Saṅkharājauppattivaṇṇanā
106. Icchāti mayhaṃ bhattaṃ dethāti evaṃ uppajjanakataṇhā .
Anasanan ti na asanaṃ avipphārikabhāvo kāyālasiyaṃ , bhattaṃ bhuttānaṃ bhattasammadapaccayā nipajjitukāmatājanako kāyadubbalabhāvoti attho .
Jarāti pākaṭajarā .
Kukkuṭasampātikāti ekagāmassa chadanapiṭṭhato uppatitvā itaragāmassa chadanapiṭṭhe patanasaṅkhāto kukkuṭasampāto .
Etāsu atthīti kukkuṭasampātikā .
‘‘ Kukkuṭasampādikā ’’ tipi pāṭho , gāmantarato gāmantaraṃ kukkuṭānaṃ padasā gamanasaṅkhāto kukkuṭasampādo etāsu atthīti attho .
Ubhayampetaṃ ghananivāsataṃyeva dīpeti .
Avīci maññe phuṭo bhavissatīti avīcimahānirayo viya nirantarapūrito bhavissati .
107.‘‘ Asītivassasahassāyukesu , bhikkhave , manussesu metteyyo nāma bhagavā loke uppajjissatī ’’ ti na vaḍḍhamānakavasena vuttaṃ .
Na hi buddhā vaḍḍhamāne āyumhi nibbattanti , hāyamāne pana nibbattanti .
Tasmā yadā taṃ āyu vaḍḍhitvā
P3.856 asaṅkheyyataṃ patvā puna hāyamānaṃ asītivassasahassakāle ṭhassati , tadā uppajjissatīti attho .Pariharissatīti idaṃ pana parivāretvā
V3.36 vicarantānaṃ vasena vuttaṃ .Yūpoti pāsādo .
Raññā mahāpanādena kārāpitoti raññā hetubhūtena tassatthāya sakkena devarājena vissakammadevaputtaṃ pesetvā kārāpito .
Pubbe kira dve pitāputtā naḷakārā paccekabuddhassa naḷehi ca udumbarehi
M3.40 ca paṇṇasālaṃ kārāpetvā taṃ tattha vāsāpetvā catūhi paccayehi upaṭṭhahiṃsu .Te kālaṃ katvā devaloke nibbattā .
Tesu pitā devalokeyeva aṭṭhāsi .
Putto devalokā cavitvā surucissa rañño deviyā sumedhāya kucchismiṃ nibbatto .
Mahāpanādo nāma kumāro ahosi .
So aparabhāge chattaṃ ussāpetvā mahāpanādo nāma rājā jāto .
Athassa puññānubhāvena sakko devarājā vissakammadevaputtaṃ rañño pāsādaṃ karohīti pahiṇi so tassa pāsādaṃ nimmini pañcavīsatiyojanubbedhaṃ sattaratanamayaṃ satabhūmakaṃ .
Yaṃ sandhāya jātake vuttaṃ –
‘‘ Panādo nāma so rājā , yassa yūpo suvaṇṇayo ;
Tiriyaṃ soḷasubbedho , uddhamāhu sahassadhā .
Sahassakaṇḍo satageṇḍu , dhajālu haritāmayo ;
Anaccuṃ tattha gandhabbā , cha sahassāni sattadhā .
Evametaṃ tadā āsi , yathā bhāsasi bhaddaji ;
Sakko ahaṃ tadā āsiṃ , veyyāvaccakaro tavā ’’ ti .( jā .5.3.42);
So rājā tattha yāvatāyukaṃ vasitvā kālaṃ katvā devaloke nibbatti .
Tasmiṃ devaloke nibbatte so pāsādo mahāgaṅgāya anusotaṃ pati .
Tassa dhurasopānasammukhaṭṭhāne payāgapatiṭṭhānaṃ nāma nagaraṃ māpitaṃ .
Thupikāsammukhaṭṭhāne koṭigāmo nāma .
Aparabhāge amhākaṃ bhagavato kāle so naḷakāradevaputto devalokato cavitvā manussapathe bhaddajiseṭṭhi nāma hutvā satthu santike pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi .
So nāvāya gaṅgātaraṇadivase bhikkhusaṅghassa taṃ pāsādaṃ dassetīti vatthu vitthāretabbaṃ .
Kasmā panesa pāsādo na antarahitoti ?
Itarassa ānubhāvā .
Tena saddhiṃ
P3.857 puññaṃ katvā devaloke nibbattakulaputto anāgate saṅkho nāma rājā bhavissati .Tassa paribhogatthāya so pāsādo uṭṭhahissati , tasmā na antarahitoti .
108. Ussāpetvāti
M3.41 taṃ pāsādaṃ uṭṭhāpetvā .Ajjhāvasitvāti tattha vasitvā .
Taṃ datvā vissajjitvāti taṃ pāsādaṃ dānavasena datvā nirapekkho pariccāgavasena ca vissajjitvā .
Kassa
V3.37 ca evaṃ datvāti ?Samaṇādīnaṃ .
Tenāha –
‘‘ samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṃ dānaṃ datvā ’’ ti .
Kathaṃ pana so ekaṃ pāsādaṃ bahūnaṃ dassatīti ?
Evaṃ kirassa cittaṃ uppajjissati ‘‘ ayaṃ pāsādo vippakiriyatū ’’ ti .
So khaṇḍakhaṇḍaso vippakirissati .
So taṃ alaggamānova hutvā ‘‘ yo yattakaṃ icchati , so tattakaṃ gaṇhatū ’’ ti dānavasena vissajjissati .
Tena vuttaṃ –
‘‘ dānaṃ datvā metteyyassa bhagavato … pe … viharissatī ’’ ti .
Ettakena bhagavā vaṭṭagāmikusalassa anusandhiṃ dasseti .
109. Idāni vivaṭṭagāmikusalassa anusandhiṃ dassento puna attadīpā , bhikkhave , viharathātiādimāha .