Suppatiṭṭhitapādatālakkhaṇavaṇṇanā
201. Purimaṃ
M3.102 jātin tiādīsu pubbe nivutthakkhandhā jātavasena ‘‘ jātī ’’ ti vuttā .Tathā bhavanavasena ‘‘ bhavo ’’ ti , nivutthavasena ālayaṭṭhena vā ‘‘ niketo ’’ ti .
Tiṇṇampi padānaṃ pubbe nivutthakkhandhasantāne ṭhitoti attho .
Idāni yasmā taṃ khandhasantānaṃ devalokādīsupi vattati .
Lakkhaṇanibbattanasamatthaṃ pana kusalakammaṃ tattha na sukaraṃ , manussabhūtasseva sukaraṃ .
Tasmā yathābhūtena yaṃ kammaṃ kataṃ , taṃ dassento pubbe manussabhūto samānoti āha .
Akāraṇaṃ vā etaṃ .
Hatthiassamigamahiṃsavānarādibhūtopi mahāpuriso pāramiyo pūretiyeva .
Yasmā pana evarūpe attabhāve ṭhitena katakammaṃ na sakkā sukhena dīpetuṃ , manussabhāve ṭhitena katakammaṃ pana sakkā sukhena dīpetuṃ .
Tasmā ‘‘ pubbe manussabhūto samāno ’’ ti āha .
Daḷhasamādānoti thiragahaṇo .
Kusalesu dhammesūti dasakusalakammapathesu .
Avatthitasamādānoti niccalagahaṇo anivattitagahaṇo .
Mahāsattassa hi akusalakammato aggiṃ patvā kukkuṭapattaṃ viya cittaṃ paṭikuṭati , kusalaṃ patvā vitānaṃ viya pasāriyati .
Tasmā daḷhasamādāno hoti avatthitasamādāno .
Na sakkā kenaci samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kusalasamādānaṃ vissajjāpetuṃ .
Tatrimāni vatthūni – pubbe kira mahāpuriso kalandakayoniyaṃ nibbatti .
Atha deve vuṭṭhe ogho āgantvā kulāvakaṃ gahetvā samuddameva pavesesi .
Mahāpuriso ‘‘ puttake nīharissāmī ’’ ti naṅguṭṭhaṃ temetvā temetvā samuddato udakaṃ bahi khipi .
Sattame divase sakko āvajjitvā tattha āgamma ‘‘ kiṃ karosī ’’ ti pucchi ?
So tassa ārocesi .
Sakko mahāsamuddato udakassa dunnīharaṇīyabhāvaṃ kathesi .
Bodhisatto
P3.920 tādisena kusītena saddhiṃ kathetumpi na vaṭṭati .‘‘ Mā idha tiṭṭhā ’’ ti apasāresi .
Sakko ‘‘ anomapurisena gahitagahaṇaṃ na sakkā vissajjāpetun ’’ ti tuṭṭho tassa puttake ānetvā adāsi .
Mahājanakakālepi mahāsamuddaṃ taramāno ‘‘ kasmā mahāsamuddaṃ tarasī ’’ ti devatāya puṭṭho ‘‘ pāraṃ gantvā kulasantake raṭṭhe rajjaṃ gahetvā dānaṃ dātuṃ tarāmī ’’ ti āha .
Tato devatāya –
‘‘ ayaṃ mahāsamuddo gambhīro
V3.93M3.103 ceva puthulo ca , kadā naṃ tarissatī ’’ ti vutte so āha ‘‘ taveso mahāsamuddasadiso , mayhaṃ pana ajjhāsayaṃ āgamma khuddakamātikā viya khāyati .Tvaṃyeva maṃ dakkhissasi samuddaṃ taritvā samuddapārato dhanaṃ āharitvā kulasantakaṃ rajjaṃ gahetvā dānaṃ dadamānan ’’ ti .
Devatā ‘‘ anomapurisena gahitagahaṇaṃ na sakkā vissajjāpetun ’’ ti bodhisattaṃ āliṅgetvā haritvā uyyāne nipajjāpesi .
So chattaṃ ussāpetvā divase divase pañcasatasahassapariccāgaṃ katvā aparabhāge nikkhamma pabbajito .
Evaṃ mahāsatto na sakkā kenaci samaṇena vā … pe … brahmunā vā kusalasamādānaṃ vissajjāpetuṃ .
Tena vuttaṃ –
‘‘ daḷhasamādāno ahosi kusalesu dhammesu avatthitasamādāno ’’ ti .
Idāni yesu kusalesu dhammesu avatthitasamādāno ahosi , te dassetuṃ kāyasucaritetiādimāha .
Dānasaṃvibhāgeti ettha ca dānameva diyyanavasena dānaṃ , saṃvibhāgakaraṇavasena saṃvibhāgo .
Sīlasamādāneti pañcasīladasasīlacatupārisuddhisīlapūraṇakāle .
Uposathūpavāseti cātuddasikādibhedassa uposathassa upavasanakāle .
Matteyyatāyāti mātukātabbavatte .
Sesapadesupi eseva nayo .
Aññataraññataresu cāti aññesu ca evarūpesu .
Adhikusalesūti ettha atthi kusalā , atthi adhikusalā .
Sabbepi kāmāvacarā kusalā kusalā nāma , rūpāvacarā adhikusalā .
Ubhopi te kusalā nāma , arūpāvacarā adhikusalā .
Sabbepi te kusalā
P3.921 nāma , sāvakapāramīpaṭilābhapaccayā kusalā adhikusalā nāma .Tepi kusalā nāma , paccekabodhipaṭilābhapaccayā kusalā adhikusalā .
Tepi kusalā nāma , sabbaññutaññāṇappaṭilābhapaccayā pana kusalā idha ‘‘ adhikusalā ’’ ti adhippetā .
Tesu adhikusalesu dhammesu daḷhasamādāno ahosi avatthitasamādāno .
Kaṭattā upacitattāti ettha sakimpi kataṃ katameva , abhiṇhakaraṇena pana upacitaṃ hoti .
Ussannattāti piṇḍīkataṃ rāsīkataṃ kammaṃ ussannanti vuccati .
Tasmā ‘‘ ussannattā ’’ ti vadanto mayā katakammassa cakkavāḷaṃ atisambādhaṃ , bhavaggaṃ atinīcaṃ , evaṃ me ussannaṃ kammanti dasseti .
Vipulattāti appamāṇattā .
Iminā ‘‘ anantaṃ aparimāṇaṃ mayā kataṃ kamman ’’ ti dasseti .
Adhiggaṇhātīti
M3.104 adhibhavati , aññehi devehi atirekaṃ labhatīti attho .Paṭilabhatīti adhigacchati .
Sabbāvantehi pādatalehīti idaṃ ‘‘ samaṃ pādaṃ bhūmiyaṃ nikkhipatī ’’ ti etassa vitthāravacanaṃ .
Tattha sabbāvantehīti sabbapadesavantehi , na ekena padesena paṭhamaṃ phusati , na ekena
V3.94 pacchā , sabbeheva pādatalehi samaṃ phusati , samaṃ uddharati .Sacepi hi tathāgato ‘‘ anekasataporisaṃ narakaṃ akkamissāmī ’’ ti pādaṃ abhinīharati .
Tāvadeva ninnaṭṭhānaṃ vātapūritā viya kammārabhastā unnamitvā pathavisamaṃ hoti .
Unnataṭṭhānampi anto pavisati .
‘‘ Dūre akkamissāmī ’’ ti abhinīharantassa sineruppamāṇopi pabbato suseditavettaṅkuro viya onamitvā pādasamīpaṃ āgacchati .
Tathā hissa yamakapāṭihāriyaṃ katvā ‘‘ yugandharapabbataṃ akkamissāmī ’’ ti pāde abhinīhaṭe pabbato onamitvā pādasamīpaṃ āgato .
Sopi taṃ akkamitvā dutiyapādena tāvatiṃsabhavanaṃ akkami .
Na hi cakkalakkhaṇena patiṭṭhātabbaṭṭhānaṃ visamaṃ bhavituṃ sakkoti .
Khāṇu vā kaṇṭako vā sakkharā vā kathalā vā uccārapassāvakheḷasiṅghāṇikādīni vā purimataraṃ vā apagacchanti , tattha tattheva vā pathaviṃ pavisanti .
Tathāgatassa hi sīlatejena puññatejena dhammatejena dasannaṃ pāramīnaṃ
P3.922 ānubhāvena ayaṃ mahāpathavī sammā mudupupphābhikiṇṇā hoti . 202. Sāgarapariyantan ti sāgarasīmaṃ .
Na hi tassa rajjaṃ karontassa antarā rukkho vā pabbato vā nadī vā sīmā hoti mahāsamuddova sīmā .
Tena vuttaṃ ‘‘ sāgarapariyantan ’’ ti .
Akhilamanimittamakaṇṭakan ti niccoraṃ .
Corā hi kharasamphassaṭṭhena khilā , upaddavapaccayaṭṭhena nimittā , vijjhanaṭṭhena kaṇṭakāti vuccanti .
Iddhan ti samiddhaṃ .
Phītan ti sabbasampattiphāliphullaṃ .
Kheman ti nibbhayaṃ .
Sivan ti nirupaddavaṃ .
Nirabbudan ti abbudavirahitaṃ , gumbaṃ gumbaṃ hutvā carantehi corehi virahitanti attho .
Akkhambhiyoti avikkhambhanīyo .
Na naṃ koci ṭhānato cāletuṃ sakkoti .
Paccatthikenāti paṭipakkhaṃ icchantena .
Paccāmittenāti paṭiviruddhena amittena .
Ubhayampetaṃ sapattavevacanaṃ .
Abbhantarehīti anto uṭṭhitehi rāgādīhi .
Bāhirehīti
M3.105 samaṇādīhi .Tathā hi naṃ bāhirā devadattakokālikādayo samaṇāpi soṇadaṇḍakūṭadaṇḍādayo brāhmaṇāpi sakkasadisā devatāpi satta vassāni anubandhamāno māropi bakādayo brahmānopi vikkhambhetuṃ nāsakkhiṃsu .
Ettāvatā bhagavatā kammañca kammasarikkhakañca lakkhaṇañca lakkhaṇānisaṃso ca vutto hoti .
Kammaṃ nāma satasahassakappādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni daḷhavīriyena hutvā kataṃ kammaṃ .
Kammasarikkhakaṃ nāma daḷhena hutvā katabhāvaṃ sadevako loko jānātūti suppatiṭṭhitapādamahāpurisalakkhaṇaṃ .
Lakkhaṇaṃ nāma suppatiṭṭhitapādatā .
Lakkhaṇānisaṃso nāma paccatthikehi avikkhambhanīyatā .
203. Tatthetaṃ
V3.95 vuccatīti tattha vutte kammādibhede aparampi idaṃ vuccati , gāthābandhaṃ sandhāya vuttaṃ .Etā pana gāthā porāṇakattherā ‘‘ ānandattherena ṭhapitā vaṇṇanāgāthā ’’ ti vatvā gatā .
Aparabhāge therā ‘‘ ekapadiko atthuddhāro ’’ ti āhaṃsu .
Tattha
P3.923 sacceti vacīsacce .Dhammeti dasakusalakammapathadhamme .
Dameti indriyadamane .
Saṃyameti sīlasaṃyame .
‘‘ Soceyyasīlālayuposathesu cā ’’ ti ettha kāyasoceyyādi tividhaṃ soceyyaṃ .
Ālayabhūtaṃ sīlameva sīlālayo .
Uposathakammaṃ uposatho .
Ahiṃsāyāti avihiṃsāya .
Samattamācarīti sakalaṃ acari .
Anvabhīti anubhavi .
Veyyañjanikāti lakkhaṇapāṭhakā .
Parābhibhūti pare abhibhavanasamattho .
Sattubhīti sapattehi akkhambhiyo hoti .
Na so gacchati jātu khambhanan ti so ekaṃseneva aggapuggalo vikkhambhetabbataṃ na gacchati .
Esā hi tassa dhammatāti tassa hi esā dhammatā ayaṃ sabhāvo .