Bhassasamācārādivaṇṇanā
153. Na ceva musāvādūpasañhitan ti bhassasamācāre ṭhitopi kathāmaggaṃ anupacchinditvā kathentopi idhekacco bhikkhu na ceva musāvādūpasañhitaṃ bhāsati .
Aṭṭha anariyavohāre vajjetvā aṭṭha ariyavohārayuttameva bhāsati .
Na
P3.892 ca vebhūtiyan ti bhassasamācāre ṭhitopi bhedakaravācaṃV3.68 na bhāsati .Na ca pesuṇiyan ti tassāyevetaṃ vevacanaṃ .
Vebhūtiyavācā hi piyabhāvassa suññakaraṇato ‘‘ pesuṇiyan ’’ ti vuccati .
Nāmamevassā etanti mahāsīvatthero avoca .
Na ca sārambhajan ti sārambhajā ca yā vācā , tañca na bhāsati .
‘‘ Tvaṃ dussīlo ’’ ti vutte ,‘‘ tvaṃ dussīlo tavācariyo dussīlo ’’ ti vā ,‘‘ tuyhaṃ āpattī ’’ ti vutte ,‘‘ ahaṃ piṇḍāya caritvā pāṭaliputtaṃ gato ’’ tiādinā nayena bahiddhā vikkhepakathāpavattaṃ vā karaṇuttariyavācaṃ na bhāsati .
Jayāpekkhoti jayapurekkhāro hutvā , yathā hatthako sakyaputto titthiyā nāma dhammenapi adhammenapi jetabbāti saccālikaṃ yaṃkiñci bhāsati , evaṃ
M3.76 jayāpekkho jayapurekkhāro hutvā na bhāsatīti attho .Mantā mantā ca vācaṃ bhāsatīti ettha mantāti vuccati paññā , mantāya paññāya .
Puna mantāti upaparikkhitvā .
Idaṃ vuttaṃ hoti , bhassasamācāre ṭhito divasabhāgampi kathento paññāya upaparikkhitvā yuttakathameva kathetīti .
Nidhānavatin ti hadayepi nidahitabbayuttaṃ .
Kālenāti yuttapattakālena .
Evaṃ bhāsitā hi vācā amusā ceva hoti apisuṇā ca apharusā ca asaṭhā ca asamphappalāpā ca .
Evarūpā ca ayaṃ vācā catusaccanissitātipi sikkhattayanissitātipi dasakathāvatthunissitātipi terasadhutaṅganissitātipi sattattiṃsabodhipakkhiyadhammanissitātipi magganissitātipi vuccati .
Tenāha etadānuttariyaṃ , bhante , bhassasamācāreti taṃ purimanayeneva yojetabbaṃ .
Sacco cassa saddho cāti sīlācāre ṭhito bhikkhu sacco ca bhaveyya saccakatho saddho ca saddhāsampanno .
Nanu heṭṭhā saccaṃ kathitameva , idha kasmā puna vuttanti ?
Heṭṭhā vācāsaccaṃ kathitaṃ .
Sīlācāre ṭhito pana bhikkhu antamaso hasanakathāyapi musāvādaṃ na karotīti dassetuṃ idha vuttaṃ .
Idāni so dhammena samena jīvitaṃ kappetīti dassanatthaṃ na ca kuhakotiādi vuttaṃ .
Tattha ‘‘ kuhako ’’ tiādīni brahmajāle vitthāritāni .
Indriyesu guttadvāro , bhojane mattaññūti chasu indriyesu guttadvāro bhojanepi pamāṇaññū .
Samakārīti
P3.893 samacārī , kāyena vācāya manasā ca kāyavaṅkādīni pahāya samaṃ caratīti attho .Jāgariyānuyogamanuyuttoti rattindivaṃ cha koṭṭhāse katvā ‘‘ divasaṃ caṅkamena nisajjāyā ’’ ti vuttanayeneva jāgariyānuyogaṃ yuttappayutto viharati .
Atanditoti nittandī kāyālasiyavirahito .
Āraddhavīriyoti kāyikavīriyenāpi āraddhavīriyo hoti , gaṇasaṅgaṇikaṃ vinodetvā catūsu iriyāpathesu aṭṭhaārabbhavatthuvasena ekavihārī .
Cetasikavīriyenāpi āraddhavīriyo
V3.69 hoti , kilesasaṅgaṇikaṃ pahāya vinodetvā aṭṭhasamāpattivasena ekavihārī .Api ca yathā tathā kilesuppattiṃ nivārento cetasikavīriyena āraddhavīriyo hoti .
Jhāyīti ārammaṇalakkhaṇūpanijjhānavasena
M3.77 jhāyī .Satimāti cirakatādianussaraṇasamatthāya satiyā samannāgato .
Kalyāṇapaṭibhānoti vākkaraṇasampanno ceva hoti paṭibhānasampanno ca .
Yuttapaṭibhāno kho pana hoti no muttapaṭibhāno .
Sīlasamācārasmiñhi ṭhitabhikkhu muttapaṭibhāno na hoti , yuttapaṭibhāno pana hoti vaṅgīsatthero viya .
Gatimāti gamanasamatthāya paññāya samannāgato .
Dhitimāti dhāraṇasamatthāya paññāya samannāgato .
Matimāti ettha pana matīti paññāya nāmameva , tasmā paññavāti attho .
Iti tīhipi imehi padehi paññāva kathitā .
Tattha heṭṭhā samaṇadhammakaraṇavīriyaṃ kathitaṃ , idha buddhavacanagaṇhanavīriyaṃ .
Tathā heṭṭhā vipassanāpaññā kathitā , idha buddhavacanagaṇhanapaññā .
Na ca kāmesu giddhoti vatthukāmakilesakāmesu agiddho .
Sato ca nipako cāti abhikkantapaṭikkantādīsu sattasu ṭhānesu satiyā ceva ñāṇena ca samannāgato caratīti attho .
Nepakkanti paññā , tāya samannāgatattā nipakoti vutto .
Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ .