Sunakkhattavatthuvaṇṇanā
1. Evaṃ
P3.816V3.1M3.1 me sutaṃ … pe … mallesu viharatīti pāthikasuttaṃ .Tatrāyaṃ apubbapadavaṇṇanā .
Mallesu viharatīti mallā nāma jānapadino rājakumārā , tesaṃ nivāso ekopi janapado ruḷhīsaddena ‘‘ mallā ’’ ti vuccati , tasmiṃ mallesu janapade .
‘‘ Anupiyaṃ nāma mallānaṃ nigamo ’’ ti anupiyan ti evaṃnāmako mallānaṃ janapadassa eko nigamo , taṃ gocaragāmaṃ katvā ekasmiṃ chāyūdakasampanne vanasaṇḍe viharatīti attho .
Anopiyantipi pāṭho .
Pāvisīti paviṭṭho .
Bhagavā pana na tāva paviṭṭho , pavisissāmīti nikkhantattā pana pāvisīti vutto .
Yathā kiṃ , yathā ‘‘ gāmaṃ gamissāmī ’’ ti nikkhanto puriso taṃ gāmaṃ apattopi ‘‘ kuhiṃ itthannāmo ’’ ti
V3.2 vutte ‘‘ gāmaṃ gato ’’ ti vuccati , evaṃ .Etadahosīti gāmasamīpe ṭhatvā sūriyaṃ olokentassa etadahosi .
Atippago khoti ativiya pago kho , na tāva kulesu yāgubhattaṃ niṭṭhitanti .
Kiṃ pana bhagavā kālaṃ ajānitvā nikkhantoti ?
Na ajānitvā .
Paccūsakāleyeva hi bhagavā ñāṇajālaṃ pattharitvā lokaṃ volokento ñāṇajālassa anto paviṭṭhaṃ bhaggavagottaṃ channaparibbājakaṃ disvā ‘‘ ajjāhaṃ imassa paribbājakassa mayā pubbe katakāraṇaṃ samāharitvā dhammaṃ kathessāmi , sā dhammakathā
M3.2 assa mayi pasādappaṭilābhavasena saphalā bhavissatī ’’ ti ñatvāva paribbājakārāmaṃ pavisitukāmo atippagova nikkhami .Tasmā tattha pavisitukāmatāya evaṃ cittaṃ uppādesi .
2. Etadavocāti
P3.817 bhagavantaṃ disvā mānathaddhataṃ akatvā satthāraṃ paccuggantvā etaṃ etu kho , bhantetiādikaṃ vacanaṃ avoca .Imaṃ pariyāyan ti imaṃ vāraṃ , ajja imaṃ āgamanavāranti attho .
Kiṃ pana bhagavā pubbepi tattha gatapubboti ?
Na gatapubbo , lokasamudācāravasena pana evamāha .
Lokiyā hi cirassaṃ āgatampi anāgatapubbampi manāpajātikaṃ āgataṃ disvā ‘‘ kuto bhavaṃ āgato , cirassaṃ bhavaṃ āgato , kathaṃ te idhāgamanamaggo ñāto , kiṃ maggamūḷhosī ’’ tiādīni vadanti .
Tasmā ayampi lokasamudācāravasena evamāhāti veditabbo .
Idamāsanan ti attano nisinnāsanaṃ papphoṭetvā sampādetvā dadamāno evamāha .
Sunakkhatto licchaviputtoti sunakkhatto nāma licchavirājaputto .
So kira tassa gihisahāyo hoti , kālena kālaṃ tassa santikaṃ gacchati .
Paccakkhātoti ‘‘ paccakkhāmi dānāhaṃ , bhante , bhagavantaṃ na dānāhaṃ , bhante , bhagavantaṃ uddissa viharissāmī ’’ ti evaṃ paṭiakkhāto nissaṭṭho pariccatto .
3. Bhagavantaṃ uddissāti bhagavā me satthā ‘‘ bhagavato ahaṃ ovādaṃ paṭikaromī ’’ ti evaṃ apadisitvā .
Ko santo kaṃ paccācikkhasīti yācako vā yācitakaṃ paccācikkheyya , yācitako vā yācakaṃ .
Tvaṃ pana neva yācako na yācitako , evaṃ sante , moghapurisa , ko santo ko samāno kaṃ paccācikkhasīti dasseti .
Passa moghapurisāti passa tucchapurisa .
Yāvañca te idaṃ aparaddhan ti yattakaṃ idaṃ tava aparaddhaṃ , yattako te aparādho tattako dosoti evāhaṃ bhaggava tassa dosaṃ āropesinti dasseti .
4. Uttarimanussadhammāti pañcasīladasasīlasaṅkhātā manussadhammāuttari .
Iddhipāṭihāriyan ti iddhibhūtaṃ pāṭihāriyaṃ .
Kate vāti katamhi vā .
Yassatthāyāti yassa dukkhakkhayassa atthāya .
So
V3.3 niyyāti takkarassātiM3.3 so dhammo takkarassa yathā mayā dhammo desito , tathā kārakassa sammā paṭipannassa puggalassa sabbavaṭṭadukkhakkhayāya amatanibbānasacchikiriyāyaP3.818 gacchati , na gacchati , saṃvattati , na saṃvattatīti pucchati .Tatra sunakkhattāti tasmiṃ sunakkhatta mayā desite dhamme takkarassa sammā dukkhakkhayāya saṃvattamāne kiṃ uttarimanussadhammā iddhipāṭihāriyaṃ kataṃ karissati , ko tena katena attho .
Tasmiñhi katepi akatepi mama sāsanassa parihāni natthi , devamanussānañhi amatanibbānasampāpanatthāya ahaṃ pāramiyo pūresiṃ , na pāṭihāriyakaraṇatthāyāti pāṭihāriyassa niratthakataṃ dassetvā ‘‘ passa , moghapurisā ’’ ti dutiyaṃ dosaṃ āropesi .
5. Aggaññan ti lokapaññattiṃ .
‘‘ Idaṃ nāma lokassa aggan ’’ ti evaṃ jānitabbampi aggaṃ mariyādaṃ na taṃ paññapetīti vadati .
Sesamettha anantaravādānusāreneva veditabbaṃ .
6. Anekapariyāyena khoti idaṃ kasmā āraddhaṃ .
Sunakkhatto kira ‘‘ bhagavato guṇaṃ makkhessāmi ,‘‘ dosaṃ paññapessāmī ’’ ti ettakaṃ vippalapitvā bhagavato kathaṃ suṇanto appatiṭṭho niravo aṭṭhāsi .
Atha bhagavā –
‘‘ sunakkhatta , evaṃ tvaṃ makkhibhāve ṭhito sayameva garahaṃ pāpuṇissasī ’’ ti makkhibhāve ādīnavadassanatthaṃ anekapariyāyenātiādimāha .
Tattha anekapariyāyenāti anekakāraṇena .
Vajjigāmeti vajjirājānaṃ gāme , vesālīnagare no visahīti nāsakkhi .
So avisahantoti so sunakkhatto yassa pubbe tiṇṇaṃ ratanānaṃ vaṇṇaṃ kathentassa mukhaṃ nappahoti , so dāni teneva mukhena avaṇṇaṃ katheti , addhā avisahanto asakkonto brahmacariyaṃ carituṃ attano bālatāya avaṇṇaṃ kathetvā hīnāyāvatto .
Buddho pana subuddhova , dhammo svākkhātova , saṅgho suppaṭipannova .
Evaṃ tīṇi ratanāni thomentā manussā tuyheva dosaṃ dassessantīti .
Iti kho teti evaṃ kho te , sunakkhatta , vattāro bhavissanti .
Tato evaṃ dose uppanne satthā atītānāgate appaṭihatañāṇo , mayhaṃ evaṃ doso uppajjissatīti jānantopi puretaraṃ na kathesīti vattuṃ na lacchasīti dasseti .
Apakkamevāti
M3.4 apakkamiyeva , apakkanto vā cutoti attho .Yathā
P3.819 taṃ āpāyikoti yathā apāye nibbattanāraho satto apakkameyya , evameva apakkamīti attho .