝံ၊ သို့။
ဗြာဟ္မဏောဝ။ ပေ။ ဝဏ္ဏောတိ အာဒိံ၊ အစရှိသော။
ယံ ဧတံ၊ အကြင်စကားကို။
ဝဒန္တိ၊ ပြောကုန်၏။
တံ။ ပေ။ နာနုဇာနန္တီတိ၊ ကား။
ယေ၊ အကြင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။
လောကေ၊ လောက၌။
ပဏ္ဍိတာ၊ ပညာရှိကုန်၏။
တေ၊ ထို ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်။
နအနုမောဒန္တိ၊ ဝမ်းမမြောက်ကြကုန်။
နပသံသန္တိ၊ မချီးမွမ်းကြကုန်။
ဣတိ အတ္ထော၊ နက်။
တံ ကိဿ ဟေတု။ ဣမေသံ ဟိ ဝါသေဋ္ဌာတိအာဒိမှိ၊ အစရှိသော စကားရပ်၌။
အယံ၊ ဤ ဆိုအပ် လတံ့ကား။
သေင်္ခပတ္ထော၊ အကျဥ◌်းဖြစ်သော အနက်တည်း။
နာနုဇာနန္တီတိ၊ ဟူ၍။
ယံ၊ အကြင်စကားကို။
ဝုတ္တံ၊ ဆိုအပ်ပြီ။
တံ၊ ထို စကားကို။
ကသ္မာ၊ ကြောင့်။
ဝုတ္တံ၊ ဆိုအပ်သနည်း။
ဣတိ စေ၊ ဤသို့မေးအံ့။
ယသ္မာ၊ ကြောင့်။
စတုန္နံ၊ ကုန်သော။
ဣမေသံ ဝဏ္ဏာနံ၊ ဤအမျိုးဇာတ်တို့တွင်။
ယော ဘိက္ခု၊ သည်။
(အမျိုးလေးပါးမှ တောထွက်လာသော အကြင် ရဟန်းသည်၊ ဟူလိူ။)
အရဟံ၊ ကိလေသာတို့မှ ဝေးကွာ၏။
ပေ။ သမ္မာ၊ ကောင်းစွာ။
ဝါ၊ သင့်သော အကြောင်းအားဖြင့်။
အညာ (အညာယ)၊ သိ၍။
ဝိမုတ္တော၊ ကိလေသာတို့မှ လွတ်၏။
တေသံ၊ ထိုအမျိုးဇာတ်တို့တွင်။
သော၊ ထိုရဟန်းကို။
အဂ္ဂံ (အဂ္ဂေါ)၊ အမြတ်ဆုံးဟူ၍။
အက္ခာယတိ၊ ဆိုအပ်၏။
တေစ၊ ထို ပုဏ္ဏား တို့သည်လည်း။
ဧဝ ရူပါ၊ ဤသို့သဘောရှိကုန်သည်။
(ဤသို့ ၁၅၀၀ ကိလေသာ တို့မှ ဝေးကွာခြင်း စသော သဘောရှိကုန်သည်။)
န (ဟောန္တိ)၊ မဖြစ်နိုင်ကုန်။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
နေသံ၊ ထိုပုဏ္ဏားတို့၏။
(ဝစနံ)၊ ကို။
ဝိညူ။
နအနုဇာနန္တိ၊ ခွင့်မပြုကြကုန် (လက်မခံကြကုန်)။
စ၊ ဆက်။မိဿီဘူတေသု။ ။ တခါတရံ မည်းညစ်သော အကုသိုလ် တရားဖြစ်၍ , တခါတရံဖြူစင်သော ကုသိုလ်တရား ဖြစ်၍၊ ဤသို့ အားဖြင့် တစဍခုတည်းသော သန္တာန် ( စိတ်အစဉ်)၌ပင် တစ်ခုတည်းသော အတ္တဘော ( ခန္ဓာကိုယ်) ၌ပင် ရောနှော၍ ဖြစ်နိုင်စည်၊ တပေါင်းတည်ူ တပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်သည်ကို ဆိုလိုသည် မဟုတ်၊-ဋီကာ။
ကတမေသု ဥဘယေသု။ ။ ရှေ့ဝါကျရှိ ပုဒ်နှင့် ဝိဘတ်တူပေအောင် ပုစ္ဆာဝါကျပြုလုပ်ထားသည်၊ ထို၏ စင်ပုဒ်ကို “ဝေါကိဏ္ဏေသု” ဟုထည့်ပါ၊ ပါဠိတော်များ၌ ရှေ့ဝါကျနှင့် တူအောင် ပုစ္ဆာဝါကျကို ထားလေ့ရှိ၏၊ တီဏီ မာနိ ဘိက္ခဝေ ဗလဿ ဗာလလက္ခဏာနိ၊ ပေ၊ ကတမာနီ တီဏိ။ အံ , ၁- ၁၀၀၊ တီဟိ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မေစိသမန္နာဂတော ဗာလော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ပေ၊ ကတမေတိ တီဟိ၊ အံ, ၁- ၁၀၁။ စသည်။
ဧတ္ထ အရဟန္တိ အာဒိပဒေသု၊ ဤအရဟံ အစရှိသော ပုဒ်တို့၌။
ကိလေသာနံ၊ တို့၏။
အာရကတ္တာဒီဟိ၊ ဝေးကွာသည်၏ အဖြစ် အစရှိကုန်သော။
ကာရဏေဟိ၊ အကြောင်းတို့ကြောင့်။
အရဟံ၊ အရဟံမည်၏။
[အာဒိဖြင့် "ကိလေသာရီနံ ဟတတ္တာ, သံသရစက္ကဿ အရာနံ ဟတတ္တာ, ပစ္စယာဒိနံ အရဟတ္တာ, ပါပကရဏေ ရဟာဘာဝေန အရဟံ" အနက်တို့ကိုယူ။ ရုပ်ပြီးပုံကို ပါရာဇိကဏ် ဘာသာဋီကာ ဂုဏ်တော်အဖွင့်၌ ပြထားပြီ။]
အာသဝါနံ၊ တို့၏။
ခီဏတ္တာ၊ ကုန်ပြီးကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ခီဏာသဝါ၊ မည်၏။
သတ္တ၊ ခုနှစ်ပါး ကုန်သော။
သေက္ခာ၊ သေက္ခာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်းကေင်း။
ပုထုဇ္ဇန ကလျာဏကာစ၊ ကလျာဏ ပုထုစဥ◌် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်းကောင်း။
ဗြဟ္မစရိယ ဝါသံ၊ မဂ္ဂ ဗြဟ္မစရိယကို ကျင့်သုံးမှုကို။
ဝသန္တိနာမ၊ ကျင့်သုံးကြဆဲ မည်၏။
အယံ ပန၊ ဤ ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား။
ဝုတ္တဝါသော၊ ကျင့်သုံးအပ်ပြီးသော မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယ ရှိ၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဝုသိတဝါ၊ ဝုသိတဝါ မည်၏။
အဿ၊ ထို ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်၏။
ဝါ၊ သည်။ဝါသံ ဝသန္တိ။ ။ ဝါသံနှင့် ဝသန္တိသည် “ကျင့်သုံးမှုကို ကျင့်သုံး၏” ဟု ဆိုသဖြင့် ကံနှင့် ကြီယာတို့ အးမပြားသော်လည်း ပြားသကဲ့သို့ ဆိုထားသော အဘေဒေါပစာရ စကားဟု မှတ်ပါ၊ ( တနည်း) ဗြစ္မစရိယဝါသံ- ကျင့်သုံးအပ်ပြီးသော မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယကို+ ဝသန္တိ ဟု အနက်ဆိုပါ။
ဝုတ္တဝါသော။ ။ ကျင့်သုံးအပ်ပြီးသော မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယ ရှိ၏ ဟု လည်းကောင်း, ကျင့်သုံးအပ် ( နေအပ်) ပြီးစော အရိယာဝါသ ရှိ၏ ဟု လည်းကောင်း ဋီကာ (၂) နည်းဖွင့်၏၊ အရိယာဝါသတရားဆယ်ပါးကား- ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီန ( နီဝရဏ ငါးပါးကိုပယ်ပြီးခြင်း)၊ ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတ ( ရူပ စသော အာရုံ ၆ပါး၌ အသင့်အားဖြင့်ရှုတတ်သော ဥပေက္ခာ ၆-ပါးနှင့် ပြည့်စုံခြင်း) ဧကာရက္ခ ( သတိဟူသေူ အစောင့်အရှောက် တပါးရှိခြင်း)၊ စတုရာပဿေန ( မှီရာ၄ ပါးရှိခြင်း) ပနုန္နပစ္စေက (ဒိဋ္ဌိသစ္စာတရားကို ပယ်နှုတိပြီးခြင်း) သမဝယသဋ္ဌေသန ( ရှာခြင်း ၃ မျိုးကို ကောင်းစွာအပြည့်အစုံ စွန့်ပြီးခြင်း) အနာဝိလသင်္ကပ္ပ ( ကာမဗျာဝါဝိဟိံ သ ဝိဘတ် ၃ပါးကို ပယ်ပြီးသဖြင့် မနောက်ကျသော စိတ် အကြံရှိခြင်း) ပဿဒ္ဓကာယသင်္ခါရ ( စတုတ္ထစျာန်ရပြီ ငြိမ်းအေးသော ကာယသင်္ခါရရှိခြင်း) သုဝိမုတ္တစိတ္တ ( ရာဂ ဒေါသမောဟကိုပယ်ပြီးပြီးဟု သိလျက် ကောင်းစွာလွတ်မြောက်သော ပညာရှိခြင်း) တည်း။ အကျယ်ကို အံ ၃, ၂၇၉ ၌ ရှု။
**ဝုသိတဝါ**။ ။ ဝုတ္ထဝါသောဟု ဖွင့်သော်လည်း “ ဝုဿီတိ ဝုသိတဝါ” ဟု ကိဆ်အတီတ ကာလိက ကတ္တုသာဓန ပြုပါ၊ [ ဝသ+ တဝန္တုပစ္စည်း၊ ဝ၌ အက်ုဥပြု၊ ဣ အာရမ်။] မဂ္ဂဗြဟ္မစဟိယကို ကျင့်သုံးပြီးသူ၊ ဟူလို၊ ထိုသိုပြုမှ ဋီကာ၌ ပြအပ်သောဝိဂ္ဂဟ တနည်းနှင့် ခြားနားမည်၊ မှန်၏- ကျင့်သုံးအပ်ပြီးသော မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယ ရှိ- ဟူသည်နှင့် မဂ္ဂ ဗြဟ္မစရိယကို ကျင့်သုံးပြဣး- ဟူသည် အဓိပ္ပါယ် အတူပင်။
စတူဟိ၊ ကုန်သော။
မဂ္ဂေဟိ၊ တို့ဖြင့်။
စတူသု၊ ကုန်သော။
သစ္စေသု၊ တို့၌။
ပရိဇာနနာဒိကရဏီယံ၊ ပိုင်းခြားသိျခြင်းအစရှိသော ပြုဖွယ်ကို။
ကတံ၊ ဆောင်ရွက်အပ်ပြီ။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ကတကရဏီယော၊ မည်၏။
အဿ၊ ၏။
ဝါ၊ သည်။
ကိလေသဘာရောစ၊ ကိလေသာ ဝန်ကိုလည်းကောင်း။
ခန္ဓဘာရောစ၊ ခန္ဓာ ဝန်ကိုလည်းကောင်း။
ဩဟိတော၊ ချထားအပ်ပြီ။
ဣတိ၊ ကြောင့်။ (သော)။
ဩဟိတော ဘာရော၊ မည်၏။
ဩဟိတောတိ၊ ကား။
ဩဟာရိတော၊ ပယ်ရှားအပ်ပြီ။
သုန္ဒရော၊ ကောင်းမြတ်သော။
အတ္ထော၊ အကျိုးတည်း။
ဝါ၊ တနည်း။
သကော၊ မိမိဥစ္စာ ဖြစ်သော။
သဒတ္ထော၊ ကောင်းမြတ်သော အကျိုး။
ဝါ၊ မိမိဥစ္စာဖြစ်သော အကျိုး။
ဧတေသု၊ ဤ ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။
သဒတ္ထော၊ ကောင်းမြတ်သော အကျိုးသို့။
ဝါ၊ မိမိ ဥစ္စာဖြစ်သော အကျိုးသို့။
အနပ္ပတ္တော၊ အစဥ◌်မပြတ် ရောက်အပ်သူ မည်၏။
တဏှာ၊ တဏှာကို။ဋီကာနည်း။ ။ ဝုဿတီ ဝုသိတံ၊ [ ဝသ +တ ပစ္စည်း။] ကျင့်သုံးအပ်သော အရိယာမဂ်နှင့် ဖိုလ်တည်း၊ ဝုတ်တံ ယဿ အတ္တီတိ ဝုသိတဝါ၊ [ ဝန္တု ပစ္စည်း] ဝုသိတဝါ- ကျင့်သုံးအက်ပြီးသော မဂ်ဖိုလ် ရှိ၏၊ ကျင့်စုံးအပ်ပြီးသော မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယရှိ၏- ဟုလည်း ဆိုနိုင်၏၊ မှန်၏- မဂ်းလျှင် ဖိုလ်လည်း မကင်းပဲ ဆက်၍ဖြစ်တော့သည်သာ၊ ဤစကားအရ ဆိုလျှင် ဆိုင်ရာ မဂ္ဂ ဗြဟ္မစရိယကိုညကျင့်ပြီးသော အရိယအားလုံးနှင့်ဆိုင်သော်လည်းညဤ၌ အတိသယဝစနိစ္ဆာ ( အလွန်အကဲဖြစ်သော အနက်) ကို ဆိုလိုသဖြင့် ရဟန္တာသာ ဝုသိတဝါ မည်၏ ဟု မှတ်။- ဋီကာ။
ပရိဇာနနာဒီ။ ။ အာဒိဖြင့် ပဟာမ သစ္ဆိကိရိယာ ဘာှနာတို့ကိုယူ၊ ထိုကိစ္စ၄ ပါးသည် ဒုက္ခဆုံးအောင်ပြုလိုသူတို့ ဧကန် ပြုထိုက်သောကြောင့် ကရဏီယ မည်၏၊ ထို ပြုထိုက်သော မဂ်ကိစ္စ ၄ ပါးဖြင့် သစ္စာ ၄ပါးတို့၌ ရဟန္တာ ပုဂ္ဂနုလ်သည် ပြုအပ်ပြီးဖြစ်သည်။
ဩဟိတ ဘာရော**။ ။ ဩဟိတဝယ် အဝ+!ဓာ ဓာတ်၊ တပစ္စည်း၊ ဓကိုဟ ၊ ဓာ၌အာကို ဣပြု၊ ဝန်ထမ်းနေသူဟု ဆိုအပ်သော သတ္တဝါကိုအောက်သို့နှစ်မြုပ်စေတတ်သောကြောင့် ကိလေသာနှင့် ခန္ဓာကိုယ်တို့သည် ဝန်ထုပ် ဝန်ပိုးနှင့် တူရကား “ ဘာရ” မည်၏၊ “ ဘောရဝိယာတိ ဘာရာ” ဟု ပြု၍ အဋ္ဌကထာအတိုင်း ဆက်ပါ။ [ ဘာရာဟဝေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဘာရဟာရော စ ပုဂ္ဂလော၊ ဘာရာဒါနံ ဒုခံ လောကေ, ဘာရနိက္ခေ ပနံ သုခံ။- သဲ ၂, ၂၂ ။]
သ ဒ တ္ထော။ ။ သုန္ဒရော+ အတ္ထော ဟူသော နည်း၎င်း သဒတ္ထောဝယ် သံပုဒ် အတ္ထပုဒ်၊ သံသည် သုန္ဒရ အနက်ဟော၊ သကောဝါ အတ္ထော ဟူသော နည်း၌ သ ပုဒ် အတ္ထပုဒ်၊ ဒကား အာဂုမ်သသည်၊ သဒတ္ထအး အရဟတ္ထဖိုလ်တည်း၊ ထိုနောက်အဋ္ဌကထာ အတိုင်း ဝိဂ္ဂဟ ပြုပါ၊ တချို့နေရာ၌ “သဒတ္ထံ+ အနုပ္ပတ္တော အနပ္ပတ္တသဒတ္ထော” ဟု ဒုတိယာ တပ္ပုရိတ်လည်း ဖွငိ့ကြသည်။
ဘဝသံယောဇနံ၊ ဘဝသံယောဇဥ◌် ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ဆိုအပ်၏။
အဿ၊ ထို ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်၏။
ဝါ၊ မှာ။
သာ၊ ထို တဏှာသည်။
ပရိက္ခီဏာ၊ ကုန်ပြီ။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ပရိက္ခီဏ ဘဝသံယောဇနော၊ မည်၏။
သမ္မသညာဝိမုတ္တောတိ၊ ကား။
သမ္မာ၊ ကောင်းစွာ။
ဟေတုနာ၊ အကြောင်းအားဖြင့်။
ကာရဏေန၊ အကြောင်းအားဖြင့်။
ဇာနိတွာ၊ အရဟတ္တမဂ်ပညာဖြင့် သိ၍။
[ "အညာယ" ဟု ဆိုလိုလျက် တွာပစ္စည်း၏ ကာရီယဖြစ်သော (ယ) ချေထားသည်ဟု သိစေလို၍ အညာကို "ဇာနိတွာ" ဟု ဖွင့်သည်။]
ဝိမုတ္တော၊ ကိလေသာတို့မှ လွတ်ပြီ။
ဇနေတသ္မိန္တိ၊ ကား။
ဧတသ္မိံ ဇနေ၊ ဤ လူအပေါင်း၌။
ဣမသ္မိံ လောကေ၊ ဤ သတ္တလောက၌။
(သေဋ္ဌော၊ အမြတ်ဆုံးတည်း ၌စပ်)။
ဣတိ အတ္ထော၊ နက်။
ဒိဋ္ဌေစေဝ ဓမ္မေ အဘိသမ္ပရာယဥ္စာတိ၊ ကား။
ဣဓတ္တဘာဝေစ၊ ဤ သတ္တဘော၌လည်းကောင်း။
ပရတ္တဘာဝေ စ၊ တပါးသော အတ္တဘော၌လည်းကောင်း။
(ဓမ္မော၊ သည်။
သေဋ္ဌော၊ တည်း။ ၌စပ်။
အနန္တရာတိ၊ ကား။
အန္တရဝိရဟိတာ၊ အထူးအခြားမှ ကင်းသော။
အတ္တဓနာ၊ ၏။
ကုလေန၊ အမျိုးနှင့်။
[ပဿေနဒီကောသလမင်းနှင့် ဘုရားရှင်၏ အမျိုးအနွယ်တို့ မင်းမျိုးအားဖြင့် တူသည်ကိုရည်ရွယ်သည်။]
အနုယုတ္တာတိ၊ ကား။
ဝ သဝတ္တိနော၊ အလို၌ ဖြစ်ရကုန်သည်။
ဝါ၊ အလိုသို့ လိုက်ရကုန်သည်။
(ဘဝန္တိ၊ ၌စပ်)။
နိပစ္စာကာရန္တိ၊ ကား။
မဟလ္လကတရာ၊ သာ၍ကြီးသော သာကိဝင်မင်းတို့သည်။
(ပဿေနဒီကောသလမင်းထက်ကြီးသော သာကိဝင်မင်းမျိုးတို့သည်)။
နိပစ္စကာရံ၊ ရိုသေပျပ်ဝပ်မှုပြုခြင်းကို။
ဒဿေန္တိ၊ ပြကြကုန်၏။
[ရှိမခိုးကြဘဲ ရှိသေသော အမူအရာကိုသာ ပြကြသည် ဟူလို။]ဘဝသံယောဇန။ ။ ဤပုဒ်အရတဏှာကိုယူပါ၊ ဒိဋ္ဌိစသည်တို့ သံယောဇဉ်မည်ကြသော်လည်း “ အဝိဇ္ဇာနိဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ” စျသာ စကားတော်အရ လွန်ကဲသော သတ္တိထူးရှိသော တဏှာကိုသာ ဘဝသံယောဇဉ်- ဟုဆိုထားသည်၊ ထို တဏှာကိုပင် ပါဠိတော်များ၌ သမုဒယသစ္စာအဖြစ်ဖြင့် ဟောထားအပ်သည်။
အနုယုတ္တာ။ ။ တသ္မိ့ တသ္မိ့ ကိစ္စေ ( မင်း၏ ထိုထိုကိစ္စ၌) အနုပဍ္ဎဉ္ဇန္တိ ( အားထုန်ကြကုန်၏) ဣတိ အနုယုတ္တာ ( မင်း၏ကိစ္စ၌ မင်းအလိုကျ အားထုတ်ကြရသော နောက်လိုက်မင်းများ၊ ဤနေရာ၌ ကောသလမင်း၏ နောကခလိုက် သာကီဝင်မင်းများတည်း၊ “ အာနုယန္တာ” ဟုပါဠ်ရှိသေး၏၊ အနုယန္တိ- နောက်ကလိုက်ကြရ၏၊ “ ဣတိအနုယန္တာ၊ အနုယန္တာ၊ အနုဝတ္တကာ၊ တေနာဟ- ဝသဝတ္တိနောတိ” ဟု ဋီကာရှိသောကြောင့် ထိုပါဌ်လည်း အသင့်ပင်။
ဒဟရတရာ၊ သာ၍ ငယ်သူတို့သည်။
အဘိဝါဒနာဒီနိ၊ ရှိခိုးခြင်း အစရှိသော အမှုတို့ကို။
ကရောန္တိ၊ ကုန်၏။
တတ္ထ၊ ထို နိပစ္စကာရံ အစရှိသော ပါဌ်၌။
ဝါ၊ ထို နိပစ္စကာရံ အစရှိသည်တို့တွင်။
သာမိစိကမ္မန္တိ၊ ကား။
တံ တံ ဝတ္တကရဏာဒိံ၊ ထိုထိုဝတ်ပြုခြင်း အစရှိသော။
အနုစ္ဆဝိကကမ္မံ၊ လျောက်ပတ်သော အမှုကို။
(ကရောန္တိ၊ ၌စပ်)။
နီဝိဋ္ဌာဘိ၊ ကား။
အဘိနိဝိဋ္ဌာ၊ အလွန်အကဲ သက်ဝင်၍ တည်နေပြီ။
ဝါ၊ စွဲစွဲမြဲမြဲ သက်ဝင်၍ တည်နေပြီ။
အစလဋ္ဌိတာ၊ မလှုပ်ရှားဘဲ တည်နေပြီ။
ပန၊ ပရိဟာရပက္ခမှတပါး စောဒကပက္ခကို ဆိုဦးအံ့။
ကဿ၊ အဘယ်သူ၏။
ဝါ၊ မှာ။
ဧဝရူပါ၊ ဤသို့သဘောရှိသော။
သဒ္ဒါ၊ သည်။
ဟောတိ၊ နည်း။
ဣတိ၊ ဤကား အမေးတည်း။
သောတာပန္နဿ၊ ၏။
(ဧဝရူပါ သဒ္ဒါ, ဟောတိ၊ ၏။
ဣတိ၊ ဤကား အဖြေတည်း)။
ဟိ၊ ချဲ့။
သော၊ ထိုသောညတာပန်သည်။
နိဝိဋ္ဌသဒ္ဓေါ၊ စွဲမြဲစွာသက်ဝင်သော သုဒ္ဒါရှိသည်။
ဟုတွာ။ အသိနာ၊ သန်လျက်ဖြင့်၊။
သီသေ၊ ဦးခေါင်းကို။
ဆေဇ္ဇမာနေပိ၊ ဖြတ်အပ်ပါသော်လည်း။
ဗုဒ္ဓေါ၊ ဘုရားသည်။
အဗုဒ္ဓေါ၊ ဘုရားမဟုတ်။
ဣတိဝါ၊ ဤသို့သော်လည်းကောင်း။
ဓမ္မော၊ တရားသည်။
အဓမ္မော၊ တရားမဟုတ်။
ဣတိဝါ၊ ဤသို့သော်လည်းကောင်း။
သံဃော၊ အရိယာသံဃာသည်။
အသံဃော၊ သံဃာမဟုတ်။
ဣတိဝါ၊ ဤသို့ သော်လည်းကောင်း။
န ဝဒတိ၊ မပြောဆို။
သူရမ္ဗဋ္ဌောဝိယ၊ သူမ္ဗဋ္ဌကဲ့သို့။
ပတိဋ္ဌိတသသဒ္ဓေါ၊ စွဲစွဲမြဲမြဲသော သဒ္ဓါရှိသည်။ ဟောတိ။
ကိရ၊ ချဲ့။
သော၊ ထို သူရမ္ဗဋ္ဌသည်။
သတ္ထု၊ မြတ်စွာဘုရား၏။
ဓမ္မဒေသနံ၊ တရားဒေသနာတော်ကို။
သုတွာ၊ နာရ၍။
သောတပန္နော၊ သောတာပန်သည်။
ဟုတွာ။ ဂေဟံ၊ အိမ်သို့။
အဂမာသိ၊ ပြန်သွားပြီ။
အထ၊ ထိုအခါ၌။
မာရော၊ သည်။
ဒွတ္တိံ သ ဝရလက္ခဏပ္ပဋိမဏ္ဍိတံ၊ သုံးဆယ့်နှစ်ပါးသော မြတ်သော လက္ခဏာတော်တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော။
ဗုဒ္ဓရူပံ၊ ဘုရားပုံသဏ္ဌာန်တော်ကို။
မာပေတွာ၊ ဖန်ဆင်း၍။
တဿ၊ ထို သူရမ္ဗဋ္ဌ၏။
ဃရဒွါရေ၊ အိမ်တံခါး၌။
ဌတွာ၊ ၍။
သတ္ထာ၊ သည်။
အာဂတော၊ ကြွလာတော်မူပြီ။
ဣတိ၊ သို့။
သာသနံ၊ သတင်းစကားကို။
ပဟိဏိ၊ ပို့ စေပြီ။
သူရမ္ဗဋ္ဌော၊ သည်။
စိန္တေသိ၊ ပြီ။
(ကိံ၊ နည်း။)ဣဒါနေဝ= ယခုအခါ၌သာလျှင်။ (မကြာသေးမီကမှ)။
သတ္ထု၊ ၏။
သန္တိကေ၊ ၌။
ဓမ္မံ၊ ကို။
သုတွာ၊ ၍။
အာဂတော၊ ပြန်လာခဲ့ပြီ။
ကိံ၊ အဘယ်သည်။
ဘဝိဿတိနုခေါ၊ ဖြစ်ပါလိမ့်မည်နည်း။ (ဘယ်လိုများ ဖြစ်တာပါလိမ့်)။
ဣတိ၊ သို့။
(စိန္တေသိ၊ ပြီ။
ဣတိ၊ ဤသို့ကြံ၍။)
ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ချဥ◌်းကပ်၍။
သတ္ထုသညာယ၊ ဘုရားဟူသော အမှတ် သညာဖြင့်။
ဝန္ဒိတွာ၊ ဝပ်ချ၍။
အဋ္ဌာသိ၊ တည်ပြီ။
မာရော၊ သည်။
အာဟ၊ ပြောပြီ။
(ကိံ၊ နည်း)။
အမ္ဗဋ္ဌ၊ အမ္ဗဋ္ဌ။
တေ၊ သင့်အား။
မယာ၊ ငါသည်။
ရဓပံ၊ ရုပ်သည်။
အနိစ္စံ၊ မမြဲ။
ပေ။ ဝိညာဏံ၊ ဝိညာဥ◌်သည်။
အနိစ္စံ၊ မမြဲ။
ဣတိ၊ သို့။
ယံ၊ အကြင်စကားကို။
ကထိတံ၊ ပြောဆိုအပ်ပြီ။
တံ၊ ထိုစကားကို။
ဒုက္ကထိတံ၊ မကောင်းသဖြင့် ပြောဆိုအပ်မိပြီ။
ဟိ၊ မှန်၏။
အနုပဓာရေတွာဝ၊ မစူးစမ်း မဆင်ခြင်ဘဲသာလျှင်။ (အမှတ်တမဲ့)။
မယာ၊ သည်။
ဧဝံ၊ သို့။
ဝုတ္တံ၊ ပြောဆိုအပ်ပြီ။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
တွံ၊ သည်။
ရူပံ၊ သည်။
နိစ္စံ၊ မြဲ၏။
ပေ။ ဝိညာဏံ နိစ္စံ။ ဣတိ၊ သို့။
ဂဏှာဟိ၊ မှတ်ယူလော့။
ဣတိ၊ ဤသို့ပြောပြီ။
သော၊ သည်။
စိန္တေသိ၊ ပြီ။
(ကိံ၊ နည်း။)
ဗုဒ္ဓါ၊ တို့သည်။
အနုပဓာရေတွာ၊ ၍။
အပစ္စက္ခံ၊ မျက်မှောက်မဟုတ်သည်ကို။
ကတွာ၊ ၍။
ကိဥ္စိ၊ တစုံတခုသောတရားကို။
ယံ ကထေယျုံ၊ အကြင် ပြောဟောကုန်ရာ၏။
ဧတံ၊ ဤ ပြောဟောခြင်းသည်။
အဋ္ဌာနံ၊ သင့်သောအကြောင်းမဟုတ်။
အဒ္ဓါ၊ စင်စစ်ဧကန်။
အယံမာရော၊ သည်။
မယှံ၊ ၏။
ဝိစ္ဆိန္ဒဇနနတ္ထံ၊ ရတနာသုံးပါး၌ဖြစ်သော ယုံကြည်မှု၏ ပြတ်စဲခြင်းကို ဖြစ်စေခြင်းအကျိုးငှါ။
အာဂတော၊ လာခဲ့ပြီ။
ဣတိ စိန္တေသိ၊ ပြီ။
[ရတနတ္တယ သဒ္ဓါယ ဝိစ္ဆိန္ဒဿ ဥပ္ပါဒနတ္ထံ၊ ဋီကာ။
တတော၊ ထို့ကြောင့်။
နံ၊ ထိုသူ့ကို။
တွံ၊ သည်။
မာရော၊ သည်။
အသိ၊ ဖြစ်သလော။
ဣတိ၊ သို့။
အာဟ၊ တိုက်ရိုက်မေးပြီ။
သော၊ ထို မာရ်နတ်သည်။
မုသာဝါဒံ၊ မုသာဝါဒကို။
ကာတုံ။ နာသက္ခိ၊ မစွမ်းနိုင်။
အာမ အင်း။ (အဟံ)။
မာရော၊ သည်။
အသ္မိ၊ ၏။
ဣတိ၊ သို့။
ပဋိဇာနာတိ၊ ဝန်ခံရ၏။
ကသ္မာ၊ ကြောင့်။ (တွံ)။
အာဂတော၊ သည်။
အသိ၊ ဖြစ်သနည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့ မေးပြီ။
တဝ၊ သင်၏။
သဒ္ဓါစာလနတ္ထံ၊ သဒ္ဓါကိုကိုလှုပ်ရှားစေခြင်းအကျိုးငှါ။
(အဟံ အာဂတောအမှိ)။ ဣတိ, အာဟ။
ကဏှပါပိမ၊ မိုက်မဲယုတ်မာသော ဟဲ့ မာရ်နတ်။
တွံ၊ သည်။
ဧကော၊ တယောက်ထည်းသည်။
တာဝ တိဋ္ဌ၊ တည်ပါစေဦး။ (ထားလိုက်ပါဦး)။
တာဒိသာနံ၊ ထို သင်ကဲ့သို့ ရှုအပ်ကုန်သော။
မာရာနံ၊ တို့၏။
သတံပိ၊ တရာသည် လည်းကောင်း။
သဟဿပိ၊ တထောင်သည် လည်းကောင်း။
သတသဟဿံပိ၊ တသိန်းသည်လည်းကောင်း။
မမ၊ ငါ၏။
သဒ္ဓံ၊ သဒ္ဓါကို။
စာလေတုံ၊ လှုပ်ရှားစေခြင်းငှါ။
အသမတ္ထံ၊ မစွမ်းနိုင်။
မဂ္ဂေန၊ မဂ်ဖြင့်။
အာဂတသဒ္ဓါ နာမ၊ ဖြစ်ပေါ်လာသော သဒ္ဓါမည်သည်။
ထိရာ၊ ခိုင်မြဲ၏။
သိလာပထဝိယံ၊ ရတာနာဖြင့် ပြီးသော ကျောက်မြေ၌။
[ ရတနာ (၇) ပါးဖြင့် ပြီးသော ကျောက်မြေ။ ရွှေဖြင့် ပြီးသော ကျောက်မြေ ဟုလည်း ဆိုကြ၏။]
ပတီဋ္ဌိတ သိနေရုဝိယ၊ တည်သော မြင့်မိုရ်တောင်ကဲ့သို့။
အစလော၊ လှုပ်ရှားခြင်းမရှိသည်။
ဟောတိ။ ကိံ၊ အဘယ့်ကြောင့်။
ဧတ္ထ၊ ဤအရပ်၌။
(ဌိတော၊ တည်သနည်း။)
[ဋီကာထည့်အပ်သော ပါဌသေသ။]
အဋ္ဌာနံ။ ။ ဘုရားရှင်တို့မှာ ဟောထိုက်သော တရားကို ဉာဏ်ဖြင့် မဆင်ခြင်ပဲဟောမှု, ကိုယ်တခုင်မသိပဲ ဟောမှုသည် ဖြစ်သင့်သောအကြောင်းမဟုတ်၊ ဘာကြောင့်နည်း- မသိမှု မောဟကို ဗောဓိပင်ရင်း၌ ပင် အကြွင်းမဲ့ ဖြတ်အပ်ပြီးဖြစ်သောကြောင့်တညါး၊ မှန်၏- သဗ္ဗံ ဝစီကမ္မံ ဉာဏာနုပးိဝတ္တံနှင့်အညီ ဉာဏ်မပါသော ဝစီကံ မရှိနိုင်ပါ။
သော၊ ထို မာရ်နတ်သည်။
ဌာတုံ၊ ငှါ။
အသက္ကောန္တော၊ မစွမ်းနိုင်သည်။
ဟုတွာ။ တတ္ထေဝ၊ ထိုအရပ်၌ပင်။
အန္တရဓာယိ၊ ကွယ်ပျောက်ပြီ။
ဧဝရူပံ၊ ဤသို့ သဘောရှိသော။
သဒ္ဓံ၊ သဒ္ဓါကို။
သန္ဓာယ၊ ၍။
နိဝိဋ္ဌာတိ၊ ဟူသော။
ဧတံ၊ ဤစကားကို။
(ဘဂဝတာ) ဝုတ္တံ။
မူလဇာတာ ပတိဋ္ဌိတာကိ၊ ကား။
မဂ္ဂမူလဿ၊ မဂ်ဟူသော အမြစ်၏။
သဉ္ဇာတတ္တာ၊ ကောင်းစွာ ဖြစ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
တေန မဂ္ဂမူလေန၊ ထို မဂ်ဟူသော အမြစ်ဖြင့်။
ပတိဋ္ဌိတာ၊ တည်ပြီ။
ဒဠှာတိ၊ ကား။
ထိရာ၊ ခိုင်မြဲပြီ။
အသံဟာရိယာတိ၊ ကား။
သုနိခါတ ဣန္ဒခီလောဝိယ၊ ကောင်းစွာ စိုက်အပ်သော တံခါးတိုင်ကဲ့သို့။
ကေနစိ၊ တစုံတယောက်သည်။
စာလေတုံ၊ လှုပ်ရှားစေခြင်းငှါ။
အသက္ကုဏေယျာ၊ မစွမ်းနိုင်။
တဿေတံ ကလ္လံ ဝစနာယာတိ၊ ကား။
တဿ အရိယသာဝကဿ၊ အား။
ဝါ၊ သည်။
ဧတံ၊ ဤစကားကို။
ဝတ္တုံ၊ ပြောခြင်းငှါ။
ယုတ္တံ၊ သင့်၏။
ကိန္တိ၊ အဘယ်သို့ပြောသင့်သနည်း။
"ဘဂဝါတောမှိ ပုတ္တော ဩရသော" တိ ဧဝမာဒိ၊ ဤသို့ အစရှိသောစကားသည်။
ဝါ၊ ကို။
(ဝတ္တုံ, ယုတ္တံ၊ ၏။)
ဣတိ၊ ဤကား အဖြေတည်း။
ဟိ၊ မှန်၏။
သော၊ ထို အရိယာသာဝကသည်။
ဘဂဝန္တံ၊ ကို။
နိဿာယ၊ မှီ၍။
အရိယဘူမိယံ၊ အရိယ အရာ၌။ (အရိယာနယ်မြေ၌)။
ဇာတော၊ ဖြစ်ပြီ။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဘဂဝတော၊ ၏။
ပုတ္တော၊ သားတည်း။
[ဘုရားရှင်၏ ဟောအပ်သော တရားကိုမှီ၍ အရိယာအမျိုး ဇာတ်အားဖြင့် ဖြစ်သောကြောင့် "ဘဂဝန္တံ။ ပေ။ ဇာတော" ဟု ဖွင့်သည်။
ဥရေ၊ ရပ်၌။
ဝသိတွာ၊ နေ၍။
မုခတော၊ ခံတွင်းတော်မှ။
နိက္ခန္တဓမ္မဃောသဝသေန၊ တွက်တော်မူလာတော တရား ဒေသနာတော်၏ အစွမ်းဖြင့်။
မဂ္ဂဖလေသု၊ တို့၌။
ပတိဋ္ဌိတတ္တာ၊ တည်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ဩရသော၊ ရင်၌ ဖြစ်သည်။
(ဟုတွာ)။ မုခတော၊ ခံတွင်းတော်မှ။
ဝါ၊ ခံတွင်း တော်မှဖြစ်သော တရားဒေသနာတော်မှ။
ဇာတော၊ ဖြစ်၏။
**မဂ္ဂမူလဿ သဉ္ဇာတတ္တာ**။ ။ မဂ္ဂေါဧဝ+ မူလံ မဂ္ဂမူလံ၊ မဂ်တည်းဟူသောအမြစ်၊ ထို အမြစ်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားဟူသော မြေပေါ်ဝယ် သို့မဟုတ် အရိယာပုဂ္ဂိုလမ၏ ခန္ဓာအစဉ်ဝယ် သဒ္ဒါတရားခိုင်ခန့်စွာ တည်နေသည်၊ မဂ္ဂမူလဿ သဉ္ဇာတတ္တဋဖြင့် မူလဇာတာသည် ကြိယာသီးခြားမဟုတ်, ပတိဋ္ဌိတာ၏ ဝိသေသနတည်း- ဟုပြသည်၊ “ လမူဇာတာ - ဖြစ်သော မဂ်ဟူသော အမြစ်ရှိသည်၊ ( ဟုတွာ) ၊ ပတိဋ္ဌီကာ- တည်ပြီ” ဟု ပါဋ္ဌိတော်၌ပေးပါ။
အရိယဓမ္မတော၊ အရိယတရားတော်ကြောင့်။၊
ဇာတတ္တာ၊ ဖြစ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း။
အရိယဓမ္မေန၊ အရိယဓမ္မသည်။
နိမ္မိတတ္တာ စ၊ ဖန်ဆင်းအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း။
ဓမ္မဇော ဓမ္မနိမ္မိတော၊ ဓမ္မဇ ဓမ္မနိမ္မိတမည်၏။ဩရသော။ ။ ဥရေ စသိတွာကို ကြည့်၍” ဥရသိ+ ဝသတီတိ ဩရသော” ဟုပြု ဝသိတွာဖြင့် ဩရသောသည် မုခတော ဇာတော၏ “ဝိသေသန” ဟုပြ၏၊ ပါဠိတော်၌ “ ဩရသော- ရပ်၌ နေသည်၊ ဟုံ ဆိုရသည်။ [ ဥရေ ဝသိတွာကို ဣဒံ ဓမ္မဃောသဿ ဥရတော သမုဋ္ဌ နတာဉ ဝုတ္တံ၊- ဋ္ီကာ။]
တနည်း။ ။ ရင်၌ ဖြစ်သော လုံ့လတော်ဖြင့် ဖြစ်စေရ ဟောတော်မူရသောကြောင့် တရားတော်ကို ဋ္ဌာနူပစာရအားဖြင့် “ ဥရ ( ရင်) “ ဟု ဆို၏၊ ထိုတရားတော်ကြောင့် အရိယာဇာတ်အားဖြင့် ဖြစ်သော သာဝကလည်း ဩရသမည်၏၊ [ “ဥရေ- တရားတည်းဟူသော ရင်၌ + ဇာတော - ဖြစ်သော အရိယသာဝကတည်း၊ ဩရသော-က” ဟုပြု] ဤသို့လည်း ဋီကာ တနည်းဖွင့်သည်။ [ ဥရေ ဝါယာမဇနိတာဘိဇာတိ တာယဝါ ဩရသော၊- ဋီကာ။]
မုခတော ဇာတော။ ။ “ခံတွင်းမှ ဖြစ်” ဟူရာ “ခံတွင်ူမှ ထွက်ပေါ်လာသော တရားကြောင့် ဖြစ်” ဟုပြလို၍ “မုခတော နိက္ခန္တ ဓမ္မဃောသဝသေန” ဟုဖွင့်သည်၊ မှန်၏- တရားတော်သည် အရိယသာဝက ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းတည်း၊ ထိုတရားတော်၏ အကြောင်းကား နှုတ်တော်တည်း၊ ဤ၌ တရားတော်၏ အကြောင်းဖြစ်သောမုခကို အရိယာဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းအဖြစ်ဖြင့် ဆိုထားသည်၊ ဥပမဋ- တိဏေဟိ ဘက္ကံ သိဒ္ဓဲ- မြက်ထင်းတို့ကြောင့် ထမင်းပြီးစီး၏ “ ဟူရာ၌ကဲ့သို့တည်း၊ အချို့ကား “ဝိမောက္ခ မုခ” ဟုဆိုကြ၏၊ ထိုနည်း၌ လည်း မဂ်၏ အကြောင်းဖြစ်သော ဝိပဿနာကို “ မုခ” စုဆိုထားကြသောကြောင့် အကြောင်း၏ အကြောင်းပင်တည်း။- ဋီကာ။
အရိယဓမ္မတောဇာတတ္တာ**။ ။ အရိယဓမ္မပ္ပဝတ္တိတော လဒ္ဓဝိသေသော ဟုတွာ ပဝတ္တော အဒုတ္တရကာလိကော ( ထိုပုတုဇဉ် အဖြစ်ကို လွန်မြောက်ခိုက် ဖြစ်သော) ခန္ဓသန္တာနော “အရိယဓမ္မတော ဇာတော “ တိ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ အရိကဓမ္မံဝါ မဂ္ဂဖလံနိဿာယ ဥပနိဿာယ စ ဇာတော သဗ္ဗော၊ အရိကဓမ္မံဝါ မဂ္ဂဖလံနိဿာယ ဥပနိဿာယ စဇာတော သဗ္ဗော၊ အရိကဓမ္မံဝါ မဂ္ဂဖလံနိဿာယ ဥပနိဿာယစ ဇာတော သဗ္ဗေပ္ပဗန္ဓော ( ထိုမဂ်ဖိုလ်သို့ အာရုံပြုသောညမဟာ ကုသိုလိ မဟာတြိယာ ဉာဿ သမ္ပယုတ် ဂပါး ဟူသော တရားအစဉ်အတန်းကိုလည်း) အရိယဓမ္မတော ဇာတောတိညဂဟေတဗ္ဗော။- ဋီကာ။
နဝလောကြတ္တရဓမ္မ ဒါယဇ္ဇံ၊ ကိုးပါးသော လောကုတ္တရာ တရား ဟူသော အမွေခံ၏ အဖြစ်ကို။
အရဟတိ၊ ထိုက်၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဓမ္မဒါယာဒေါ၊ မည်၏။
တံ ကိဿ ဟေတူတိ၊ ကား။
ဘဂဝတောမှိ ပုတ္တောတိ၊ ဟူ၍။
ဝတွာ၊ မိန့်တော်မူပြီး၍။
ဓမ္မဇော ဓမ္မနိမ္မိတောတိ၊ ဟူ၍။
ယဒေတံ (ယံဧတံ)၊ အကြင်စကားကို။
(ဘဂဝတာ) ဝုတ္တံ။ တံ၊ ကို။
ကသ္မာ၊ ကြောင့်။၊
(ဝုတ္တံ၊ နည်း။)
ဣတိ စေ၊ ဤသို့ မေးအံ့။
ဣဒါနိ၊ ယခုအခါ၌။
အဿ၊ ထို ဘဂဝတောမှိ ပုတ္တော အစရှိသော စကား၏။
အတ္ထံ၊ ကို။
ဒဿေန္တော၊ သည်။ (ဟုတွာ)။
တထာဂတဿဟေတန္တိ အာဒိံ (ဘဂဝါ) အာဟ၊ ပြီ။
တတ္ထ၊ ထို ထတာဂတဿ ဟေတံ အစရှိသော စကားရပ်၌။
ဓမ္မကာယော ဣတိ ပီတိ (ဧတ္ထ)၊ ဟူသော ဤပါဌ်၌။
[ဓမ္မကာယော၌ အပေါင်း အာဓာရ, အစိတ် အာဓေယ စပ်။]
ကသ္မာ၊ ကြောင့်။
ထတားတော၊ ကို။
ဓမ္မကာယောတိ၊ ဟူ၍။
ဝုတ္တော၊ ဆိုအပ်သနည်း။
ဟိ၊ အဖြေကား (တနည်း)။
ဟိ ( ယသ္မာ)၊ ကြောင့်။
တထာဂတော၊ သည်။
တေပိဋကံ၊ ပိဋက သုံးပုံဟူသော။
ဗုဒ္ဓဝစနံ၊ ဘုရားစကားတော်ကို။
ဟဒယေန၊ စိတ်နှလုံးတော်ဖြင့်။
စိန္တောတွာ၊ ၍။
ဝါစာယ၊ (သူတော်ကောင်း တရားကိုဟောကြောင်း) နှုတ်တော်ဖြင့်။
ဝါ၊ အသံတော်ဖြင့်။
အဘိ နီဟရိ၊ (ဝေနေဘှတို့၏ သန္တာန်သို့) ရှေ့ရှု ဆောင်တော်မူပြီ။
ဝါ၊ ဝေနေယျတို့၏ အဇ္စျာသယ အားလျော်စွာ အကျိုးစီးပွားကို ဆောင်တော်မူပြီ။ဇာတနိမ္မိတ အထူး။ ။ ထိုအရိယာတရားတို့၏ မပြီးဆုံးသောကိစ္စရှိသော ( ဖြစ်ဆဲ)ကာလ၏အဖြစ်ဖြင့် အပြည့်အစုံ ဖြစ်မှုကို ရည်ရွယ်၍ “ နိမ္မနတ” ဟု ဆိုထားသည်။
ဒါယဇ္ဇံ အရဟတိ**။ ။ ဓမ္မဒါယာဒေါစု ပါဠိတော်၌ ရှိ၏၊ ဒါယဇ္ဇံ အရဟတိကိုထောက်လျှင် အဋ္ဌကထာ လက်ထက်က “ ဓမ္မဒါယဇ္ဇော” ဟုပါဌ်ရှိဟန်တူ၏၊ ဋီကာ၌မှု “နဝလောကုတ္တရ ဓမ္မဒါယံ အာဒိယတီတိ ဓမ္မဒါယာဒေါတိ ပိ ပါဌော” ဟုမှုကွဲ့ပြ၏၊ ထိုဋီကာအတိုင်း ယခုပါဠိတော်များ၌ ပါဌ်ရှိနေသည်။ [ ဒါတဗ္ဗောတိ ဒါယော၊ ဓမ္မောယေဝ ဒါယော ဓမ္မဒါယော၊ ဓမ္မဒါယော၊ ဓမ္မဒါယံ အာဒိယတီတိ ဓမ္မဒါယာဒေါတိ ပိ ပါဌော” ဟုမူကွဲ ပြ၏၊ ထိုဋီကာအတိုင်း ယခုပါဠိတော်များ၌ ပါဌ်ရှိနေသည်။ [ ဒါတဗ္ဗောတိ ဒါယော၊ ဓမ္မောယေဝ ဒါယော ဓမ္မဒါယော ၊ ဓမ္မဒါယံ အာဒိယတီတိ ဓမ္မဒါယာဒေါ။]
တထာဂတောတိ။ ။ ဘုရားရှင် သူတစ်ပါးတို့တို့နှင့် မဆက်ဆံသော သီလစသော တရားအစုံ၏ ပေါင်းစု သက်ဝင်နေသည့် အတွက် ဓမ္မကာယ ( တရားတည်းဟူသော ကိုယ်ရှိတော်မူပုံ) မှာ ပြောနေစရာမလို၊ ဆရာ့ အရာ၌တည်သော ဘုရားရှင်၏ ဓမ္မကာယ မည်ပုံကို ပြလို၍ ကသ္မာ တထာဂတော စသည်ဖြင့် ပုစ္ဆာထုတ်၍ “ တတာဂတော ဟိ” စသည်ဖြ်င့် ပြောသည်။ [ ပါဠိတော်နှင့် တွဲကြည့်ပါ။]
အဘိနီဟရိ။ ။ သဒ္ဓမ္မဒေသနာဝါစာယ ( သူတော်ကောင်းတရားကို ဟောကြောင်း စကားတော်ဖြင့်) ကရဝိကရူတမဉ္ဇုနာ ( ကးဝိက်၏ တွန်သံ ကဲ့သို့ သာယာသော) ဗြဟ္မဿရေန ( မြတ်သော အသံတော်ဖြင့် ) ဝေနေယျ သန္တာနာဘိမုခံ ( ဝေနေယျတို့၏ သန္တာန်သို့ ရှေ့ရှု့) တဒဇ္ဈောသာယာနူရူပံ ( ထိုဧဝနေယျတို့၏ အဇ္ဈာသယ အားလျော်သော) ဟိတမတ္ထံ ( စီပွါးအကျိုးကို) နီဟရိ ဥပနေတိ။- ဋီကာ။
တေန၊ ထို့ ကြောင့်။
အဿ၊ ထို မြတ်စွာဘုရား၏။
ကာယော ကိုယ်တော်သည်။
ဓမ္မ မယတ္တာ၊ တရားဖြင့် ပြီးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ဓမ္မောဝ၊ တရားပင်တည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့လျှင်။
အဿ၊ ထို မြတ်စွာဘုရား၏။
ဓမ္မော၊ တရားဟူသော။
ကာယော၊ ကိုယ်တော်သည်။
ကတ္ထိ၊ ရှိ၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဓမ္မကာယော၊ မည်၏။
ဓမ္မကာယတ္တာဧဝ၊ ဓမ္မကာယ၏အဖြစ်ကြောင့်ပင်။
ဗြဟ္မကာယော၊ မည်၏။
ဟိ၊ မှန်၏။
ဓမ္မော၊ ကို။
သေဋ္ဌတ္ထေန၊ မြတ်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော အနက်သဘောကြောင့်။
ဗြဟ္မာတိ၊ ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ၏။
ဓမ္မဘူတောတိ၊ ကား။
ဓမ္မသဘာဝေါ၊ တရားသာလျှင်ဖြစ်သော သဘောတည်း။
ဓမ္မဘူတာတတ္တာဧဝ၊ တရားဖြစ်သည်၏ အဖြစ့်ကြောင့်ပင်။
ဗြဟ္မဘူတော၊ မည်၏။
ဧတ္တာဝတာ၊ ဤမျှ အတိုင်းအရှည်ရှိသော "ဒိဿန္တိ ခေါ ပနဝါသေဋ္ဌ" အစရှိသော ဒေသနာတော် အစဥ◌်ဖြင့်။
ဘဂဝါ၊ သည်။
သေဋ္ဌစ္ဆေဒက ဝါဒံ၊ မြတ်သော၏ အဖြစ်ကို ဖြတ်ကြောင်းစကားကို။
(ဗြဟ္မဏောဝသေဋ္ဌော ဝဏ္ဏော အစရှိသည်ဖြင့် ဗြာဟ္မဏတို့က ပြောအပ်သော မြတ်သည်၏ အဖြစ်ကို ဖြတ်ကြောင်း စကားကို)။
ဒဿေတွာ၊ ၍။
ဣဒါနိ၊ ၌။
အပရေနပိ၊ အခြာလည်းဖြစ်သော။
နယေန၊ ဖြင့်။
(ရှေး၌ ဖြစ်သော သတ္တလောက ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ပြကြောင်းနည်းဖြင့်)။
သေဋ္ဌစ္ဆေဒကဝါမေဝ၊ ကိုသာ။
ဒဿေတုံ၊ ငှါ။
"ဟောတိခေါသာ ဝါသေဋ္ဌ သမယော" တိ အာဒိံ။ (ဘဂဝါ)။
အာဟ၊ ပြီ။ဓမ္မဘူတော။ ။ အဓမ္မမှန်သမျှကိုစွန့်တော်မူပြီဖြစ်၍ ဘုရားရှင်တကိုယ်လုံးသည် ဓမ္မဘူတ ( တရားချည်း) ဖြစ်နေတော်မူသည်၊ ထိုသို့ တရားချည်း ဖြစ်နေသောကြောင့်ပင် ဗြဟ္မဘူတ ( အမြတ်ချည်း) ဖြစ်နေတော်မူသည်၊ [ ဓမ္မော ဧဂ+ ဘူတောစသည်ပြု။ ] “တရားချည်း ဖြစ်နေ” ဟူသည်မှာလည်ူ “ဘုရားရှင်သည် တရားသဘောချည်း ဖြစ်နေ၏” ဟု ဆိုထိုက်သောကြောင့် “ဓမ္မသဘာဝေဂါ” ဟုဖွင့်သည်။
သေဋ္ဌစ္ဆေဒကဝါဒမေဝ**။ ။ [ ပါဋ္ဌိတောိကြည့်ပါ။ ] ဒိဿန္တိခေါပန ဝါသေဋ္ဌစသော စကားတော်သည်သာ သေဋ္ဌစ္ဆေဒကဝါဒ ( ဗြာဟ္မဏတို့က သူတို့သာအမြတ်ဆုံး - ဟုပြောအပ်သော စကားကို ဖြတ်တောက်ကြောင်း) စကားတည်း၊ ဟောတ် ခေါသမဓယာ “ စသည်ဖြင့်နောက်၌ပြမည့်စကားအစဉ်ကဋး သေဋ္ဌစ္ဆေဒကဝါဒအစသ် မဟုတ်၊ ပေါရဏကလောကုပ္ပတ္တိဒဿနဝါဒ ( ရှေး၌ ဖြစ်သော သတ္တလောက ဖြစ်ပေါ်ပုံကို ပြကြောင်း) စကားတည်း။
သို့ရာတွင် ထိုဝါဒလည်း “ ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏာ ဟီနာ အညေဝဏ္ဏာ” ဟုလည်းကောင်း , ဗြာဟ္မဏာ ဗြဟ္မုနော ပုတ္တာ” စသည့်ဖြင့်လည်းကောင်းဖြစ်သောမိစ္ဆာအယူကို ဖြေရှင်းကြောင်းဖြစ်သော ( ဗြာဟ္မဏတို့၏ အမြတ်ဆုံးဟူသော အယူအဆ ဖြတ်ရာ ရောက်သောကြောင့် ) သေဋ္ဌစ္ဆေဒကဝါ မည်သည်ပင်။
ဣတ္ထတ္တံ။ ။ အယံ ပကာရော ဣတ္ထံ၊ _ ပကဋရအနက်၌ တ ပစ္စည်း။] ဣတ္ထံ+ ဘာဝေါ ဣတ္ထတ္တံ၊ ဤသို့သာမည သဒ္ဒါ ဖြစ်သော်လည်း” သာမညဇောတနာယဝိသေသေ အဝတိဋ္ဌတိ” ဟူသော ပရနဘာသာအရ “မနုဿတ္တံ” ဟု ( ဝိသေသ) အနက်ကို ဖွင့်နိုင်သည်၊ ( တနည်း) ကမ္ဘာဦးက လူစဖြစ်ပုံကို ပြသော အရာဖြစ်၍ ပကရဏ၏ အစွမ်းဖြင့်ပင် မနုဿတ္တံ ဟူသော အနက်ကို ပိုင်းဖြတ်အပ်ပြီ ဟုမှတ်ပါ။
မနောမယာ။ ။ မနဿ+ နိဗ္ဗတ္တာ မရောမယာ၊ ဥတု အာဟာရ ဟူသောပြင်ပအကြောင်းမပါပဲ ဥပစာရ စျာန်စိတ်ကြောင့် လူပြည်၌ ဖြစ်ကြရသည် ၊ ထိြဥပစာရစျညန် စေတနာသည် နီဝရဏ ကိုပယ်ခွါနိုင် မှုအစရှိသည်ဖြင့် မွန်မြတ်သော ဖြစ်ပုံအထူး ( သတ္တိထူး) ရှိ၏၊ ထိုကြောင့် ထိုစေတနာမှာ စျာန်၏ အကျိုးနှင့်တူသောအကျိုးထူးရှိသည်၊ ငို့ဖြစ်၍ ဗြဟ္မာပြည်မှာလို လူပြည်မှာလဲ ပီတိဘက္ခာ စသောအကျိုးများဖြစ်သည်။
သယံပတာ။ ။ သယဆမဝ+ ပဘာသန္တိ( ထွန်းလင်းတောက်ပကုန်၏) ဣတိ သယံပတာ၊ [ သယံ+ ပ+ ဘာသဓာတ် ကွိ ပစ္စည်းကြံပါ။] အန္တလိက္ခေ+ စရန္တီတိအန္တလိက္ခစရာ၊ ဘုဘေ ( တင့်တယ်သော အရပ်၌) + တိဋ္ဌန္တိ သုဘဋ္ဌယိနော။ [ သုဘ+ဋ္ဌာ , တဿီလိမပါသော ဏီ ပစ္စည်း။]
အမှာ။ ။ သယံပတာ စသည်တို့၏ ဝိဂ္ဂဟကို ဋီကာအတိုင်းပြုသည်၊ သီလက္ခန်ဗြဟ္မဇာလ သုတ္တဋ္ဌကထာ၌မူ တနည်း ဖွင့်ထားသည်။
တတ္ထ၊ ၌။
သံဝဋ္ဋဝိဋ္ဋကထာ၊ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကထာကို။
ဗြဟ္မဇာလေ၊ ၌။
ဝိတ္ထာရိတာဝ၊ ချဲ့ဖွင့်အပ်ပြီးသည်သာ။
ဣတ္ထတ္တံ အာဂစ္ဆန္တီတိ၊ ကား။
ဣတ္တဘာဝံ၊ ဤသို့ ပြားသော ခန္ဓာ၏အဖြစ်ဟူသော။
မနုဿတ္တံ၊ လူ့ အဖြစ်သို့။
အာဂစ္ဆန္တိ၊ ရောက်လာကုန်၏။
တေဓ ဟောန္တေိ မနောမယာတိ၊ ကား။
တေ၊ ထို သတ္တဝါတို့သည်။
ဣဓ မနုဿလောကေ၊ ၌။
နိဗ္ဗတ္တမာနာပိ၊ ဖြစ်ကုန်ပါသော်လည်း။
ဩပပါတိကား၊ ဥပပါတ်ပဋိသန္ဓေ ရှိကုန်သည်။
ဟုတွာ။ မနေနေဝ၊ ဥပစာရ စ◌ျာန်စိတ်ကြောင့်သာ။
နိဗ္ဗတ္တာ၊ ဖြစ်ကုန်၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
မနောမယာ၊ မနောမယတို့မည်၏။
ဗြဟ္မလောကေဝိယ၊ ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ကဲ့သို့။
ဣဓာပိ၊ ဤ လူ့ပြည်၌လည်း။
နေသံ၊ ထို သတ္တဝါတို့၏။ (ကမ္ဘာဦးလူတို့၏။)
ပီတိယေဝ၊ သည်သာ။
အာဟာရကိစ္စံ၊ ကို။
သာဓေတိ၊ ပြီးစေ၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ပီတိဘက္ခာ၊ တို့မည်၏။
ဧတေနေဝနယေန၊ ဤနည်းဖြင့်သာလျှင်။
သယံပဘာဒီနိပိ၊ သဘံ ပဘာ အစရှိသောပုဒ်တို့ကိုလည်
ဝေဒိတဗ္ဗာနိ၊ သိထိုက်ကုန်၏။
[ဤမှ နောက်၌ အဋ္ဌကထာစာအုပ်ဝယ် ဣတိသဒ္ဒါကို တွေ့ရ၏။ ရှေးနိဿယ၌ ဣတိသဒ္ဒါမပါ။]
ဣတိ၊ ဤသို့ မှတ်အပ်၏။