Korakkhattiyavatthuvaṇṇanā
7. Ekamidāhan ti
V3.4 iminā kiṃ dasseti ?Idaṃ suttaṃ dvīhi padehi ābaddhaṃ iddhipāṭihāriyaṃ na karotīti ca aggaññaṃ na paññapetīti ca .
Tattha ‘‘ aggaññaṃ na paññapetī ’’ ti idaṃ padaṃ suttapariyosāne dassessati .
‘‘ Pāṭihāriyaṃ na karotī ’’ ti imassa pana padassa anusandhidassanavasena ayaṃ desanā āraddhā .
Tattha ekamidāhan ti ekasmiṃ ahaṃ .
Samayan ti samaye , ekasmiṃ kāle ahanti attho .
Thūlūsūti thūlū nāma janapado , tattha viharāmi .
Uttarakā nāmāti itthiliṅgavasena uttarakāti evaṃnāmako thūlūnaṃ janapadassa nigamo , taṃ nigamaṃ gocaragāmaṃ katvāti attho .
Aceloti naggo .
Korakkhattiyoti antovaṅkapādo khattiyo .
Kukkuravatikoti samādinnakukkuravato sunakho viya ghāyitvā khādati , uddhanantare nipajjati , aññampi sunakhakiriyameva karoti .
Catukkuṇḍikoti catusaṅghaṭṭito dve jāṇūni dve ca kappare bhūmiyaṃ ṭhapetvā vicarati .
Chamānikiṇṇan ti bhūmiyaṃ nikiṇṇaṃ pakkhittaṃ ṭhapitaṃ .
Bhakkhasan ti bhakkhaṃ yaṃkiñci khādanīyaṃ bhojanīyaṃ .
Mukhenevāti hatthena aparāmasitvā khādanīyaṃ mukheneva khādati , bhojanīyampi mukheneva bhuñjati .
Sādhurūpoti sundararūpo .
Ayaṃ samaṇoti ayaṃ arahataṃ samaṇo ekoti .
Tattha vatāti patthanatthe nipāto .
Evaṃ kirassa patthanā ahosi ‘‘ iminā samaṇena sadiso añño samaṇo nāma natthi , ayañhi appicchatāya vatthaṃ na nivāseti ,‘ esa papañco ’ ti maññamāno bhikkhābhājanampi na pariharati , chamānikiṇṇameva khādati , ayaṃ samaṇo nāma .
Mayaṃ pana kiṃ samaṇā ’’ ti ?
Evaṃ sabbaññubuddhassa pacchato carantova imaṃ pāpakaṃ vitakkaṃ vitakkesi .
Etadavocāti
P3.820 bhagavā kira cintesi ‘‘ ayaṃ sunakkhatto pāpajjhāsayo , kiṃ nu imaṃ disvā cintesī ’’ ti ?Athevaṃ cintento tassa ajjhāsayaṃ viditvā ‘‘ ayaṃ moghapuriso mādisassa sabbaññuno pacchato āgacchanto
M3.5 acelaṃ arahāti maññati , idheva dānāyaṃ bālo niggahaṃ arahatī ’’ ti anivattitvāva etaṃ tvampi nāmātiādivacanamavoca .Tattha tvampi nāmāti garahatthe pikāro .
Garahanto hi naṃ bhagavā ‘‘ tvampi nāmā ’’ ti āha .
‘‘ Tvampi nāma evaṃ hīnajjhāsayo , ahaṃ samaṇo sakyaputtiyoti evaṃ paṭijānissasī ’’ ti ayañhettha adhippāyo .
Kiṃ pana maṃ , bhanteti mayhaṃ , bhante , kiṃ gārayhaṃ disvā bhagavā ‘‘ evamāhā ’’ ti pucchati .
Athassa bhagavā ācikkhanto ‘‘ nanu te ’’ tiādimāha .
Maccharāyatīti ‘‘ mā aññassa
V3.5 arahattaṃ hotū ’’ ti kiṃ bhagavā evaṃ arahattassa maccharāyatīti pucchati .Na kho ahan ti ahaṃ , moghapurisa , sadevakassa lokassa arahattappaṭilābhameva paccāsīsāmi , etadatthameva me bahūni dukkarāni karontena pāramiyo pūritā , na kho ahaṃ , moghapurisa , arahattassa maccharāyāmi .
Pāpakaṃ diṭṭhigatan ti na arahantaṃ arahāti , arahante ca anarahantoti evaṃ tassa diṭṭhi uppannā .
Taṃ sandhāya ‘‘ pāpakaṃ diṭṭhigatan ’’ ti āha .
Yaṃ kho panāti yaṃ etaṃ acelaṃ evaṃ maññasi .
Sattamaṃ divasan ti sattame divase .
Alasakenāti alasakabyādhinā .
Kālaṅkarissatīti uddhumātaudaro marissati .
Kālakañcikāti tesaṃ asurānaṃ nāmaṃ .
Tesaṃ kira tigāvuto attabhāvo appamaṃsalohito purāṇapaṇṇasadiso kakkaṭakānaṃ viya akkhīni nikkhamitvā matthake tiṭṭhanti , mukhaṃ sūcipāsakasadisaṃ matthakasmiṃyeva hoti , tena oṇamitvā gocaraṃ gaṇhanti .
Bīraṇatthambaketi bīraṇatiṇatthambo tasmiṃ susāne atthi , tasmā taṃ bīraṇatthambakanti vuccati .
Tenupasaṅkamīti bhagavati ettakaṃ vatvā tasmiṃ gāme piṇḍāya caritvā vihāraṃ gate vihārā nikkhamitvā upasaṅkami .
Yena tvan ti yena kāraṇena tvaṃ .
Yasmāpi bhagavatā byākato , tasmāti attho .
Mattaṃ
P3.821 mattan ti pamāṇayuttaṃ pamāṇayuttaṃ .‘‘ Mantā mantā ’’ tipi pāṭho , paññāya upaparikkhitvā upaparikkhitvāti attho .
Yathā samaṇassa gotamassāti yathā samaṇassa gotamassa micchā vacanaṃ assa , tathā kareyyāsīti āha .
Evaṃ vutte acelo sunakho viya uddhanaṭṭhāne nipanno sīsaṃ ukkhipitvā akkhīni ummīletvā olokento kiṃ kathesi ‘‘ samaṇo nāma
M3.6 gotamo amhākaṃ verī visabhāgo , samaṇassa gotamassa uppannakālato paṭṭhāya mayaṃ sūriye uggate khajjopanakā viya jātā .Samaṇo gotamo amhe , evaṃ vācaṃ vadeyya aññathā vā .
Verino pana kathā nāma tacchā na hoti , gaccha tvaṃ ahamettha kattabbaṃ jānissāmī ’’ ti vatvā punadeva nipajji .
8. Ekadvīhikāyāti ekaṃ dveti vatvā gaṇesi .
Yathā tan ti yathā asaddahamāno koci gaṇeyya , evaṃ gaṇesi .
Ekadivasañca tikkhattuṃ upasaṅkamitvā eko divaso atīto , dve divasā atītāti ārocesi .
Sattamaṃ divasan ti so kira sunakkhattassa vacanaṃ sutvā sattāhaṃ nirāhārova ahosi .
Athassa sattame divase eko upaṭṭhāko ‘‘ amhākaṃ kulūpakasamaṇassa ajja sattamo divaso gehaṃ anāgacchantassa aphāsu nu kho jātan ’’ ti sūkaramaṃsaṃ pacāpetvā bhattamādāya gantvā purato bhūmiyaṃ nikkhipi .
Acelo disvā cintesi ‘‘ samaṇassa gotamassa kathā
V3.6 tacchā vā atacchā vā hotu , āhāraṃ pana khāditvā suhitassa me maraṇampi sumaraṇan ’’ ti dve hatthe jaṇṇukāni ca bhūmiyaṃ ṭhapetvā kucchipūraṃ bhuñji .So rattibhāge jīrāpetuṃ asakkonto alasakena kālamakāsi .
Sacepi hi so ‘‘ na bhuñjeyyan ’’ ti cinteyya , tathāpi taṃ divasaṃ bhuñjitvā alasakena kālaṃ kareyya .
Advejjhavacanā hi tathāgatāti .
Bīraṇatthambaketi titthiyā kira ‘‘ kālaṅkato korakkhattiyo ’’ ti sutvā divasāni gaṇetvā idaṃ tāva saccaṃ jātaṃ , idāni naṃ aññattha chaḍḍetvā ‘‘ musāvādena samaṇaṃ gotamaṃ niggaṇhissāmā ’’ ti gantvā tassa sarīraṃ valliyā bandhitvā ākaḍḍhantā ‘‘ ettha chaḍḍessāma , ettha chaḍḍessāmā ’’ ti gacchanti .
Gatagataṭṭhānaṃ aṅgaṇameva hoti .
Te kaḍḍhamānā bīraṇatthambakasusānaṃyeva gantvā susānabhāvaṃ ñatvā ‘‘ aññattha chaḍḍessāmā ’’ ti ākaḍḍhiṃsu .
Atha
P3.822 nesaṃ valli chijjittha , pacchā cāletuṃ nāsakkhiṃsu .Te tatova pakkantā .
Tena vuttaṃ –
‘‘ bīraṇatthambake susāne chaḍḍesun ’’ ti .
9. Tenupasaṅkamīti kasmā upasaṅkami ?
So kira cintesi ‘‘ avasesaṃ tāva samaṇassa gotamassa vacanaṃ sameti , matassa pana uṭṭhāya aññena saddhiṃ kathanaṃ nāma natthi , handāhaṃ gantvā pucchāmi .
Sace katheti , sundaraṃ .
No
M3.7 ce katheti , samaṇaṃ gotamaṃ musāvādena niggaṇhissāmī ’’ ti iminā kāraṇena upasaṅkami .Ākoṭesīti pahari .
Jānāmi āvusoti matasarīraṃ uṭṭhahitvā kathetuṃ samatthaṃ nāma natthi , idaṃ kathaṃ kathesīti ?
Buddhānubhāvena .
Bhagavā kira korakkhattiyaṃ asurayonito ānetvā sarīre adhimocetvā kathāpesi .
Tameva vā sarīraṃ kathāpesi , acinteyyo hi buddhavisayo .
10. Tatheva taṃ vipākan ti tassa vacanassa vipākaṃ tatheva , udāhu noti liṅgavipallāso kato , tatheva so vipākoti attho .
Keci pana ‘‘ vipakkan ’’ tipi paṭhanti , nibbattanti attho .
Ettha ṭhatvā pāṭihāriyāni samānetabbāni .
Sabbāneva hetāni pañca pāṭihāriyāni honti .
‘‘ Sattame divase marissatī ’’ ti vuttaṃ , so tatheva mato , idaṃ paṭhamaṃ pāṭihāriyaṃ .
‘‘ Alasakenā ’’ ti vuttaṃ , alasakeneva mato , idaṃ dutiyaṃ .
‘‘ Kālakañcikesu nibbattissatī ’’ ti vuttaṃ , tattheva nibbatto , idaṃ tatiyaṃ .
‘‘ Bīraṇatthambake susāne chaḍḍessantī ’’ ti vuttaṃ , tattheva chaḍḍito
V3.7 , idaṃ catutthaṃ .‘‘ Nibbattaṭṭhānato āgantvā sunakkhattena saddhiṃ kathessatī ’’ ti vutto , so kathesiyeva , idaṃ pañcamaṃ pāṭihāriyaṃ .