9. Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā
587. Rūpiyasaṃvohārasikkhāpade jātarūpādicatubbidhampi nissaggiyavatthu idha rūpiyaggahaṇeneva gahitanti āha ‘‘ jātarūparajataparivattanan ’’ ti .
Paṭiggahitaparivattaneti sāditarūpiyassa parivattane , asādiyitvā vā kappiyena gāhena paṭiggahitarūpiyaparivattane .
589. Ga -kārassa ka -kāraṃ katvā ‘‘ sīsūpakan ’’ ti likhitaṃ , padabhājane ghanakatan ti piṇḍaṃ kataṃ .
Satthuvaṇṇotiādīsu ‘‘ satthuvaṇṇo ca kahāpaṇo ca … pe … ye ca vohāraṃ gacchantī ’’ ti evaṃ sabbattha samuccayo veditabbo .
Rūpiye rūpiyasaññīti sakasantakaṃ vadati .
Rūpiyaṃ cetāpetīti parasantakaṃ vadati .
‘‘ Nissaggiyavatthunā dukkaṭavatthuṃ vā kappiyavatthuṃ vā cetāpentassapi eseva nayo ’’ ti idaṃ kasmā vuttaṃ .
Na
M2.423 hi ‘‘ rūpiye rūpiyasaññī arūpiyaṃ cetāpetiV2.374 , nissaggiyaṃ pācittiyan ’’ tiādittiko pāḷiyaṃ vuttoti āha ‘‘ yo hī ’’ tiādi .Tassānulomattāti etthāyamadhippāyo – rūpiyasaṃvohāro nāma na kevalaṃ rūpiyena rūpiyaparivattanameva , atha kho ‘‘ arūpiye rūpiyasaññī rūpiyaṃ cetāpetī ’’ ti vuttattā arūpiyena rūpiyacetāpanampi rūpiyasaṃvohāro nāma hotīti etasmiṃ pakkhepi rūpiye sati rūpiyasaṃvohāroyeva hotīti ayamattho avuttopi viññāyatīti .
Arūpiyaṃ nāma dukkaṭavatthukappiyavatthūni .
Ekantena rūpiyapakkheti ekena antena rūpiyapakkheti ayaṃ attho gahetabbo .
‘‘ Ekato rūpiyapakkhe ’’ ti vā pāṭho veditabbo .
‘‘ Ekarūpiyapakkhe ’’ tipi paṭhanti , tatthāpi ekato rūpiyapakkheti ayamevattho gahetabbo .
Kappiyavatthunā kappiyavatthuno kayavikkayepi tāva nissaggiyaṃ hoti , dukkaṭavatthunā dukkaṭavatthuno kayavikkaye kasmā na hotīti andhakaṭṭhakathāya adhippāyo .
Idaṃ sikkhāpadaṃ … pe … arūpiyena ca rūpiyacetāpanaṃ sandhāya vuttanti sambandho .
Idhāti imasmiṃ rūpiyasaṃvohārasikkhāpade .
Tatthāti kayavikkayasikkhāpade .
Tenevāti kappiyavatthunāyeva .
Puna kappiyabhāvaṃ netuṃ asakkuṇeyyattā ‘‘ mahāakappiyo nāmā ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Na sakkā kenaci upāyena kappiyo kātun ti idaṃ pañcannaṃyeva sahadhammikānaṃ antare parivattanaṃ sandhāya vuttaṃ , gihīhi pana gahetvā attano santakaṃ katvā dinnaṃ sabbesaṃ kappatī ’’ ti vadanti .
‘‘ Na sakkā kenaci upāyena kappiyo kātun ’’ ti pana imināva paṭiggahitarūpiyaṃ anissajjitvāva tena cetāpitaṃ kappiyabhaṇḍampi saṅghassa nissaṭṭhaṃ paribhuñjituṃ na vaṭṭatīti siddhaṃ .
Ye pana ‘‘ paṭiggahitarūpiyaṃ anissajjitvāpi tena parivattitaṃ kappiyabhaṇḍaṃ saṅghassa nissaṭṭhaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭatī ’’ ti vadanti , tesaṃ ‘‘ na sakkā kenaci upāyena kappiyo kātun ’’ ti idaṃ na yujjati .
Te panettha evaṃ vadanti ‘‘ yasmā nissajjitabbavatthuṃ anissajjitvāva uparūpari aññaṃ aññaṃyeva kataṃ , tasmā paricchedābhāvato idha nissajjituṃ avatvā ‘ na sakkā kenaci upāyena kappiyo kātun ’ ti vuttaṃ , paricchedābhāvatoyeva ‘ mūle mūlasāmikānaṃ
M2.424 , patte ca pattasāmikānaṃ dinne kappiyo hotī ’ ti ca na vuttan ’’ ti .Yadi paṭiggahitarūpiyaṃ anissajjitvā cetāpitaṃ kappiyabhaṇḍampi saṅghassa nissaṭṭhaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭati , evaṃ sante idhāpi avasānavatthuṃ gahetvā saṅghassa nissaṭṭhaṃ kasmā na vaṭṭati ,‘‘ yo pana rūpiyaṃ uggaṇhitvā … pe … patte ca pattasāmikānaṃ dinne kappiyo hotī ’’ ti imināpi paṭiggahitarūpiyaṃ
V2.375 anissajjitvā cetāpitaṃ kappiyabhaṇḍampi saṅghassa nissaṭṭhaṃ paribhuñjituṃ na vaṭṭatīti siddhaṃ .Yadi taṃ nissaṭṭhaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭeyya ,‘‘ mūle mūlasāmikānaṃ , patte ca pattasāmikānaṃ dinne kappiyo hotī ’’ ti na vadeyya .
Apare panettha evaṃ vadanti ‘‘ yadi saṅghassa nissaṭṭhaṃ hoti , rūpiyapaṭiggāhakassa na vaṭṭati , tasmā tassapi yathā vaṭṭati , tathā dassanatthaṃ ‘ mūle mūlasāmikānan ’ tiādi vuttan ’’ ti .
Dutiyapattasadisoyevāti iminā pañcannampi sahadhammikānaṃ na kappatīti dasseti .
Tattha kāraṇamāha ‘‘ mūlassa sampaṭicchitattā ’’ ti .
Atha mūlassa sampaṭicchitattā rūpiyapaṭiggāhakassa tāva akappiyo hotu , sesānaṃ pana kasmā na kappatīti maññamāno pucchati ‘‘ kasmā sesānaṃ na kappatī ’’ ti .
Kāraṇamāha ‘‘ mūlassa anissaṭṭhattā ’’ ti .
Pattassa kappiyabhāvepi sampaṭicchitamūlassa nissajjitabbassa anissaṭṭhattā tena gahitapatto sesānampi na kappati .
Yadi hi tena sampaṭicchitamūlaṃ saṅghamajjhe nissaṭṭhaṃ siyā , tena kappiyena kammena ārāmikādīhi gahetvā dinnapatto rūpiyapaṭiggāhakaṃ ṭhapetvā sesānaṃ vaṭṭati .
Apare pana ‘‘ mūlaṃ sampaṭicchitvā gahitapattopi yadi saṅghassa nissaṭṭho , sesānaṃ kappatī ’’ ti vadanti .
Evaṃ sante ‘‘ mūlassa anissaṭṭhattā ’’ ti na vattabbaṃ ,‘‘ saṅghassa anissaṭṭhattā ’’ ti evameva vattabbaṃ .
Dubbicāritattāti iminā rūpiyasaṃvohāro anena katoti dasseti .
Aññesaṃ pana vaṭṭatīti yasmānena rūpiyasaṃvohāramattameva kataṃ , na mūlaṃ sampaṭicchitaṃ , tasmā vinayakammavasena saṅghassa nissaṭṭhakālato paṭṭhāya aññesaṃ vaṭṭati .
Imasmiṃyeva ca atthe pamāṇaṃ dassento ‘‘ mahāsumattherassa kirā ’’ tiādimāha .
Apare pana ‘‘ dubbicāritattāti iminā kevalaṃ gihisantakabhāvena ṭhite dubbicāritamattaṃ vuttaṃ , na rūpiyasaṃvohārāpajjanaṃ , tasmā rūpiyasaṃvohārābhāvato so patto nissajjituṃ na sakkāti tassa na kappati , anissaṭṭhopi aññesaṃ
M2.425 kappati .Anissaṭṭhasseva ca aññesaṃ kappiyabhāvadassanatthaṃ ‘ mahāsumattherassa kirā ’ tiādivatthūni udāhaṭāni .
Saṅghassa nissajjīti idañca aññesaṃ kappiyattā kevalaṃ saṅghassa pariccattabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ , na pana vinayakammavasena saṅghassa nissaṭṭhabhāvaṃ .
Imassa ca atthassa sappissa pūretvāti idaṃ vacanaṃ sādhakan ’’ ti vadanti .
591. Rūpiyapaṭiggahaṇarūpiyasaṃvohāresu yena ekekameva kataṃ , tena tattha tattha vuttanayeneva nissajjitabbaṃ .
Yena pana paṭiggahitarūpiyeneva saṃvohāro kato , tena kathaṃ nissajjitabbanti ?
Nayidaṃ dukkaraṃ ,‘‘ ahaṃ , bhante , nānappakārakaṃ rūpiyasaṃvohāraṃ samāpajjin ’’ ti evameva
V2.376 nissajjitabbaṃ .‘‘ Imasmiṃ sikkhāpadepi ‘ arūpiye rūpiyasaññī , āpatti dukkaṭassā ’ tiādittikassa avasānapade anāpattiyā vuttattā kappiyavatthuvaseneva idaṃ tikaṃ vuttan ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Keci pana ‘‘ arūpiyaggahaṇena kappiyavatthudukkaṭavatthūnaṃ saṅgahoti purimapadadvayaṃ kappiyavatthudukkaṭavatthūnaṃ vasena vuttaṃ , avasānapadameva kappiyavatthuvasena vuttan ’’ ti vadanti , taṃ na yujjati anāpattimissite avasānattike saññānānattaṃ ṭhapetvā vatthunānattassa abhāvato .
Dukkaṭavatthunā pana dukkaṭavatthuno cetāpanaṃ neva idha , na tattha pāḷiyaṃ vuttanti vacanamettha sādhakaṃ .
Yaṃ attano dhanena parivattati , tassa vā dhanassa vā rūpiyabhāvo ceva , parivattanañcāti imānettha dve aṅgāni .
Rūpiyasaṃvohārasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .