Daḷhanemicakkavattirājakathāvaṇṇanā
81. Tattha
M3.32 duvidhaṃ kusalaṃP3.848 vaṭṭagāmī ca vivaṭṭagāmī ca .Tattha vaṭṭagāmikusalaṃ nāma mātāpitūnaṃ puttadhītāsu puttadhītānañca mātāpitūsu sinehavasena mudumaddavacittaṃ .
Vivaṭṭagāmikusalaṃ nāma ‘‘ cattāro satipaṭṭhānā ’’ tiādibhedā sattatiṃsa bodhipakkhiyadhammā .
Tesu vaṭṭagāmipuññassa pariyosānaṃ manussaloke cakkavattisirīvibhavo .
Vivaṭṭagāmikusalassa maggaphalanibbānasampatti .
Tattha vivaṭṭagāmikusalassa vipākaṃ suttapariyosāne dassessati .
Idha pana vaṭṭagāmikusalassa vipākadassanatthaṃ , bhikkhave , yadā puttadhītaro mātāpitūnaṃ ovāde na aṭṭhaṃsu , tadā āyunāpi vaṇṇenāpi issariyenāpi parihāyiṃsu .
Yadā pana aṭṭhaṃsu , tadā vaḍḍhiṃsūti vatvā vaṭṭagāmikusalānusandhivasena ‘‘ bhūtapubbaṃ , bhikkhave ’’ ti desanaṃ ārabhi .
Tattha cakkavattītiādīni mahāpadāne ( dī . ni . aṭṭha .2.33) vitthāritāneva .
82. Osakkitan ti īsakampi avasakkitaṃ .
Ṭhānā cutan ti sabbaso ṭhānā apagataṃ .
Taṃ kira cakkaratanaṃ antepuradvāre akkhāhataṃ viya vehāsaṃ aṭṭhāsi .
Athassa ubhosu passesu dve khadiratthambhe nikhaṇitvā cakkaratanamatthake nemiabhimukhaṃ ekaṃ suttakaṃ bandhiṃsu .
Adhobhāgepi nemiabhimukhaṃ ekaṃ bandhiṃsu .
Tesu uparimasuttato appamattakampi ogataṃ cakkaratanaṃ osakkitaṃ nāma hoti , heṭṭhā suttassa ṭhānaṃ uparimakoṭiyā atikkantagataṃ ṭhānā cutaṃ nāma hoti , tadetaṃ atibalavadose sati evaṃ hoti .
Suttamattampi ekaṅguladvaṅgulamattaṃ vā bhaṭṭhaṃ ṭhānā cutameva hoti .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ ‘‘ osakkitaṃ ṭhānā cutan ’’ ti .
Atha me āroceyyāsīti tāta , tvaṃ ajja ādiṃ katvā divasassa tikkhattuṃ cakkaratanassa upaṭṭhānaṃ gaccha , evaṃ gacchanto yadā cakkaratanaṃ īsakampi osakkitaṃ ṭhānā cutaṃ passasi , atha mayhaṃ ācikkheyyāsi .
Jīvitañhi me tava hatthe nikkhittanti .
Addasāti appamatto divasassa tikkhattuṃ gantvā olokento ekadivasaṃ addasa .
83. Atha
M3.33 kho , bhikkhaveti bhikkhave , atha rājā daḷhanemi ‘‘ cakkaratanaṃ osakkitan ’’ tiV3.30 sutvā uppannabalavadomanasso ‘‘ na dāni mayā ciraṃ jīvitabbaṃ bhavissati , appāvasesaṃ me āyu , na me dāni kāme paribhuñjanakālo , pabbajjākālo meP3.849 idānī ’’ ti roditvā paridevitvā jeṭṭhaputtaṃ kumāraṃ āmantāpetvā etadavoca .Samuddapariyantan ti parikkhittaekasamuddapariyantameva .
Idaṃ hissa kulasantakaṃ .
Cakkavāḷapariyantaṃ pana puññiddhivasena nibbattaṃ , na taṃ sakkā dātuṃ .
Kulasantakaṃ pana niyyātento ‘‘ samuddapariyantan ’’ ti āha .
Kesamassun ti tāpasapabbajjaṃ pabbajantāpi hi paṭhamaṃ kesamassuṃ ohārenti .
Tato paṭṭhāya parūḷhakese bandhitvā vicaranti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ kesamassuṃ ohāretvā ’’ ti .
Kāsāyānīti kasāyarasapītāni .
Ādito evaṃ katvā pacchā vakkalānipi dhārenti .
Pabbajīti pabbajito .
Pabbajitvā ca attano maṅgalavanuyyāneyeva vasi .
Rājisimhīti rājaīsimhi .
Brāhmaṇapabbajitā hi ‘‘ brāhmaṇisayo ’’ ti vuccanti .
Setacchattaṃ pana pahāya rājapabbajitā rājisayoti .
Antaradhāyīti antarahitaṃ nibbutadīpasikhā viya abhāvaṃ upagataṃ .
Paṭisaṃvedesīti kandanto paridevanto jānāpesi .
Pettikan ti pitito āgataṃ dāyajjaṃ na hoti , na sakkā kusītena hīnavīriyena dasa akusalakammapathe samādāya vattantena pāpuṇituṃ .
Attano pana sukataṃ kammaṃ nissāya dasavidhaṃ dvādasavidhaṃ vā cakkavattivattaṃ pūrentenevetaṃ pattabbanti dīpeti .
Atha naṃ vattapaṭipattiyaṃ codento ‘‘ iṅgha tvan ’’ tiādimāha .
Tattha ariyeti niddose .
Cakkavattivatteti cakkavattīnaṃ vatte .