Issues
Pāthikavaggaṭṭhakathā
Pāthikavaggaṭṭhakathā

Adhikaraṇasamathasattakavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Adhikaraṇasamathasattakavaṇṇanā

Adhikaraṇasamathesu adhikaraṇāni samenti vūpasamentīti adhikaraṇasamathā .
Uppannuppannānan ti uppannānaṃ uppannānaṃ .
Adhikaraṇānan ti vivādādhikaraṇaṃ anuvādādhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇaṃ kiccādhikaraṇanti imesaṃ catunnaṃ .
Samathāya vūpasamāyāti samathatthañceva vūpasamanatthañca .
Sammukhāvinayo dātabbo … pe … tiṇavatthārakoti ime satta samathā dātabbā .
Tatrāyaṃ vinicchayanayo .
Adhikaraṇesu tāva dhammoti vā adhammoti vā aṭṭhārasahi vatthūhi vivadantānaṃ bhikkhūnaṃ yo vivādo , idaṃ vivādādhikaraṇaṃ nāma .
SīlavipattiyāP3.1041 vā ācāradiṭṭhiājīvavipattiyā vā anuvadantānaṃ anuvādo upavadanā ceva codanā ca , idaṃ anuvādādhikaraṇaṃ nāma .
Mātikāya āgatā pañca , vibhaṅge dveti sattapi āpattikkhandhā , idaṃ āpattādhikaraṇaṃ nāma .
Saṅghassa apalokanādīnaṃ catunnaṃ kammānaṃ karaṇaṃ , idaṃ kiccādhikaraṇaṃ nāma .
Tattha vivādādhikaraṇaṃ dvīhi samathehi sammati sammukhāvinayena ca yebhuyyasikāya ca .
Sammukhāvinayeneva sammamānaṃ yasmiṃ vihāre uppannaṃ tasmiṃyeva vā aññattha vūpasametuṃ gacchantānaṃ antarāmagge vā yattha gantvā saṅghassa niyyātitaṃ tattha saṅghena vā saṅghe vūpasametuṃ asakkonte tatthevaM3.224 ubbāhikāya sammatapuggalehi vā vinicchitaṃ sammati .
Evaṃ sammamāne ca panetasmiṃ yā saṅghasammukhatā dhammasammukhatā vinayasammukhatā puggalasammukhatā , ayaṃ sammukhāvinayo nāma .
Tattha ca kārakasaṅghassa saṅghasāmaggivasena sammukhībhāvo saṅghasammukhatā .
Sametabbassa vatthuno bhūtatā dhammasammukhatā .
Yathā taṃ sametabbaṃ , tatheva sammanaṃ vinayasammukhatā .
Yo ca vivadati , yena ca vivadati , tesaṃ ubhinnaṃ atthapaccatthikānaṃ sammukhībhāvo puggalasammukhatā .
Ubbāhikāya vūpasame panettha saṅghasammukhatā parihāyati .
Evaṃ tāva sammukhāvinayeneva sammati .
SaceV3.205 panevampi na sammati , atha naṃ ubbāhikāya sammatā bhikkhū ‘‘ na mayaṃ sakkoma vūpasametun ’’ ti saṅghasseva niyyātenti , tato saṅgho pañcaṅgasamannāgataṃ bhikkhuṃ salākaggāhāpakaṃ sammannati .
Tena guḷhakavivaṭakasakaṇṇajappakesu tīsu salākaggāhesu aññataravasena salākaṃ gāhāpetvā sannipatitaparisāya dhammavādīnaṃ yebhuyyatāya yathā te dhammavādino vadanti , evaṃ vūpasantaṃ adhikaraṇaṃ sammukhāvinayena ca yebhuyyasikāya ca vūpasantaṃ hoti .
Tattha sammukhāvinayo vuttanayo eva .
Yaṃ pana yebhuyyasikākammassa karaṇaṃ , ayaṃ yebhuyyasikā nāma .
Evaṃ vivādādhikaraṇaṃ dvīhi samathehi sammati .
Anuvādādhikaraṇaṃ catūhi samathehi sammati – sammukhāvinayenaP3.1042 ca sativinayena ca amūḷhavinayena ca tassapāpiyasikāya ca .
Sammukhāvinayeneva sammamānaṃ yo ca anuvadati , yañca anuvadati , tesaṃ vacanaṃ sutvā sace kāci āpatti natthi , ubho khamāpetvā , sace atthi , ayaṃ nāmettha āpattīti evaṃ vinicchitaṃ vūpasammati .
Tattha sammukhāvinayalakkhaṇaṃ vuttanayameva .
Yadā pana khīṇāsavassa bhikkhuno amūlikāya sīlavipattiyā anuddhaṃsitassa sativinayaṃ yācamānassa saṅgho ñatticatutthena kammena sativinayaṃ deti , tadā sammukhāvinayena ca sativinayena ca vūpasantaṃ hoti .
Dinne pana sativinaye puna tasmiṃ puggale kassaci anuvādo na ruhati .
Yadā ummattako bhikkhu ummādavasena assāmaṇake ajjhācāre ‘‘ saratāyasmā evarūpiṃ āpattin ’’ ti bhikkhūhi codiyamāno ‘‘ ummattakena meM3.225 , āvuso , etaṃ kataṃ , nāhaṃ taṃ sarāmī ’’ ti bhaṇantopi bhikkhūhi codiyamānova puna acodanatthāya amūḷhavinayaṃ yācati , saṅgho cassa ñatticatutthena kammena amūḷhavinayaṃ deti , tadā sammukhāvinayena ca amūḷhavinayena ca vūpasantaṃ hoti .
Dinne pana amūḷhavinaye puna tasmiṃ puggale kassaci tappaccayā anuvādo na ruhati .
Yadā pana pārājikena vā pārājikasāmantena vā codiyamānassa aññenaññaṃ paṭicarato pāpussannatāya pāpiyassa puggalassa ‘‘ sacāyaṃ acchinnamūlo bhavissati , sammā vattitvā osāraṇaṃ labhissati .
Sace chinnamūlo ayamevassa nāsanā bhavissatī ’’ ti maññamāno saṅgho ñatticatutthena kammena tassapāpiyasikaṃ karoti , tadā sammukhāvinayena ca tassapāpiyasikāya ca vūpasantaṃ hotīti .
Evaṃ anuvādādhikaraṇaṃ catūhi samathehi sammati .
Āpattādhikaraṇaṃ tīhi samathehi sammati sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena ca tiṇavatthārakena ca .
Tassa sammukhāvinayeneva vūpasamo natthi .
Yadā pana ekassa vā bhikkhunoV3.206 santike saṅghagaṇamajjhesu vā bhikkhu lahukaṃ āpattiṃ deseti , tadā āpattādhikaraṇaṃ sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena ca vūpasammati .
Tattha sammukhāvinaye tāva yo ca deseti , yassa ca deseti , tesaṃ sammukhībhāvo puggalasammukhatā .
Sesaṃ vuttanayameva .
Puggalassa gaṇassa ca desanākāle saṅghasammukhatā parihāyati .
Yā panettha ahaṃ , bhante , itthannāmaṃ āpattiṃP3.1043 āpannoti ca āma , passāmīti ca paṭiññā , tāya paṭiññāya ‘‘ āyatiṃ saṃvareyyāsī ’’ ti karaṇaṃ , taṃ paṭiññātakaraṇaṃ nāma .
Saṅghādisese hi parivāsādiyācanā paṭiññā .
Parivāsādīnaṃ dānaṃ paṭiññātakaraṇaṃ nāma .
Dve pakkhajātā pana bhaṇḍanakārakā bhikkhū bahuṃ assāmaṇakaṃ ajjhācaritvā puna lajjidhamme uppanne sace mayaṃ imāhi āpattīhi aññamaññaṃ kāressāma , siyāpi taṃ adhikaraṇaṃ kakkhaḷattāya saṃvatteyyāti aññamaññaṃ āpattiyā kārāpane dosaṃ disvā yadā tiṇavatthārakakammaṃ karonti , tadā āpattādhikaraṇaṃ sammukhāvinayena ca tiṇavatthārakena ca sammati .
Tattha hi yattakā hatthapāsūpagatā ‘‘ na metaṃ khamatī ’’ ti evaṃ diṭṭhāvikammaṃ akatvā niddampi okkantā honti , sabbesaṃ ṭhapetvā thullavajjañca gihipaṭisaṃyuttañcaM3.226 sabbāpattiyo vuṭṭhahanti , evaṃ āpattādhikaraṇaṃ tīhi samathehi sammati .
Kiccādhikaraṇaṃ ekena samathena sammati sammukhāvinayeneva .
Imāni cattāri adhikaraṇāni yathānurūpaṃ imehi sattahi samathehi sammanti .
Tena vuttaṃ – uppannuppannānaṃ adhikaraṇānaṃ samathāya vūpasamāya sammukhāvinayo dātabbo … pe … tiṇavatthārakoti .
Ayamettha vinicchayanayo .
Vitthāro pana samathakkhandhake āgatoyeva .
Vinicchayopissa samantapāsādikāyaṃ vutto .
‘‘ Ime kho , āvuso ’’ tiādi vuttanayeneva yojetabbaṃ .
Iti cuddasannaṃ sattakānaṃ vasena aṭṭhanavuti pañhe kathento thero sāmaggirasaṃ dassesīti .
Sattakavaṇṇanā niṭṭhitā .