Pañhabyākaraṇādicatukkavaṇṇanā
312. Pañhabyākaraṇāni mahāpadesakathāya vitthāritāneva .
Kaṇhan ti kāḷakaṃ dasaakusalakammapathakammaṃ .
Kaṇhavipākan ti apāye nibbattanato kāḷakavipākaṃ .
Sukkan ti paṇḍaraṃ kusalakammapathakammaṃ .
Sukkavipākan ti sagge nibbattanato paṇḍaravipākaṃ .
Kaṇhasukkan ti missakakammaṃ .
Kaṇhasukkavipākan ti sukhadukkhavipākaṃ .
Missakakammañhi katvā akusalena tiracchānayoniyaṃ maṅgalahatthiṭṭhānādīsu uppanno kusalena pavatte sukhaṃ vedayati .
Kusalena rājakulepi nibbatto akusalena pavatte dukkhaṃ vedayati .
Akaṇhaasukkan ti kammakkhayakaraṃ catumaggañāṇaṃ adhippetaṃ .
Tañhi
M3.206 yadi kaṇhaṃ bhaveyya , kaṇhavipākaṃ dadeyya .Yadi sukkaṃ bhaveyya , sukkavipākaṃ dadeyya .
Ubhayavipākassa pana adānato akaṇhāsukkavipākattā akaṇhaṃ asukkanti ayamettha attho .
Sacchikaraṇīyāti
V3.188 paccakkhakaraṇena ceva paṭilābhena ca sacchikātabbā .Cakkhunāti dibbacakkhunā .
Kāyenāti sahajātanāmakāyena .
Paññāyāti arahattaphalañāṇena .
Oghāti vaṭṭasmiṃ satte ohananti osīdāpentīti oghā .
Tattha pañcakāmaguṇiko rāgo kāmogho .
Rūpārūpabhavesu chandarāgo bhavogho .
Tathā jhānanikanti sassatadiṭṭhisahagato ca rāgo .
Dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo diṭṭhogho .
Vaṭṭasmiṃ yojentīti yogā .
Te oghā viya veditabbā .
Visaṃyojentīti visaññogā .
Tattha asubhajjhānaṃ kāmayogavisaṃyogo .
Taṃ pādakaṃ katvā adhigato anāgāmimaggo ekanteneva kāmayogavisaññogo nāma .
Arahattamaggo bhavayogavisaññogo nāma .
Sotāpattimaggo diṭṭhiyogavisaññogo nāma .
Arahattamaggo avijjāyogavisaññogo nāma .
Ganthanavasena
P3.1024 ganthā .Vaṭṭasmiṃ nāmakāyañceva rūpakāyañca ganthati bandhati palibundhatīti kāyagantho .
Idaṃsaccābhinivesoti idameva saccaṃ , moghamaññanti evaṃ pavatto diṭṭhābhiniveso .
Upādānānīti ādānaggahaṇāni .
Kāmoti rāgo , soyeva gahaṇaṭṭhena upādānanti kāmupādānaṃ .
Diṭṭhīti micchādiṭṭhi , sāpi gahaṇaṭṭhena upādānanti diṭṭhupādānaṃ .
Iminā suddhīti evaṃ sīlavatānaṃ gahaṇaṃ sīlabbatupādānaṃ .
Attāti etena vadati ceva upādiyati cāti attavādupādānaṃ .
Yoniyoti koṭṭhāsā .
Aṇḍe jātāti aṇḍajā .
Jalābumhi jātāti jalābujā .
Saṃsede jātāti saṃsedajā .
Sayanasmiṃ pūtimacchādīsu ca nibbattānametaṃ adhivacanaṃ .
Vegena āgantvā upapatitā viyāti opapātikā .
Tattha devamanussesu saṃsedajaopapātikānaṃ ayaṃ
M3.207 viseso .Saṃsedajā mandā daharā hutvā nibbattanti .
Opapātikā soḷasavassuddesikā hutvā .
Manussesu hi bhummadevesu ca imā catassopi yoniyo labbhanti .
Tathā tiracchānesu supaṇṇanāgādīsu .
Vuttañhetaṃ –
‘‘ tattha , bhikkhave , aṇḍajā supaṇṇā aṇḍajeva nāge haranti , na jalābuje na saṃsedaje na opapātike ’’ ti ( saṃ . ni .3.393).
Cātumahārājikato paṭṭhāya uparidevā opapātikāyeva
V3.189 .Tathā nerayikā .
Petesu catassopi labbhanti .
Gabbhāvakkantiyo sampasādanīye kathitā eva .
Attabhāvapaṭilābhesu paṭhamo khiḍḍāpadosikavasena veditabbo .
Dutiyo orabbhikādīhi ghātiyamānaurabbhādivasena .
Tatiyo manopadosikāvasena .
Catuttho cātumahārājike upādāya uparisesadevatāvasena .
Te hi devā neva attasañcetanāya maranti , na parasañcetanāya .