Attadīpasaraṇatāvaṇṇanā
80. Evaṃ
V3.26M3.29P3.845 me sutan ti cakkavattisuttaṃ .Tatrāyamanuttānapadavaṇṇanā – mātulāyan ti evaṃnāmake nagare .
Taṃ nagaraṃ gocaragāmaṃ katvā avidūre vanasaṇḍe viharati .
‘‘ Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesī ’’ ti ettha ayamanupubbikathā –
Bhagavā kira imassa suttassa samuṭṭhānasamaye paccūsakāle mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ volokento imāya anāgatavaṃsadīpikāya suttantakathāya mātulanagaravāsīnaṃ caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayaṃ disvā pātova vīsatibhikkhusahassaparivāro mātulanagaraṃ sampatto .
Mātulanagaravāsino khattiyā ‘‘ bhagavā āgato ’’ ti sutvā paccuggamma dasabalaṃ nimantetvā mahāsakkārena nagaraṃ pavesetvā nisajjaṭṭhānaṃ saṃvidhāya bhagavantaṃ mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adaṃsu .
Bhagavā bhattakiccaṃ niṭṭhāpetvā cintesi –
‘‘ sacāhaṃ imasmiṃ ṭhāne imesaṃ manussānaṃ dhammaṃ desessāmi , ayaṃ padeso sambādho , manussānaṃ ṭhātuṃ vā nisīdituṃ vā okāso na bhavissati , mahatā kho pana samāgamena bhavitabban ’’ ti .
Atha rājakulānaṃ bhattānumodanaṃ akatvāva pattaṃ gahetvā nagarato nikkhami .
Manussā cintayiṃsu –
‘‘ satthā amhākaṃ anumodanampi akatvā gacchati , addhā bhattaggaṃ amanāpaṃ ahosi , buddhānaṃ nāma na sakkā cittaṃ gahetuṃ , buddhehi saddhiṃ vissāsakaraṇaṃ nāma samussitaphaṇaṃ āsīvisaṃ gīvāya gahaṇasadisaṃ hoti ;
etha bho , tathāgataṃ khamāpessāmā ’’ ti .
Sakalanagaravāsino bhagavatā saheva nikkhantā .
Bhagavā gacchantova magadhakkhette ṭhitaṃ sākhāviṭapasampannaṃ sandacchāyaṃ karīsamattabhūmipatthaṭaṃ ekaṃ mātularukkhaṃ disvā imasmiṃ rukkhamūle
V3.27 nisīditvā dhamme desiyamāne ‘‘ mahājanassaP3.846 ṭhānanisajjanokāso bhavissatī ’’ ti .Nivattitvā
M3.30 maggā okkamma rukkhamūlaṃ upasaṅkamitvā dhammabhaṇḍāgārikaṃ ānandattheraṃ olokesi .Thero olokitasaññāya eva ‘‘ satthā nisīditukāmo ’’ ti ñatvā sugatamahācīvaraṃ paññapetvā adāsi .
Nisīdi bhagavā paññatte āsane .
Athassa purato manussā nisīdiṃsu .
Ubhosu passesu pacchato ca bhikkhusaṅgho , ākāse devatā aṭṭhaṃsu , evaṃ mahāparisamajjhagato tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi .
Te bhikkhūti tatra upaviṭṭhā dhammappaṭiggāhakā bhikkhū .
Attadīpāti attānaṃ dīpaṃ tāṇaṃ leṇaṃ gatiṃ parāyaṇaṃ patiṭṭhaṃ katvā viharathāti attho .
Attasaraṇāti idaṃ tasseva vevacanaṃ .
Anaññasaraṇāti idaṃ aññasaraṇapaṭikkhepavacanaṃ .
Na hi añño aññassa saraṇaṃ hoti , aññassa vāyāmena aññassa asujjhanato .
Vuttampi cetaṃ ‘‘ attā hi attano nātho , ko hi nātho paro siyā ’’ ti ( dha . pa .160).
Tenāha ‘‘ anaññasaraṇā ’’ ti .
Ko panettha attā nāma , lokiyalokuttaro dhammo .
Tenāha –
‘‘ dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā ’’ ti .
‘‘ Kāye kāyānupassī ’’ tiādīni mahāsatipaṭṭhāne vitthāritāni .
Gocareti carituṃ yuttaṭṭhāne .
Saketi attano santake .
Pettike visayeti pitito āgatavisaye .
Caratan ti carantānaṃ .
‘‘ Carantan ’’ tipi pāṭho , ayamevattho .
Na lacchatīti na labhissati na passissati .
Māroti devaputtamāropi , maccumāropi , kilesamāropi .
Otāran ti randhaṃ chiddaṃ vivaraṃ .
Ayaṃ panattho leḍḍuṭṭhānato nikkhamma toraṇe nisīditvā bālātapaṃ tapantaṃ lāpaṃ sakuṇaṃ gahetvā .
Pakkhandasenasakuṇavatthunā dīpetabbo .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Bhūtapubbaṃ , bhikkhave , sakuṇagghi lāpaṃ sakuṇaṃ sahasā ajjhappattā aggahesi .
Atha kho , bhikkhave , lāpo sakuṇo sakuṇagghiyā hariyamāno evaṃ paridevasi ‘ mayamevamha alakkhikā , mayaṃ appapuññā , ye
P3.847 mayaṃ agocare carimha paravisaye , sacejja mayaṃ gocare careyyāma sake pettike visaye , na myāyaṃ sakuṇagghi alaṃ abhavissa yadidaṃ yuddhāyā ’ ti .Ko pana te lāpa gocaro sako pettiko visayoti ?
Yadidaṃ
M3.31 naṅgalakaṭṭhakaraṇaṃ leḍḍuṭṭhānanti .Atha kho , bhikkhave , sakuṇagghi sake bale apatthaddhā sake bale asaṃvadamānā lāpaṃ sakuṇaṃ pamuñci gaccha kho tvaṃ lāpa , tatrapi gantvā na mokkhasīti .
Atha kho
V3.28 , bhikkhave , lāpo sakuṇo naṅgalakaṭṭhakaraṇaṃ leḍḍuṭṭhānaṃ gantvā mahantaṃ leḍḍuṃ abhiruhitvā sakuṇagghiṃ vadamāno aṭṭhāsi ‘‘ ehi kho dāni me sakuṇagghi , ehi kho dāni me sakuṇagghī ’’ ti .Atha kho sā , bhikkhave , sakuṇagghi sake bale apatthaddhā sake bale asaṃvadamānā ubho pakkhe sannayha lāpaṃ sakuṇaṃ sahasā ajjhappattā .
Yadā kho , bhikkhave , aññāsi lāpo sakuṇo bahuāgatā kho myāyaṃ sakuṇagghīti , atha kho tasseva leḍḍussa antaraṃ paccupādi .
Atha kho , bhikkhave , sakuṇagghi tattheva uraṃ paccatāḷesi .
Evañhi taṃ , bhikkhave , hoti yo agocare carati paravisaye .
Tasmātiha , bhikkhave , mā agocare carittha paravisaye , agocare , bhikkhave , carataṃ paravisaye lacchati māro otāraṃ , lacchati māro ārammaṇaṃ .
Ko ca , bhikkhave , bhikkhuno agocaro paravisayo , yadidaṃ pañca kāmaguṇā .
Katame pañca ?
Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā , sotaviññeyyā saddā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā , ghānaviññeyyā gandhā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā , jivhāviññeyyā rasā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā , kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .
Ayaṃ , bhikkhave , bhikkhuno agocaro paravisayo .
Gocare , bhikkhave , caratha … pe … na lacchati māro ārammaṇaṃ .
Ko ca , bhikkhave , bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo , yadidaṃ cattāro satipaṭṭhānā .
Katame cattāro ?
Idha bhikkhave , bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā , vineyya loke abhijjhādomanassaṃ ;
vedanāsu vedanānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā , vineyya loke abhijjhādomanassaṃ ;
citte cittānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā , vineyya loke abhijjhādomanassaṃ ;
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā , vineyya loke abhijjhādomanassaṃ – ayaṃ , bhikkhave , bhikkhuno gocaro sako pettiko visayoti ( saṃ . ni .5.371).
Kusalānan ti anavajjalakkhaṇānaṃ .
Samādānahetūti samādāya vattanahetu .
Evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhatīti
V3.29 evaṃ idaṃ lokiyalokuttaraṃ puññaphalaṃ vaḍḍhati , puññaphalanti ca uparūpari puññampi puññavipākopi veditabbo .