Issues
Select Version
Pāthikavaggaṭṭhakathā
Pāthikavaggaṭṭhakathā

Attadīpasaraṇatāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Attadīpasaraṇatāvaṇṇanā

80. EvaṃV3.26M3.29P3.845 me sutan ti cakkavattisuttaṃ .
Tatrāyamanuttānapadavaṇṇanā – mātulāyan ti evaṃnāmake nagare .
Taṃ nagaraṃ gocaragāmaṃ katvā avidūre vanasaṇḍe viharati .
‘‘ Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesī ’’ ti ettha ayamanupubbikathā –
Bhagavā kira imassa suttassa samuṭṭhānasamaye paccūsakāle mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ volokento imāya anāgatavaṃsadīpikāya suttantakathāya mātulanagaravāsīnaṃ caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayaṃ disvā pātova vīsatibhikkhusahassaparivāro mātulanagaraṃ sampatto .
Mātulanagaravāsino khattiyā ‘‘ bhagavā āgato ’’ ti sutvā paccuggamma dasabalaṃ nimantetvā mahāsakkārena nagaraṃ pavesetvā nisajjaṭṭhānaṃ saṃvidhāya bhagavantaṃ mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adaṃsu .
Bhagavā bhattakiccaṃ niṭṭhāpetvā cintesi –
‘‘ sacāhaṃ imasmiṃ ṭhāne imesaṃ manussānaṃ dhammaṃ desessāmi , ayaṃ padeso sambādho , manussānaṃ ṭhātuṃ vā nisīdituṃ vā okāso na bhavissati , mahatā kho pana samāgamena bhavitabban ’’ ti .
Atha rājakulānaṃ bhattānumodanaṃ akatvāva pattaṃ gahetvā nagarato nikkhami .
Manussā cintayiṃsu –
‘‘ satthā amhākaṃ anumodanampi akatvā gacchati , addhā bhattaggaṃ amanāpaṃ ahosi , buddhānaṃ nāma na sakkā cittaṃ gahetuṃ , buddhehi saddhiṃ vissāsakaraṇaṃ nāma samussitaphaṇaṃ āsīvisaṃ gīvāya gahaṇasadisaṃ hoti ;
etha bho , tathāgataṃ khamāpessāmā ’’ ti .
Sakalanagaravāsino bhagavatā saheva nikkhantā .
Bhagavā gacchantova magadhakkhette ṭhitaṃ sākhāviṭapasampannaṃ sandacchāyaṃ karīsamattabhūmipatthaṭaṃ ekaṃ mātularukkhaṃ disvā imasmiṃ rukkhamūleV3.27 nisīditvā dhamme desiyamāne ‘‘ mahājanassaP3.846 ṭhānanisajjanokāso bhavissatī ’’ ti .
NivattitvāM3.30 maggā okkamma rukkhamūlaṃ upasaṅkamitvā dhammabhaṇḍāgārikaṃ ānandattheraṃ olokesi .
Thero olokitasaññāya eva ‘‘ satthā nisīditukāmo ’’ ti ñatvā sugatamahācīvaraṃ paññapetvā adāsi .
Nisīdi bhagavā paññatte āsane .
Athassa purato manussā nisīdiṃsu .
Ubhosu passesu pacchato ca bhikkhusaṅgho , ākāse devatā aṭṭhaṃsu , evaṃ mahāparisamajjhagato tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi .
Te bhikkhūti tatra upaviṭṭhā dhammappaṭiggāhakā bhikkhū .
Attadīpāti attānaṃ dīpaṃ tāṇaṃ leṇaṃ gatiṃ parāyaṇaṃ patiṭṭhaṃ katvā viharathāti attho .
Attasaraṇāti idaṃ tasseva vevacanaṃ .
Anaññasaraṇāti idaṃ aññasaraṇapaṭikkhepavacanaṃ .
Na hi añño aññassa saraṇaṃ hoti , aññassa vāyāmena aññassa asujjhanato .
Vuttampi cetaṃ ‘‘ attā hi attano nātho , ko hi nātho paro siyā ’’ ti ( dha . pa .160).
Tenāha ‘‘ anaññasaraṇā ’’ ti .
Ko panettha attā nāma , lokiyalokuttaro dhammo .
Tenāha –
‘‘ dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā ’’ ti .
‘‘ Kāye kāyānupassī ’’ tiādīni mahāsatipaṭṭhāne vitthāritāni .
Gocareti carituṃ yuttaṭṭhāne .
Saketi attano santake .
Pettike visayeti pitito āgatavisaye .
Caratan ti carantānaṃ .
‘‘ Carantan ’’ tipi pāṭho , ayamevattho .
Na lacchatīti na labhissati na passissati .
Māroti devaputtamāropi , maccumāropi , kilesamāropi .
Otāran ti randhaṃ chiddaṃ vivaraṃ .
Ayaṃ panattho leḍḍuṭṭhānato nikkhamma toraṇe nisīditvā bālātapaṃ tapantaṃ lāpaṃ sakuṇaṃ gahetvā .
Pakkhandasenasakuṇavatthunā dīpetabbo .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ Bhūtapubbaṃ , bhikkhave , sakuṇagghi lāpaṃ sakuṇaṃ sahasā ajjhappattā aggahesi .
Atha kho , bhikkhave , lāpo sakuṇo sakuṇagghiyā hariyamāno evaṃ paridevasi ‘ mayamevamha alakkhikā , mayaṃ appapuññā , yeP3.847 mayaṃ agocare carimha paravisaye , sacejja mayaṃ gocare careyyāma sake pettike visaye , na myāyaṃ sakuṇagghi alaṃ abhavissa yadidaṃ yuddhāyā ’ ti .
Ko pana te lāpa gocaro sako pettiko visayoti ?
YadidaṃM3.31 naṅgalakaṭṭhakaraṇaṃ leḍḍuṭṭhānanti .
Atha kho , bhikkhave , sakuṇagghi sake bale apatthaddhā sake bale asaṃvadamānā lāpaṃ sakuṇaṃ pamuñci gaccha kho tvaṃ lāpa , tatrapi gantvā na mokkhasīti .
Atha khoV3.28 , bhikkhave , lāpo sakuṇo naṅgalakaṭṭhakaraṇaṃ leḍḍuṭṭhānaṃ gantvā mahantaṃ leḍḍuṃ abhiruhitvā sakuṇagghiṃ vadamāno aṭṭhāsi ‘‘ ehi kho dāni me sakuṇagghi , ehi kho dāni me sakuṇagghī ’’ ti .
Atha kho sā , bhikkhave , sakuṇagghi sake bale apatthaddhā sake bale asaṃvadamānā ubho pakkhe sannayha lāpaṃ sakuṇaṃ sahasā ajjhappattā .
Yadā kho , bhikkhave , aññāsi lāpo sakuṇo bahuāgatā kho myāyaṃ sakuṇagghīti , atha kho tasseva leḍḍussa antaraṃ paccupādi .
Atha kho , bhikkhave , sakuṇagghi tattheva uraṃ paccatāḷesi .
Evañhi taṃ , bhikkhave , hoti yo agocare carati paravisaye .
Tasmātiha , bhikkhave , mā agocare carittha paravisaye , agocare , bhikkhave , carataṃ paravisaye lacchati māro otāraṃ , lacchati māro ārammaṇaṃ .
Ko ca , bhikkhave , bhikkhuno agocaro paravisayo , yadidaṃ pañca kāmaguṇā .
Katame pañca ?
Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā , sotaviññeyyā saddā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā , ghānaviññeyyā gandhā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā , jivhāviññeyyā rasā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā , kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṃhitā rajanīyā .
Ayaṃ , bhikkhave , bhikkhuno agocaro paravisayo .
Gocare , bhikkhave , caratha … pe … na lacchati māro ārammaṇaṃ .
Ko ca , bhikkhave , bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo , yadidaṃ cattāro satipaṭṭhānā .
Katame cattāro ?
Idha bhikkhave , bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā , vineyya loke abhijjhādomanassaṃ ;
vedanāsu vedanānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā , vineyya loke abhijjhādomanassaṃ ;
citte cittānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā , vineyya loke abhijjhādomanassaṃ ;
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā , vineyya loke abhijjhādomanassaṃ – ayaṃ , bhikkhave , bhikkhuno gocaro sako pettiko visayoti ( saṃ . ni .5.371).
Kusalānan ti anavajjalakkhaṇānaṃ .
Samādānahetūti samādāya vattanahetu .
Evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhatītiV3.29 evaṃ idaṃ lokiyalokuttaraṃ puññaphalaṃ vaḍḍhati , puññaphalanti ca uparūpari puññampi puññavipākopi veditabbo .