Nigrodhaparibbājakavatthuvaṇṇanā
49. Evaṃ
V3.15M3.16P3.832 me sutan ti udumbarikasuttaṃ .Tatrāyamapubbapadavaṇṇanā – paribbājakoti channaparibbājako .
Udumbarikāya paribbājakārāmeti udumbarikāya deviyā santake paribbājakārāme .
Sandhānoti tassa nāmaṃ .
Ayaṃ pana mahānubhāvo parivāretvā vicarantānaṃ pañcannaṃ upāsakasatānaṃ aggapuriso anāgāmī bhagavatā mahāparisamajjhe evaṃ saṃvaṇṇito –
‘‘ Chahi , bhikkhave , aṅgehi samannāgato sandhāno gahapati tathāgate niṭṭhaṅgato saddhamme iriyati .
Katamehi chahi ?
Buddhe aveccappasādena dhamme aveccappasādena saṅghe aveccappasādena ariyena sīlena ariyena ñāṇena ariyāya vimuttiyā .
Imehi kho , bhikkhave , chahi aṅgehi samannāgato sandhāno gahapati tathāgate niṭṭhaṅgato saddhamme iriyatī ’’ ti ( a . ni .6.120-139).
So pātoyeva uposathaṅgāni adhiṭṭhāya pubbaṇhasamaye buddhappamukhassa saṅghassa dānaṃ datvā bhikkhūsu vihāraṃ gatesu ghare khuddakamahallakānaṃ dārakānaṃ saddena ubbāḷho satthu santike ‘‘ dhammaṃ sossāmī ’’ ti nikkhanto .
Tena vuttaṃ divā divassa rājagahā nikkhamīti .
Tattha divā divassāti divasassa divā nāma majjhanhātikkamo , tasmiṃ divasassāpi divābhūte atikkantamatte majjhanhike nikkhamīti attho .
Paṭisallīnoti tato tato rūpādigocarato cittaṃ paṭisaṃharitvā nilīno jhānaratisevanāvasena ekībhāvaṃ gato .
Manobhāvanīyānan ti manavaḍḍhakānaṃ .
Ye ca āvajjato manasikaroto cittaṃ vinīvaraṇaṃ hoti unnamati vaḍḍhati .
50. Unnādiniyātiādīni poṭṭhapādasutte vitthāritanayeneva veditabbāni .
51. Yāvatāti
V3.16M3.17P3.833 yattakā .Ayaṃ tesaṃ aññataroti ayaṃ tesaṃ abbhantaro eko sāvako , bhagavato kira sāvakā gihianāgāminoyeva pañcasatā rājagahe paṭivasanti .
Yesaṃ ekekassa pañca pañca upāsakasatāni parivārā , te sandhāya ‘‘ ayaṃ tesaṃ aññataro ’’ ti āha .
Appeva nāmāti tassa upasaṅkamanaṃ patthayamāno āha .
Patthanākāraṇaṃ pana poṭṭhapādasutte vuttameva .
52. Etadavocāti āgacchanto antarāmaggeyeva tesaṃ kathāya sutattā etaṃ aññathā kho imetiādivacanaṃ avoca .
Tattha aññatitthiyāti dassanenapi ākappenapi kuttenapi ācārenapi vihārenapi iriyāpathenapi aññe titthiyāti aññatitthiyā .
Saṅgamma samāgammāti saṅgantvā samāgantvā rāsi hutvā nisinnaṭṭhāne .
Araññavanapatthānīti araññavanapatthāni gāmūpacārato muttāni dūrasenāsanāni .
Pantānīti dūratarāni manussūpacāravirahitāni .
Appasaddānīti vihārūpacārena gacchato addhikajanassapi saddena mandasaddāni .
Appanigghosānīti avibhāvitatthena nigghosena mandanigghosāni .
Vijanavātānīti antosañcārino janassa vātena vigatavātāni .
Manussarāhasseyyakānīti manussānaṃ rahassakaraṇassa yuttāni anucchavikāni .
Paṭisallānasāruppānīti ekībhāvassa anurūpāni .
Iti sandhāno gahapati ‘‘ aho mama satthā yo evarūpāni senāsanāni paṭisevatī ’’ ti añjaliṃ paggayha uttamaṅge sirasmiṃ patiṭṭhapetvā imaṃ udānaṃ udānento nisīdi .
53. Evaṃ vutteti evaṃ sandhānena gahapatinā udānaṃ udānentena vutte .
Nigrodho paribbājako ayaṃ gahapati mama santike nisinnopi attano satthāraṃyeva thometi ukkaṃsati , amhe pana atthītipi na maññati , etasmiṃ uppannakopaṃ samaṇassa gotamassa upari pātessāmīti sandhānaṃ gahapatiṃ etadavoca .
Yaggheti codanatthe nipāto .
Jāneyyāsīti bujjheyyāsi passeyyāsi .
Kena samaṇo gotamo saddhiṃ sallapatīti kena kāraṇena kena
P3.834 puggalena saddhiṃ samaṇo gotamo sallapati vadati bhāsati .Kiṃ
M3.18 vuttaṃ hoti –‘‘ yadi kiñci sallāpakāraṇaṃ bhaveyya , yadi vā koci samaṇassa gotamassa santikaṃ sallāpatthiko gaccheyya , sallapeyya , na pana kāraṇaṃ atthi , na tassa santikaṃ koci gacchati , svāyaṃ kena samaṇo gotamo saddhiṃ sallapati , asallapanto kathaṃ unnādī bhavissatī ’’ ti .
Sākacchan ti saṃsandanaṃ .
Paññāveyyattiyan ti uttarapaccuttaranayena ñāṇabyattabhāvaṃ .
Suññāgārahatāti
V3.17 suññāgāresu naṭṭhā , samaṇena hi gotamena bodhimūle appamattikā paññā adhigatā , sāpissa suññāgāresu ekakassa nisīdato naṭṭhā .Yadi pana mayaṃ viya gaṇasaṅgaṇikaṃ katvā nisīdeyya , nāssa paññā nasseyyāti dasseti .
Aparisāvacaroti avisāradattā parisaṃ otarituṃ na sakkoti .
Nālaṃ sallāpāyāti na samattho sallāpaṃ kātuṃ .
Antamantānevāti koci maṃ pañhaṃ puccheyyāti pañhābhīto antamantāneva pantasenāsanāni sevati .
Gokāṇāti ekakkhihatā kāṇagāvī .
Sā kira pariyantacārinī hoti , antamantāneva sevati .
Sā kira kāṇakkhibhāvena vanantābhimukhīpi na sakkoti bhavituṃ .
Kasmā ?
Yasmā pattena vā sākhāya vā kaṇṭakena vā pahārassa bhāyati .
Gunnaṃ abhimukhīpi na sakkoti bhavituṃ .
Kasmā ?
Yasmā siṅgena vā kaṇṇena vā vālena vā pahārassa bhāyati .
Iṅghāti codanatthe nipāto .
Saṃsādeyyāmāti ekapañhapucchaneneva saṃsādanaṃ visādamāpannaṃ kareyyāma .
Tucchakumbhīva nan ti rittaghaṭaṃ viya naṃ .
Orodheyyāmāti vinandheyyāma .
Pūritaghaṭo hi ito cito ca parivattetvā na suvinandhanīyo hoti .
Rittako yathāruci parivattetvā sakkā hoti vinandhituṃ , evameva hatapaññatāya rittakumbhisadisaṃ samaṇaṃ gotamaṃ vādavinandhanena samantā vinandhissāmāti vadati .
Iti paribbājako satthu suvaṇṇavaṇṇaṃ nalāṭamaṇḍalaṃ apassanto dasabalassa parammukhā attano balaṃ dīpento asambhinnaṃ khattiyakumāraṃ jātiyā ghaṭṭayanto caṇḍālaputto viya asambhinnakesarasīhaṃ
P3.835 migarājānaṃ thāmena ghaṭṭento jarasiṅgālo viya ca nānappakāraṃ tucchagajjitaṃ gajji .Upāsakopi cintesi ‘‘ ayaṃ paribbājako ati viya gajjati , avīciphusanatthāya pādaṃ , bhavaggaggahaṇatthāya hatthaṃ pasārayanto viya niratthakaṃ vāyamati .
Sace me satthā imaṃ ṭhānamāgaccheyya , imassa paribbājakassa
M3.19 yāva bhavaggā ussitaṃ mānaddhajaṃ ṭhānasova opāteyyā ’’ ti . 54. Bhagavāpi tesaṃ taṃ kathāsallāpaṃ assosiyeva .
Tena vuttaṃ ‘‘ assosi kho imaṃ kathāsallāpan ’’ ti .
Sumāgadhāyāti sumāgadhā nāma pokkharaṇī , yassā tīre nisinno aññataro puriso padumanāḷantarehi asurabhavanaṃ pavisantaṃ asurasenaṃ addasa .
Moranivāpoti nivāpo vuccati bhattaṃ , yattha morānaṃ abhayena saddhiṃ nivāpo dinno , taṃ ṭhānanti attho .
Abbhokāseti aṅgaṇaṭṭhāne .
Assāsapattāti tuṭṭhipattā somanassapattā .
Ajjhāsayan ti uttamanissayabhūtaṃ .
Ādibrahmacariyan ti
V3.18 purāṇabrahmacariyasaṅkhātaṃ ariyamaggaṃ .Idaṃ vuttaṃ hoti –
‘‘ ko nāma so , bhante , dhammo yena bhagavatā sāvakā vinītā ajjhāsayādibrahmacariyabhūtaṃ ariyamaggaṃ pūretvā arahattādhigamavasena assāsapattā paṭijānantī ’’ ti .