Adhikaraṇasamathasattakavaṇṇanā
Adhikaraṇasamathesu adhikaraṇāni samenti vūpasamentīti adhikaraṇasamathā .
Uppannuppannānan ti uppannānaṃ uppannānaṃ .
Adhikaraṇānan ti vivādādhikaraṇaṃ anuvādādhikaraṇaṃ āpattādhikaraṇaṃ kiccādhikaraṇanti imesaṃ catunnaṃ .
Samathāya vūpasamāyāti samathatthañceva vūpasamanatthañca .
Sammukhāvinayo dātabbo … pe … tiṇavatthārakoti ime satta samathā dātabbā .
Tatrāyaṃ vinicchayanayo .
Adhikaraṇesu tāva dhammoti vā adhammoti vā aṭṭhārasahi vatthūhi vivadantānaṃ bhikkhūnaṃ yo vivādo , idaṃ vivādādhikaraṇaṃ nāma .
Sīlavipattiyā
P3.1041 vā ācāradiṭṭhiājīvavipattiyā vā anuvadantānaṃ anuvādo upavadanā ceva codanā ca , idaṃ anuvādādhikaraṇaṃ nāma .Mātikāya āgatā pañca , vibhaṅge dveti sattapi āpattikkhandhā , idaṃ āpattādhikaraṇaṃ nāma .
Saṅghassa apalokanādīnaṃ catunnaṃ kammānaṃ karaṇaṃ , idaṃ kiccādhikaraṇaṃ nāma .
Tattha vivādādhikaraṇaṃ dvīhi samathehi sammati sammukhāvinayena ca yebhuyyasikāya ca .
Sammukhāvinayeneva sammamānaṃ yasmiṃ vihāre uppannaṃ tasmiṃyeva vā aññattha vūpasametuṃ gacchantānaṃ antarāmagge vā yattha gantvā saṅghassa niyyātitaṃ tattha saṅghena vā saṅghe vūpasametuṃ asakkonte tattheva
M3.224 ubbāhikāya sammatapuggalehi vā vinicchitaṃ sammati .Evaṃ sammamāne ca panetasmiṃ yā saṅghasammukhatā dhammasammukhatā vinayasammukhatā puggalasammukhatā , ayaṃ sammukhāvinayo nāma .
Tattha ca kārakasaṅghassa saṅghasāmaggivasena sammukhībhāvo saṅghasammukhatā .
Sametabbassa vatthuno bhūtatā dhammasammukhatā .
Yathā taṃ sametabbaṃ , tatheva sammanaṃ vinayasammukhatā .
Yo ca vivadati , yena ca vivadati , tesaṃ ubhinnaṃ atthapaccatthikānaṃ sammukhībhāvo puggalasammukhatā .
Ubbāhikāya vūpasame panettha saṅghasammukhatā parihāyati .
Evaṃ tāva sammukhāvinayeneva sammati .
Sace
V3.205 panevampi na sammati , atha naṃ ubbāhikāya sammatā bhikkhū ‘‘ na mayaṃ sakkoma vūpasametun ’’ ti saṅghasseva niyyātenti , tato saṅgho pañcaṅgasamannāgataṃ bhikkhuṃ salākaggāhāpakaṃ sammannati .Tena guḷhakavivaṭakasakaṇṇajappakesu tīsu salākaggāhesu aññataravasena salākaṃ gāhāpetvā sannipatitaparisāya dhammavādīnaṃ yebhuyyatāya yathā te dhammavādino vadanti , evaṃ vūpasantaṃ adhikaraṇaṃ sammukhāvinayena ca yebhuyyasikāya ca vūpasantaṃ hoti .
Tattha sammukhāvinayo vuttanayo eva .
Yaṃ pana yebhuyyasikākammassa karaṇaṃ , ayaṃ yebhuyyasikā nāma .
Evaṃ vivādādhikaraṇaṃ dvīhi samathehi sammati .
Anuvādādhikaraṇaṃ catūhi samathehi sammati – sammukhāvinayena
P3.1042 ca sativinayena ca amūḷhavinayena ca tassapāpiyasikāya ca .Sammukhāvinayeneva sammamānaṃ yo ca anuvadati , yañca anuvadati , tesaṃ vacanaṃ sutvā sace kāci āpatti natthi , ubho khamāpetvā , sace atthi , ayaṃ nāmettha āpattīti evaṃ vinicchitaṃ vūpasammati .
Tattha sammukhāvinayalakkhaṇaṃ vuttanayameva .
Yadā pana khīṇāsavassa bhikkhuno amūlikāya sīlavipattiyā anuddhaṃsitassa sativinayaṃ yācamānassa saṅgho ñatticatutthena kammena sativinayaṃ deti , tadā sammukhāvinayena ca sativinayena ca vūpasantaṃ hoti .
Dinne pana sativinaye puna tasmiṃ puggale kassaci anuvādo na ruhati .
Yadā ummattako bhikkhu ummādavasena assāmaṇake ajjhācāre ‘‘ saratāyasmā evarūpiṃ āpattin ’’ ti bhikkhūhi codiyamāno ‘‘ ummattakena me
M3.225 , āvuso , etaṃ kataṃ , nāhaṃ taṃ sarāmī ’’ ti bhaṇantopi bhikkhūhi codiyamānova puna acodanatthāya amūḷhavinayaṃ yācati , saṅgho cassa ñatticatutthena kammena amūḷhavinayaṃ deti , tadā sammukhāvinayena ca amūḷhavinayena ca vūpasantaṃ hoti .Dinne pana amūḷhavinaye puna tasmiṃ puggale kassaci tappaccayā anuvādo na ruhati .
Yadā pana pārājikena vā pārājikasāmantena vā codiyamānassa aññenaññaṃ paṭicarato pāpussannatāya pāpiyassa puggalassa ‘‘ sacāyaṃ acchinnamūlo bhavissati , sammā vattitvā osāraṇaṃ labhissati .
Sace chinnamūlo ayamevassa nāsanā bhavissatī ’’ ti maññamāno saṅgho ñatticatutthena kammena tassapāpiyasikaṃ karoti , tadā sammukhāvinayena ca tassapāpiyasikāya ca vūpasantaṃ hotīti .
Evaṃ anuvādādhikaraṇaṃ catūhi samathehi sammati .
Āpattādhikaraṇaṃ tīhi samathehi sammati sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena ca tiṇavatthārakena ca .
Tassa sammukhāvinayeneva vūpasamo natthi .
Yadā pana ekassa vā bhikkhuno
V3.206 santike saṅghagaṇamajjhesu vā bhikkhu lahukaṃ āpattiṃ deseti , tadā āpattādhikaraṇaṃ sammukhāvinayena ca paṭiññātakaraṇena ca vūpasammati .Tattha sammukhāvinaye tāva yo ca deseti , yassa ca deseti , tesaṃ sammukhībhāvo puggalasammukhatā .
Sesaṃ vuttanayameva .
Puggalassa gaṇassa ca desanākāle saṅghasammukhatā parihāyati .
Yā panettha ahaṃ , bhante , itthannāmaṃ āpattiṃ
P3.1043 āpannoti ca āma , passāmīti ca paṭiññā , tāya paṭiññāya ‘‘ āyatiṃ saṃvareyyāsī ’’ ti karaṇaṃ , taṃ paṭiññātakaraṇaṃ nāma .Saṅghādisese hi parivāsādiyācanā paṭiññā .
Parivāsādīnaṃ dānaṃ paṭiññātakaraṇaṃ nāma .
Dve pakkhajātā pana bhaṇḍanakārakā bhikkhū bahuṃ assāmaṇakaṃ ajjhācaritvā puna lajjidhamme uppanne sace mayaṃ imāhi āpattīhi aññamaññaṃ kāressāma , siyāpi taṃ adhikaraṇaṃ kakkhaḷattāya saṃvatteyyāti aññamaññaṃ āpattiyā kārāpane dosaṃ disvā yadā tiṇavatthārakakammaṃ karonti , tadā āpattādhikaraṇaṃ sammukhāvinayena ca tiṇavatthārakena ca sammati .
Tattha hi yattakā hatthapāsūpagatā ‘‘ na metaṃ khamatī ’’ ti evaṃ diṭṭhāvikammaṃ akatvā niddampi okkantā honti , sabbesaṃ ṭhapetvā thullavajjañca gihipaṭisaṃyuttañca
M3.226 sabbāpattiyo vuṭṭhahanti , evaṃ āpattādhikaraṇaṃ tīhi samathehi sammati .Kiccādhikaraṇaṃ ekena samathena sammati sammukhāvinayeneva .
Imāni cattāri adhikaraṇāni yathānurūpaṃ imehi sattahi samathehi sammanti .
Tena vuttaṃ – uppannuppannānaṃ adhikaraṇānaṃ samathāya vūpasamāya sammukhāvinayo dātabbo … pe … tiṇavatthārakoti .
Ayamettha vinicchayanayo .
Vitthāro pana samathakkhandhake āgatoyeva .
Vinicchayopissa samantapāsādikāyaṃ vutto .
‘‘ Ime kho , āvuso ’’ tiādi vuttanayeneva yojetabbaṃ .
Iti cuddasannaṃ sattakānaṃ vasena aṭṭhanavuti pañhe kathento thero sāmaggirasaṃ dassesīti .
Sattakavaṇṇanā niṭṭhitā .