10. Saṅgītisuttavaṇṇanā
296. Evaṃ
V3.139M3.153P3.971 me sutan ti saṅgītisuttaṃ .Tatrāyamapubbapadavaṇṇanā – cārikaṃ caramānoti nibaddhacārikaṃ caramāno .
Tadā kira satthā dasasahassacakkavāḷe ñāṇajālaṃ pattharitvā lokaṃ volokayamāno pāvānagaravāsino mallarājāno disvā ime rājāno mayhaṃ sabbaññutaññāṇajālassa anto paññāyanti , kiṃ nu khoti āvajjanto ‘‘ rājāno ekaṃ sandhāgāraṃ kāresuṃ , mayi gate maṅgalaṃ bhaṇāpessanti , ahaṃ tesaṃ maṅgalaṃ vatvā uyyojetvā ‘ bhikkhusaṅghassa dhammakathaṃ kathehī ’ ti sāriputtaṃ vakkhāmi , sāriputto tīhi piṭakehi sammasitvā cuddasapañhādhikena pañhasahassena paṭimaṇḍetvā bhikkhusaṅghassa saṅgītisuttaṃ nāma kathessati , suttantaṃ āvajjetvā pañca bhikkhusatāni saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇissantī ’’ ti imamatthaṃ disvā cārikaṃ pakkanto .
Tena vuttaṃ –
‘‘ mallesu cārikaṃ caramāno ’’ ti .
Ubbhatakanavasandhāgāravaṇṇanā
297. Ubbhatakan ti tassa nāmaṃ , uccattā vā evaṃ vuttaṃ .
Sandhāgāran ti nagaramajjhe sandhāgārasālā .
Samaṇena vāti ettha yasmā gharavatthupariggahakāleyeva devatā attano vasanaṭṭhānaṃ gaṇhanti .
Tasmā devena vāti avatvā ‘‘ samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtenā ’’ ti vuttaṃ .
Yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsūti bhagavato āgamanaṃ sutvā ‘‘ amhehi gantvāpi na bhagavā ānīto , dūtaṃ pesetvāpi na pakkosāpito , sayameva pana mahābhikkhusaṅghaparivāro amhākaṃ vasanaṭṭhānaṃ sampatto , amhehi ca sandhāgārasālā kāritā , ettha mayaṃ dasabalaṃ ānetvā maṅgalaṃ bhaṇāpessāmā ’’ ti cintetvā upasaṅkamiṃsu .
298. Yena sandhāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsūti taṃ divasaṃ kira
P3.972 sandhāgāre cittakammaṃ niṭṭhapetvā aṭṭakā muttamattā honti , buddhā ca nāma araññajjhāsayā araññārāmā , antogāme vaseyyuṃ vāV3.140 no vā .Tasmā bhagavato manaṃ jānitvāva paṭijaggissāmāti cintetvā te bhagavantaṃ upasaṅkamiṃsu .
Idāni pana manaṃ labhitvā paṭijaggitukāmā yena sandhāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsu
M3.154 .Sabbasantharin ti yathā sabbaṃ santhataṃ hoti , evaṃ .
Yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsūti ettha pana te mallarājāno sandhāgāraṃ paṭijaggitvā nagaravīthiyopi sammajjāpetvā dhaje ussāpetvā gehadvāresu puṇṇaghaṭe ca kadaliyo ca ṭhapāpetvā sakalanagaraṃ dīpamālādīhi vippakiṇṇatārakaṃ viya katvā khīrapāyake dārake khīraṃ pāyyetha , dahare kumāre lahuṃ lahuṃ bhojāpetvā sayāpetha , uccāsaddaṃ mā karittha , ajja ekarattiṃ satthā antogāme vasissati , buddhā nāma appasaddakāmā hontīti bheriṃ carāpetvā sayaṃ daṇḍadīpikaṃ ādāya yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu .
299. Bhagavantaṃyeva purakkhatvāti bhagavantaṃ purato katvā .
Tattha bhagavā bhikkhūnañceva upāsakānañca majjhe nisinno ativiya virocati , samantapāsādiko suvaṇṇavaṇṇo abhirūpo dassanīyo .
Purimakāyato suvaṇṇavaṇṇā rasmi uṭṭhahitvā asītihatthaṃ ṭhānaṃ gaṇhāti .
Pacchimakāyato .
Dakkhiṇahatthato .
Vāmahatthato suvaṇṇavaṇṇā rasmi uṭṭhahitvā asītihatthaṃ ṭhānaṃ gaṇhāti .
Upari kesantato paṭṭhāya sabbakesāvaṭṭehi moragīvavaṇṇā rasmi uṭṭhahitvā gaganatale asītihatthaṃ ṭhānaṃ gaṇhāti .
Heṭṭhā pādatalehi pavāḷavaṇṇā rasmi uṭṭhahitvā ghanapathaviyaṃ asītihatthaṃ ṭhānaṃ gaṇhāti .
Evaṃ samantā asīti hatthamattaṃ ṭhānaṃ chabbaṇṇā buddharasmiyo vijjotamānā vipphandamānā vidhāvanti .
Sabbe disābhāgā suvaṇṇacampakapupphehi vikiriyamānā viya suvaṇṇaghaṭato nikkhantasuvaṇṇarasadhārāhi siñcamānā viya pasāritasuvaṇṇapaṭaparikkhittā viya verambhavātasamuṭṭhitakiṃsukakaṇikārapupphacuṇṇasamākiṇṇā viya ca vippakāsanti .
Bhagavatopi asītianubyañjanabyāmappabhādvattiṃsavaralakkhaṇasamujjalaṃ sarīraṃ samuggatatārakaṃ viya gaganatalaṃ , vikasitamiva padumavanaṃ
P3.973 , sabbapāliphullo viya yojanasatiko pāricchattako paṭipāṭiyā ṭhapitānaṃ dvattiṃsacandānaṃ dvattiṃsasūriyānaṃ dvattiṃsacakkavattirājānaṃ dvattiṃsadevarājānaṃ dvattiṃsamahābrahmānaṃ siriyā siriṃ abhibhavamānaṃ viya virocati .Parivāretvā nisinnā bhikkhūpi sabbeva appicchā santuṭṭhā pavivittā asaṃsaṭṭhā āraddhavīriyā vattāro vacanakkhamā codakā pāpagarahino sīlasampannā samādhisampannā
M3.155 paññāvimutti vimuttiñāṇadassanasampannā .Tehi parivārito bhagavā rattakambalaparikkhitto viya suvaṇṇakkhandho
V3.141 , rattapadumavanasaṇḍamajjhagatā viya suvaṇṇanāvā , pavāḷavedikāparikkhitto viya suvaṇṇapāsādo virocittha .Asītimahātherāpi naṃ meghavaṇṇaṃ paṃsukūlaṃ pārupitvā maṇivammavammitā viya mahānāgā parivārayiṃsu vantarāgā bhinnakilesā vijaṭitajaṭā chinnabandhanā kule vā gaṇe vā alaggā .
Iti bhagavā sayaṃ vītarāgo vītarāgehi , vītadoso vītadosehi , vītamoho vītamohehi , nittaṇho nittaṇhehi , nikkileso nikkilesehi , sayaṃ buddho bahussutabuddhehi parivārito pattaparivāritaṃ viya kesaraṃ , kesaraparivāritā viya kaṇṇikā , aṭṭhanāgasahassaparivārito viya chaddanto nāgarājā , navutihaṃsasahassaparivārito viya dhataraṭṭho haṃsarājā , senaṅgaparivārito viya cakkavattirājā , marugaṇaparivārito viya sakko devarājā , brahmagaṇaparivārito viya hārito mahābrahmā , asamena buddhavesena aparimāṇena buddhavilāsena tassaṃ parisati nisinno pāveyyake malle bahudeva rattiṃ dhammiyā kathāya sandassetvā uyyojesi .
Ettha ca dhammikathā nāma sandhāgāraanumodanappaṭisaṃyuttā pakiṇṇakakathā veditabbā .
Tadā hi bhagavā ākāsagaṅgaṃ otārento viya pathavojaṃ ākaḍḍhanto viya mahājambuṃ matthake gahetvā cālento viya yojaniyamadhugaṇḍaṃ cakkayantena pīḷetvā madhupānaṃ pāyamāno viya ca pāveyyakānaṃ mallānaṃ hitasukhāvahaṃ pakiṇṇakakathaṃ kathesi .
300. Tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtan ti yaṃ yaṃ disaṃ anuviloketi , tattha tattha tuṇhībhūtameva .
Anuviloketvāti
P3.974 maṃsacakkhunā dibbacakkhunāti dvīhi cakkhūhi tato tato viloketvā .Maṃsacakkhunā hi nesaṃ bahiddhā iriyāpathaṃ pariggahesi .
Tattha ekabhikkhussāpi neva hatthakukkuccaṃ na pādakukkuccaṃ ahosi , na koci sīsamukkhipi , na kathaṃ kathesi , na niddāyanto nisīdi .
Sabbepi tīhi sikkhāhi sikkhitā nivāte padīpasikhā viya niccalā nisīdiṃsu .
Iti nesaṃ imaṃ iriyāpathaṃ maṃsacakkhunā pariggahesi .
Ālokaṃ pana
M3.156 vaḍḍhayitvā dibbacakkhunā hadayarūpaṃ disvā abbhantaragataṃ sīlaṃ olokesi .So anekasatānaṃ bhikkhūnaṃ antokumbhiyaṃ jalamānaṃ padīpaṃ viya arahattupagaṃ sīlaṃ addasa .
Āraddhavipassakā hi te bhikkhū .
Iti nesaṃ sīlaṃ disvā ‘‘ imepi bhikkhū mayhaṃ anucchavikā , ahampi imesaṃ anucchaviko ’’ ti cakkhutalesu nimittaṃ ṭhapetvā bhikkhusaṅghaṃ oloketvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi ‘‘ piṭṭhi me āgilāyatī ’’ ti .
Kasmā āgilāyati ?
Bhagavato hi chabbassāni mahāpadhānaṃ
V3.142 padahantassa mahantaṃ kāyadukkhaṃ ahosi .Athassa aparabhāge mahallakakāle piṭṭhivāto uppajji .
Saṅghāṭiṃ paññāpetvāti sandhāgārassa kira ekapasse te rājāno kappiyamañcakaṃ paññapesuṃ ‘‘ appeva nāma satthā nipajjeyyā ’’ ti .
Satthāpi catūhi iriyāpathehi paribhuttaṃ imesaṃ mahapphalaṃ bhavissatīti tattha saṅghāṭiṃ paññāpetvā nipajji .