Cakkavattiariyavattavaṇṇanā
84. Dhamman ti dasakusalakammapathadhammaṃ .
Nissāyāti tadadhiṭṭhānena cetasā tameva nissayaṃ katvā .
Dhammaṃ sakkarontoti yathā kato so dhammo suṭṭhu kato hoti , evametaṃ karonto .
Dhammaṃ garuṃ karontoti tasmiṃ gāravuppattiyā taṃ garuṃ karonto .
Dhammaṃ mānentoti tameva dhammaṃ piyañca bhāvanīyañca katvā viharanto .
Dhammaṃ pūjentoti taṃ apadisitvā gandhamālādipūjanenassa pūjaṃ karonto .
Dhammaṃ
P3.850 apacayamānoti tasseva dhammassa añjalikaraṇādīhi nīcavuttitaṃ karonto .Dhammaddhajo
M3.34 dhammaketūti taṃ dhammaṃ dhajamiva purakkhatvā ketumiva ca ukkhipitvā pavattiyā dhammaddhajo dhammaketu ca hutvāti attho .Dhammādhipateyyoti dhammādhipatibhūto āgatabhāvena dhammavaseneva sabbakiriyānaṃ karaṇena dhammādhipateyyo hutvā .
Dhammikaṃ rakkhāvaraṇaguttiṃ saṃvidahassūti dhammo assā atthīti dhammikā , rakkhā ca āvaraṇañca gutti ca rakkhāvaraṇagutti
V3.31 .Tattha ‘‘ paraṃ rakkhanto attānaṃ rakkhatī ’’ ti ( saṃ . ni .5.385) vacanato khantiādayo rakkhā .
Vuttañhetaṃ ‘‘ kathañca , bhikkhave , paraṃ rakkhanto attānaṃ rakkhati .
Khantiyā avihiṃsāya mettacittatā anuddayatā ’’ ti ( saṃ . ni .5.385).
Nivāsanapārupanagehādīnaṃ nivāraṇā āvaraṇaṃ , corādiupaddavanivāraṇatthaṃ gopāyanā gutti , taṃ sabbampi suṭṭhu saṃvidahassu pavattaya ṭhapehīti attho .
Idāni yattha sā saṃvidahitabbā , taṃ dassento antojanasmin tiādimāha .
Tatrāyaṃ saṅkhepattho – antojanasaṅkhātaṃ tava puttadāraṃ sīlasaṃvare patiṭṭhapehi , vatthagandhamālādīni cassa dehi , sabbopaddave cassa nivārehi .
Balakāyā dīsupi eseva nayo .
Ayaṃ pana viseso – balakāyo kālaṃ anatikkamitvā bhattavetanasampadānenapi anuggahetabbo .
Abhisittakhattiyā bhadrassājāneyyādiratanasampadānenapi upasaṅgaṇhitabbā .
Anuyantakhattiyā tesaṃ anurūpayānavāhanasampadānenapi paritosetabbā .
Brāhmaṇā annapānavatthādinā deyyadhammena .
Gahapatikā bhattabījanaṅgalaphālabalibaddādisampadānena .
Tathā nigamavāsino negamā , janapadavāsino ca jānapadā .
Samitapāpabāhitapāpā samaṇabrāhmaṇā samaṇaparikkhārasampadānena sakkātabbā .
Migapakkhino abhayadānena samassāsetabbā .
Vijiteti attano āṇāpavattiṭṭhāne .
Adhammakāroti adhammakiriyā .
Mā pavattitthāti yathā nappavattati , tathā naṃ paṭipādehīti attho .
Samaṇabrāhmaṇāti samitapāpabāhitapāpā .
Madappamādā
P3.851 paṭiviratāti navavidhā mānamadā , pañcasu kāmaguṇesu cittavossajjanasaṅkhātā pamādā ca paṭiviratā .Khantisoracce niviṭṭhāti adhivāsanakhantiyañca suratabhāve ca patiṭṭhitā .
Ekamattānan ti attano rāgādīnaṃ damanādīhi ekamattānaṃ damenti samenti parinibbāpentīti vuccanti .
Kālena kālan ti kāle kāle
M3.35 .Abhinivajjeyyāsīti gūthaṃ viya visaṃ viya aggiṃ viya ca suṭṭhu vajjeyyāsi .
Samādāyāti surabhikusumadāmaṃ viya amataṃ viya ca sammā ādāya pavatteyyāsi .
Idha ṭhatvā vattaṃ samānetabbaṃ .
Antojanasmiṃ balakāyepi ekaṃ , khattiyesu ekaṃ , anuyantesu ekaṃ , brāhmaṇagahapatikesu ekaṃ , negamajānapadesu ekaṃ , samaṇabrāhmaṇesu ekaṃ , migapakkhīsu ekaṃ , adhammakārappaṭikkhepo ekaṃ , adhanānaṃ dhanānuppadānaṃ ekaṃ samaṇabrāhmaṇe upasaṅkamitvā pañhapucchanaṃ ekanti evametaṃ dasavidhaṃ hoti .
Gahapatike pana pakkhijāte ca visuṃ katvā gaṇentassa dvādasavidhaṃ hoti .
Pubbe avuttaṃ vā gaṇentena adhammarāgassa ca visamalobhassa
V3.32 ca pahānavasena dvādasavidhaṃ veditabbaṃ .Idaṃ kho tāta tan ti idaṃ dasavidhaṃ dvādasavidhañca ariyacakkavattivattaṃ nāma .
Vattamānassāti pūretvā vattamānassa .
Tadahuposathetiādi mahāsudassane vuttaṃ .
90. Samatenāti attano matiyā .
Sudan ti nipātamattaṃ .
Pasāsatīti anusāsati .
Idaṃ vuttaṃ hoti – porāṇakaṃ rājavaṃsaṃ rājapaveṇiṃ rājadhammaṃ pahāya attano matimatte ṭhatvā janapadaṃ anusāsatīti .
Evamayaṃ maghadevavaṃsassa kaḷārajanako viya daḷhanemivaṃsassa upacchedako antimapuriso hutvā uppanno .
Pubbenāparan ti pubbakālena sadisā hutvā aparakālaṃ .
Janapadā na pabbantīti na vaḍḍhanti .
Yathā taṃ pubbakānan ti yathā pubbakānaṃ rājūnaṃ pubbe ca pacchā ca sadisāyeva hutvā pabbiṃsu , tathā na pabbanti .
Katthaci suññā honti hataviluttā , telamadhuphāṇitādīsu
P3.852 ceva yāgubhattādīsu ca ojāpi parihāyitthāti attho .Amaccā pārisajjāti amaccā ceva parisāvacarā ca .
Gaṇakamahāmattāti acchiddakādipāṭhagaṇakā ceva mahāamaccā ca .
Anīkaṭṭhāti hatthiācariyādayo .
Dovārikāti dvārarakkhino .
Mantassājīvinoti mantā vuccati paññā , taṃ nissayaṃ katvā ye jīvanti paṇḍitā mahāmattā , tesaṃ etaṃ nāmaṃ .