Iddhipāṭihāriyakathāvaṇṇanā
20. Gahapatinecayikāti gahapati mahāsālā .
Tesañhi mahādhanadhaññanicayo , tasmā ‘‘ necayikā ’’ ti vuccanti .
Anekasahassāti sahassehipi aparimāṇagaṇanā .
Evaṃ mahatiṃ kira parisaṃ ṭhapetvā sunakkhattaṃ añño sannipātetuṃ samattho natthi .
Teneva bhagavā ettakaṃ kālaṃ sunakkhattaṃ gahetvā vicari .
21. Bhayan ti cittutrāsabhayaṃ .
Chambhitattan ti sakalasarīracalanaṃ .
Lomahaṃsoti lomānaṃ uddhaggabhāvo .
So kira cintesi –
‘‘ ahaṃ
P3.826 atimahantaṃ kathaṃ kathetvā sadevake loke aggapuggalena saddhiṃ paṭiviruddho , mayhaṃ kho panabbhantare arahattaṃ vā pāṭihāriyakaraṇahetu vā natthi , samaṇo pana gotamo pāṭihāriyaṃ karissati , athassa pāṭihāriyaṃ disvā mahājano ‘ tvaṃ dāni pāṭihāriyaṃ kātuṃ asakkonto kasmā attano pamāṇamajānitvā loke aggapuggalena saddhiṃ paṭimallo hutvā gajjasī ’ ti kaṭṭhaleḍḍudaṇḍādīhi viheṭhessatī ’’ ti .Tenassa mahājanasannipātañceva
V3.10 tena bhagavato ca āgamanaṃ sutvā bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā lomahaṃso vā udapādi .So tato dukkhā muccitukāmo tindukakhāṇukaparibbājakārāmaṃ agamāsi .
Tamatthaṃ dassetuṃ atha kho bhagavātiādimāha
M3.11 .Tattha upasaṅkamīti na kevalaṃ upasaṅkami , upasaṅkamitvā pana dūraṃ aḍḍhayojanantaraṃ paribbājakārāmaṃ paviṭṭho .
Tatthapi cittassādaṃ alabhamāno antantena āvijjhitvā ārāmapaccante ekaṃ gahanaṭṭhānaṃ upadhāretvā pāsāṇaphalake nisīdi .
Atha bhagavā cintesi –
‘‘ sace ayaṃ bālo kassacideva kathaṃ gahetvā idhāgaccheyya , mā nassatu bālo ’’ ti ‘‘ nisinnapāsāṇaphalakaṃ tassa sarīre allīnaṃ hotū ’’ ti adhiṭṭhāsi .
Saha adhiṭṭhānacittena taṃ tassa sarīre allīyi .
So mahāaddubandhanabaddho viya chinnapādo viya ca ahosi .
Assosīti ito cito ca pāthikaputtaṃ pariyesamānā parisā tassa anupadaṃ gantvā nisinnaṭṭhānaṃ ñatvā āgatena aññatarena purisena ‘‘ tumhe kaṃ pariyesathā ’’ ti vutte pāthikaputtanti .
So ‘‘ tindukakhāṇukaparibbājakārāme nisinno ’’ ti vuttavacanena assosi .
22. Saṃsappatīti osīdati .
Tattheva sañcarati .
Pāvaḷā vuccati ānisadaṭṭhikā .
23. Parābhūtarūpoti parājitarūpo , vinaṭṭharūpo vā .
25. Goyugehīti goyuttehi satamattehi vā sahassamattehi vā yugehi .
Āviñcheyyāmāti ākaḍḍheyyāma .
Chijjeyyun ti chindeyyuṃ .
Pāthikaputto
P3.827 vā bandhaṭṭhāne chijjeyya . 26. Dārupattikantevāsīti dārupattikassa antevāsī .
Tassa kira etadahosi ‘‘ tiṭṭhatu tāva pāṭihāriyaṃ , samaṇo gotamo ‘ acelo pāthikaputto āsanāpi na vuṭṭhahissatī ’ ti āha .
Handāhaṃ gantvā yena kenaci upāyena taṃ āsanā vuṭṭhāpemi .
Ettāvatā ca samaṇassa gotamassa parājayo bhavissatī ’’ ti .
Tasmā evamāha .
27. Sīhassāti cattāro sīhā tiṇasīho ca kāḷasīho ca paṇḍusīho ca kesarasīho ca .
Tesaṃ catunnaṃ sīhānaṃ kesarasīho aggataṃ gato , so idhādhippeto .
Migaraññoti sabbacatuppadānaṃ rañño .
Āsayan ti nivāsaṃ .
Sīhanādan ti abhītanādaṃ .
Gocarāya
M3.12 pakkameyyan ti āhāratthāya pakkameyyaṃ .Varaṃ varan ti uttamuttamaṃ , thūlaṃ thūlanti attho .
Mudumaṃsānīti mudūni maṃsāni
V3.11 .‘‘ Madhumaṃsānī ’’ tipi pāṭho , madhuramaṃsānīti attho .
Ajjhupeyyan ti upagaccheyyaṃ .
Sīhanādaṃ naditvāti ye dubbalā pāṇā , te palāyantūti attano sūrabhāvasannissitena kāruññena naditvā .
28. Vighāsasaṃvaḍḍhoti vighāsena saṃvaḍḍho , vighāsaṃ bhakkhitā tirittamaṃsaṃ khāditvā vaḍḍhito .
Dittoti dappito thūlasarīro .
Balavāti balasampanno .
Etadahosīti kasmā ahosi ?
Asmimānadosena .
Tatrāyaṃ anupubbikathā – ekadivasaṃ kira so sīho gocarato nivattamāno taṃ siṅgālaṃ bhayena palāyamānaṃ disvā kāruññajāto hutvā ‘‘ vayasa , mā bhāyi , tiṭṭha ko nāma tvan ’’ ti āha .
Jambuko nāmāhaṃ sāmīti .
Vayasa , jambuka , ito paṭṭhāya maṃ upaṭṭhātuṃ sakkhissasīti .
Upaṭṭhahissāmīti .
So tato paṭṭhāya upaṭṭhāti .
Sīho gocarato āgacchanto mahantaṃ mahantaṃ maṃsakhaṇḍaṃ āharati .
So taṃ khāditvā avidūre pāsāṇapiṭṭhe vasati .
So katipāhaccayeneva thūlasarīro mahākhandho jāto .
Atha naṃ sīho avoca –
‘‘ vayasa , jambuka , mama vijambhanakāle avidūre ṭhatvā ‘ viroca sāmī ’ ti vattuṃ sakkhissasī ’’ ti .
Sakkomi sāmīti .
So tassa vijambhanakāle tathā karoti
P3.828 .Tena sīhassa atireko asmimāno hoti .
Athekadivasaṃ jarasiṅgālo udakasoṇḍiyaṃ pānīyaṃ pivanto attano chāyaṃ olokento addasa attano thūlasarīratañceva mahākhandhatañca .
Disvā ‘ jarasiṅgālosmī ’ ti manaṃ akatvā ‘‘ ahampi sīho jāto ’’ ti maññi .
Tato attanāva attānaṃ etadavoca –
‘‘ vayasa , jambuka , yuttaṃ nāma tava iminā attabhāvena parassa ucchiṭṭhamaṃsaṃ khādituṃ , kiṃ tvaṃ puriso na hosi , sīhassāpi cattāro pādā dve dāṭhā dve kaṇṇā ekaṃ naṅguṭṭhaṃ , tavapi sabbaṃ tatheva , kevalaṃ tava kesarabhāramattameva natthī ’’ ti .
Tassevaṃ cintayato asmimāno vaḍḍhi .
Athassa tena asmimānadosena etaṃ ‘‘ ko cāhan ’’ tiādi maññitamahosi .
Tattha ko cāhan ti ahaṃ ko , sīho migarājā ko , na me ñāti , na sāmiko , kimahaṃ
M3.13 tassa nipaccakāraṃ karomīti adhippāyo .Siṅgālakaṃyevāti siṅgālaravameva .
Bheraṇḍakaṃyevāti appiyaamanāpasaddameva .
Ke ca chave siṅgāleti ko ca lāmako siṅgālo .
Ke pana sīhanādeti ko pana sīhanādo siṅgālassa ca sīhanādassa ca ko sambandhoti adhippāyo .
Sugatāpadānesūti sugatalakkhaṇesu .
Sugatassa sāsanasambhūtāsu tīsu sikkhāsu .
Kathaṃ panesa tattha jīvati ?
Etassa hi cattāro paccaye dadamānā
V3.12 sīlādiguṇasampannānaṃ sambuddhānaṃ demāti denti , tena esa abuddho samāno buddhānaṃ niyāmitapaccaye paribhuñjanto sugatāpadānesu jīvati nāma .Sugatātirittānīti tesaṃ kira bhojanāni dadamānā buddhānañca buddhasāvakānañca datvā pacchā avasesaṃ sāyanhasamaye denti .
Evamesa sugatātirittāni bhuñjati nāma .
Tathāgateti tathāgataṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ āsādetabbaṃ ghaṭṭayitabbaṃ .
Atha vā ‘‘ tathāgate ’’ tiādīni upayogabahuvacanāneva .
Āsādetabban ti idampi bahuvacanameva ekavacanaṃ viya vuttaṃ .
Āsādanāti ahaṃ buddhena saddhiṃ pāṭihāriyaṃ karissāmīti ghaṭṭanā .
29. Samekkhiyānāti samekkhitvā , maññitvāti attho .
Amaññīti puna amaññittha kotthūti
P3.829 siṅgālo . 30. Attānaṃ vighāse samekkhiyāti soṇḍiyaṃ ucchiṭṭhodake thūlaṃ attabhāvaṃ disvā .
Yāva attānaṃ na passatīti yāva ahaṃ sīhavighāsasaṃvaḍḍhitako jarasiṅgāloti evaṃ yathābhūtaṃ attānaṃ na passati .
Byagghoti maññatīti sīhohamasmīti maññati , sīhena vā samānabalo byagghoyeva ahanti maññati .
31. Bhutvāna bheketi āvāṭamaṇḍūke khāditvā .
Khalamūsikāyoti khalesu mūsikāyo ca khāditvā .
Kaṭasīsu khittāni ca koṇapānīti susānesu chaḍḍitakuṇapāni ca khāditvā .
Mahāvaneti mahante vanasmiṃ .
Suññavaneti tucchavane .
Vivaḍḍhoti vaḍḍhito .
Tatheva so siṅgālakaṃ anadīti evaṃ saṃvaḍḍhopi migarājāhamasmīti maññitvāpi yathā pubbe dubbalasiṅgālakāle , tatheva so siṅgālaravaṃyeva aravīti
M3.14 .Imāyapi gāthāya bhekādīni bhutvā vaḍḍhitasiṅgālo viya lābhasakkāragiddho tvanti pāthikaputtameva ghaṭṭesi .
Nāgehīti hatthīhi .
Mahābandhanāti mahatā kilesabandhanā mocetvā .
Mahāviduggāti mahāviduggaṃ nāma cattāro oghā .
Tato uddharitvā nibbānathale patiṭṭhapetvā .