Dukavaṇṇanā

304. Iti ekakavasena sāmaggirasaṃ dassetvā idāni dukavasena dassetuṃ puna desanaṃ ārabhi .

Tattha nāmarūpaduke nāman ti cattāro arūpino khandhā nibbānañca .

Tattha cattāro khandhā nāmanaṭṭhena nāmaṃ .

Nāmanaṭṭhenāti nāmakaraṇaṭṭhena .

Yathā hi mahājanasammatattā mahāsammatassaV3.145 ‘‘ mahāsammato ’’ ti nāmaṃ ahosi , yathā mātāpitaro ‘‘ ayaṃ tisso nāma hotu , phusso nāma hotū ’’ ti evaṃ puttassa kittimanāmaṃ karonti , yathā vā ‘‘ dhammakathiko vinayadharo ’’ ti guṇato nāmaṃ āgacchati , na evaṃ vedanādīnaṃ .

Vedanādayo hi mahāpathavīādayo viya attano nāmaṃ karontāva uppajjanti .

Tesu uppannesu tesaṃ nāmaṃ uppannameva hoti .

Na hi vedanaṃ uppannaṃ ‘‘ tvaṃ vedanā nāma hohī ’’ ti , koci bhaṇati , na cassā yena kenaci kāraṇena nāmaggahaṇakiccaṃ atthi , yathā pathaviyā uppannāya ‘‘ tvaṃ pathavī nāma hohī ’’ ti nāmaggahaṇakiccaṃ natthi , cakkavāḷasinerumhi candimasūriyanakkhattesu uppannesu ‘‘ tvaṃ cakkavāḷaṃ nāma , tvaṃ nakkhattaṃ nāma hohī ’’ ti nāmaggahaṇakiccaṃ natthi , nāmaṃ uppannameva hoti , opapātikā paññatti nipatati , evaṃ vedanāya uppannāya ‘‘ tvaṃ vedanā nāma hohī ’’ ti nāmaggahaṇakiccaṃ natthi , tāya uppannāya vedanātiM3.160 nāmaṃ uppannameva hoti .

Saññādīsupi eseva nayo atītepi hi vedanā vedanāyeva .

Saññā .

Saṅkhārā .

Viññāṇaṃ viññāṇameva .

Anāgatepi .

Paccuppannepi .

Nibbānaṃ pana sadāpi nibbānamevāti .

Nāmanaṭṭhena nāmaṃ .

Namanaṭṭhenāpi cettha cattāro khandhā nāmaṃ .

Te hi ārammaṇābhimukhaṃ namanti .

Nāmanaṭṭhena sabbampi nāmaṃ .

Cattāro hi khandhā ārammaṇe aññamaññaṃ nāmentiP3.978 , nibbānaṃ ārammaṇādhipatipaccayatāya attani anavajjadhamme nāmeti .

Rūpan ti cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṃ upādāya rūpaṃ , taṃ sabbampi ruppanaṭṭhena rūpaṃ .

Tassa vitthārakathā visuddhimagge vuttanayeneva veditabbā .

Avijjāti dukkhādīsu aññāṇaṃ .

Ayampi vitthārato visuddhimagge kathitāyeva .

Bhavataṇhāti bhavapatthanā .

Yathāha ‘‘ tattha katamā bhavataṇhā ?

Yo bhavesu bhavacchando ’’ tiādi ( dha . sa .1319).

Bhavadiṭṭhīti bhavo vuccati sassataṃ , sassatavasena uppajjanakadiṭṭhi .

Sā ‘‘ tattha katamā bhavadiṭṭhi ?

‘ Bhavissati attā ca loko cā ’ ti yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigatan ’’ tiādinā ( dha . sa .1320) nayena abhidhamme vitthāritā .

Vibhavadiṭṭhīti vibhavo vuccati ucchedaṃ , ucchedavasena uppajjanakadiṭṭhi .

Sāpi ‘‘ tattha katamā vibhavadiṭṭhi ?

‘ Na bhavissati attā ca loko cā ’ ti ( dha . sa .285).

Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigatan ’’ tiādinā ( dha . sa .1321) nayena tattheva vitthāritā .

Ahirikan tiV3.146 ‘‘ yaṃ na hirīyati hirīyitabbenā ’’ ti ( dha . sa .1328) evaṃ vitthāritā nillajjatā .

Anottappan ti ‘‘ yaṃ na ottappati ottappitabbenā ’’ ti ( dha . sa .1329) evaṃ vitthārito abhāyanakaākāro .

Hirī ca ottappañcāti ‘‘ yaṃ hirīyati hirīyitabbena , ottappati ottappitabbenā ’’ ti ( dha . sa .1330-31) evaṃ vitthāritāni hiriottappāni .

Api cettha ajjhattasamuṭṭhānā hirī , bahiddhāsamuṭṭhānaṃ ottappaṃ .

Attādhipateyyā hirī , lokādhipateyyaṃ ottappaṃ .

Lajjāsabhāvasaṇṭhitā hirī , bhayasabhāvasaṇṭhitaṃ ottappaṃ .

Vitthārakathā panettha sabbākārena visuddhimagge vuttā .

DovacassatātiM3.161 dukkhaṃ vaco etasmiṃ vippaṭikūlagāhimhi vipaccanīkasāte anādare puggaleti dubbaco , tassa kammaṃ dovacassaṃ , tassa bhāvo dovacassatā .

Vitthārato panesā ‘‘ tattha katamā dovacassatā ?

Sahadhammike vuccamāne dovacassāyan ’’ ti ( dha . sa .1332) abhidhamme āgatā .

Sā atthato saṅkhārakkhandho hoti .

‘‘ Catunnañca khandhānaṃ etenākārena pavattānaṃ etaṃ adhivacanan ’’ ti vadanti .

PāpamittatātiP3.979 pāpā assaddhādayo puggalā etassa mittāti pāpamitto , tassa bhāvo pāpamittatā .

Vitthārato panesā –

‘‘ tattha katamā pāpamittatā ?

Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā .

Yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā saṃbhajanā bhatti saṃbhatti taṃsampavaṅkatā ’’ ti ( dha . sa .1333) evaṃ āgatā .

Sāpi atthato dovacassatā viya daṭṭhabbā .

Sovacassatā ca kalyāṇamittatā ca vuttappaṭipakkhanayena veditabbā .

Ubhopi panetā idha lokiyalokuttaramissakā kathitā .

Āpattikusalatāti ‘‘ pañcapi āpattikkhandhā āpattiyo , sattapi āpattikkhandhā āpattiyo .

Yā tāsaṃ āpattīnaṃ āpattikusalatā paññā pajānanā ’’ ti ( dha . sa .1336) evaṃ vutto āpattikusalabhāvo .

Āpattivuṭṭhānakusalatāti ‘‘ yā tāhi āpattīhi vuṭṭhānakusalatā paññā pajānanā ’’ ti ( dha . sa .1337) evaṃ vuttā saha kammavācāya āpattīhi vuṭṭhānaparicchedajānanā paññā .

SamāpattikusalatātiV3.147 ‘‘ atthi savitakkasavicārā samāpatti , atthi avitakkavicāramattā samāpatti , atthi avitakkaavicārā samāpatti .

Yā tāsaṃ samāpattīnaṃ kusalatā paññā pajānanā ’’ ti ( dha . sa .1338) evaṃ vuttā saha parikammena appanāparicchedajānanā paññā .

Samāpattivuṭṭhānakusalatāti ‘‘ yā tāhi samāpattīhi vuṭṭhānakusalatā paññā pajānanā ’’ ti ( dha . sa .1339) evaṃ vuttā yathāparicchinnasamayavaseneva samāpattito vuṭṭhānasamatthā ‘‘ ettakaṃ gate sūriye uṭṭhahissāmī ’’ ti vuṭṭhānakālaparicchedakā paññā .

Dhātukusalatāti ‘‘ aṭṭhārasa dhātuyo cakkhudhātu … pe … manoviññāṇadhātu .

Yā tāsaṃ dhātūnaṃ kusalatā paññā pajānanā ’’ ti ( dha . sa .1340) evaṃ vuttā aṭṭhārasannaṃM3.162 dhātūnaṃ sabhāvaparicchedakā savanadhāraṇasammasanapaṭivedhapaññā .

Manasikārakusalatāti ‘‘ yā tāsaṃ dhātūnaṃ manasikārakusalatā paññā pajānanā ’’ ti ( dha . sa .1341) evaṃ vuttā tāsaṃyeva dhātūnaṃ sammasanapaṭivedhapaccavekkhaṇapaññā .

Āyatanakusalatāti ‘‘ dvādasāyatanāni cakkhāyatanaṃ … pe … dhammāyatanaṃ .

Yā tesaṃ āyatanānaṃ āyatanakusalatā paññā pajānanā ’’ ti ( dha . sa .1342) evaṃ vuttā dvādasannaṃ āyatanānaṃ uggahamanasikārapajānanā paññā .

Apica dhātukusalatāpi uggahamanasikārasavanasammasanapaṭivedhapaccavekkhaṇesuP3.980 vattati manasikārakusalatāpi āyatanakusalatāpi .

Ayaṃ panettha viseso , savanauggahapaccavekkhaṇā lokiyā , paṭivedho lokuttaro , sammasanamanasikārā lokiyalokuttaramissakā .

Paṭiccasamuppādakusalatāti ‘‘ avijjāpaccayā saṅkhārā … pe … samudayo hotīti yā tattha paññā pajānanā ’’ ti ( dha . sa .1343) evaṃ vuttā dvādasannaṃ paccayākārānaṃ uggahādivasena pavattā paññā .

Ṭhānakusalatāti ‘‘ ye ye dhammā yesaṃ yesaṃ dhammānaṃ hetupaccayā uppādāya taṃ taṃ ṭhānanti yā tattha paññā pajānanā ’’ ti ( dha . sa .1344) evaṃ vuttā ‘‘ cakkhuṃ vatthuṃ katvā rūpaṃ ārammaṇaṃ katvā uppannassa cakkhuviññāṇassa cakkhurūpaṃ ( dha . sa . aṭṭha .1344) ṭhānañceva kāraṇañcā ’’ ti evaṃ ṭhānaparicchindanasamatthā paññā .

Aṭṭhānakusalatāti ‘‘ ye ye dhammā yesaṃ yesaṃ dhammānaṃ na hetū na paccayā uppādāya taṃ taṃ aṭṭhānanti yā tattha paññā pajānanā ’’ ti ( dha . sa .1345) evaṃ vuttā ‘‘ cakkhuṃ vatthuṃ katvā rūpaṃ ārammaṇaṃ katvā sotaviññāṇādīni nuppajjanti , tasmā tesaṃ cakkhurūpaṃ na ṭhānaṃ na kāraṇan ’’ ti evaṃ aṭṭhānaparicchindanasamatthā paññā apica etasmiṃ duke ‘‘ kittāvatā pana , bhante , ṭhānāṭhānakusaloV3.148 bhikkhūti alaṃ vacanāyāti .

Idhānanda , bhikkhu aṭṭhānametaṃ anavakāso , yaṃ diṭṭhisampanno puggalo kañci saṅkhāraṃ niccato upagaccheyya , netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti pajānāti .

Ṭhānañca kho etaṃ vijjati , yaṃ puthujjano kañci saṅkhāraṃ niccato upagaccheyyā ’’ ti ( ma . ni .3.127) imināpi suttena attho veditabbo .

Ajjavan tiM3.163 gomuttavaṅkatā candavaṅkatā naṅgalakoṭivaṅkatāti tayo anajjavā .

Ekacco hi bhikkhu paṭhamavaye ekavīsatiyā anesanāsu chasu ca agocaresu carati , majjhimapacchimavayesu lajjī kukkuccako sikkhākāmo hoti , ayaṃ gomuttavaṅkatā nāma .

Eko paṭhamavayepi pacchimavayepi catupārisuddhisīlaṃ pūreti , lajjī kukkuccako sikkhākāmo hoti , majjhimavaye purimasadiso , ayaṃ candavaṅkatā nāma .

Eko paṭhamavayepi majjhimavayepi catupārisuddhisīlaṃ pūreti , lajjī kukkuccako sikkhākāmo hoti , pacchimavaye purimasadiso ayaṃ naṅgalakoṭivaṅkatā nāma .

Eko sabbametaṃ vaṅkataṃ pahāya tīsupi vayesu pesalo lajjīP3.981 kukkuccako sikkhākāmo hoti .

Tassa yo so ujubhāvo , idaṃ ajjavaṃ nāma .

Abhidhammepi vuttaṃ –

‘‘ tattha katamo ajjavo .

Yā ajjavatā ajimhatā avaṅkatā akuṭilatā , ayaṃ vuccati ajjavo ’’ ti ( dha . sa .1346).

Lajjavan ti ‘‘ tattha katamo lajjavo ?

Yo hirīyati hirīyitabbena hirīyati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā .

Ayaṃ vuccati lajjavo ’’ ti evaṃ vutto lajjībhāvo .

Khantīti ‘‘ tattha katamā khanti ?

Yā khanti khamanatā adhivāsanatā acaṇḍikkaṃ anassuropo attamanatā cittassā ’’ ti ( dha . sa .1348) evaṃ vuttā adhivāsanakhanti .

Soraccan ti ‘‘ tattha katamaṃ soraccaṃ ?

Yo kāyiko avītikkamo , vācasiko avītikkamo , kāyikavācasiko avītikkamo .

Idaṃ vuccati soraccaṃ .

Sabbopi sīlasaṃvaro soraccan ’’ ti ( dha . sa .1349) evaṃ vutto suratabhāvo .

Sākhalyan ti ‘‘ tattha katamaṃ sākhalyaṃ ?

Yā sā vācā aṇḍakā kakkasā parakaṭukā parābhisajjanī kodhasāmantā asamādhisaṃvattanikā , tathārūpiṃ vācaṃ pahāya yā sā vācā neḷā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā , tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti .

Yā tattha saṇhavācatā sakhilavācatā apharusavācatā .

Idaṃ vuccati sākhalyan ’’ ti ( dha . sa .1350) evaṃ vutto sammodakamudukabhāvo .

Paṭisanthāroti ayaṃ lokasannivāso āmisena dhammena cāti dvīhi chiddo , tassa taṃ chiddaṃ yathā na paññāyati , evaṃ pīṭhassa viyaV3.149 paccattharaṇena āmisena dhammena ca paṭisantharaṇaṃ .

Abhidhammepi vuttaṃ ‘‘ tattha katamo paṭisanthāroM3.164 ?

Āmisapaṭisanthāro ca dhammapaṭisanthāro ca .

Idhekacco paṭisanthārako hoti āmisapaṭisanthārena vā dhammapaṭisanthārena vā .

Ayaṃ vuccati paṭisanthāro ’’ ti ( dha . sa .1351).

Ettha ca āmisena saṅgaho āmisapaṭisanthāro nāma .

Taṃ karontena mātāpitūnaṃ bhikkhugatikassa veyyāvaccakarassa rañño corānañca aggaṃ aggahetvāpi dātuṃ vaṭṭati .

Āmasitvā dinne hi rājāno ca corā ca anatthampi karonti jīvitakkhayampi pāpenti , anāmasitvā dinne attamanā honti .

Coranāgavatthuādīni cettha vatthūni kathetabbāni .

Tāni samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāyaṃP3.982 ( pāci . aṭṭha .185-7) vitthāritāni .

Sakkaccaṃ uddesadānaṃ pāḷivaṇṇanā dhammakathākathananti evaṃ dhammena saṅgaho dhammapaṭisanthāro nāma .

Avihiṃsāti karuṇāpi karuṇāpubbabhāgopi .

Vuttampi cetaṃ –

‘‘ tattha katamā avihiṃsā ?

Yā sattesu karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṃ karuṇācetovimutti , ayaṃ vuccati avihiṃsā ’’ ti .

Soceyyan ti mettāya ca mettāpubbabhāgassa ca vasena sucibhāvo .

Vuttampi cetaṃ –

‘‘ tattha katamaṃ soceyyaṃ ?

Yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettācetovimutti , idaṃ vuccati soceyyan ’’ ti .

Muṭṭhassaccan ti sativippavāso , yathāha ‘‘ tattha katamaṃ muṭṭhassaccaṃ ?

Yā asati ananussati appaṭissati assaraṇatā adhāraṇatā pilāpanatā sammussanatā , idaṃ vuccati muṭṭhassaccaṃ ’’( dha . sa .1356).

Asampajaññan ti ,‘‘ tattha katamaṃ asampajaññaṃ ?

Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ avijjālaṅgī moho akusalamūlan ’’ ti evaṃ vuttā avijjāyeva .

Sati satiyeva .

Sampajaññaṃ ñāṇaṃ .

Indriyesu aguttadvāratāti ‘‘ tattha katamā indriyesu aguttadvāratā ?

Idhekacco cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hotī ’’ tiādinā ( dha . sa .1352) nayena vitthārito indriyasaṃvarabhedo .

Bhojane amattaññutāti ‘‘ tattha katamā bhojane amattaññutā ?

Idhekacco appaṭisaṅkhā ayoniso āhāraṃ āhāreti davāya madāya maṇḍanāya vibhūsanāya .

Yā tattha asantuṭṭhitā amattaññutā appaṭisaṅkhā bhojane ’’ ti evaṃ āgato bhojane amattaññubhāvo .

Anantaraduko vuttappaṭipakkhanayena veditabbo .

Paṭisaṅkhānabalan tiM3.165 ‘‘ tattha katamaṃ paṭisaṅkhānabalaṃ ?

Yā paññā pajānanā ’’ ti evaṃ vitthāritaṃV3.150 appaṭisaṅkhāya akampanañāṇaṃ .

Bhāvanābalan ti bhāventassa uppannaṃ balaṃ .

Atthato vīriyasambojjhaṅgasīsena satta bojjhaṅgā honti .

Vuttampi cetaṃ –

‘‘ tattha katamaṃ bhāvanābalaṃ ?

Yā kusalānaṃ dhammānaṃ āsevanā bhāvanā bahulīkammaṃ , idaṃ vuccati bhāvanābalaṃ .

Sattabojjhaṅgā bhāvanābalan ’’ ti .

Satibalan ti assatiyā akampanavasena satiyeva .

Samādhibalan ti uddhacce akampanavasena samādhiyeva .

SamathoP3.983 samādhi .

Vipassanā paññā .

Samathova taṃ ākāraṃ gahetvā puna pavattetabbassa samathassa nimittavasena samathanimittaṃ paggāhanimittepi eseva nayo .

Paggāho vīriyaṃ .

Avikkhepo ekaggatā .

Imehi pana sati ca sampajaññañca paṭisaṅkhānabalañca bhāvanābalañca satibalañca samādhibalañca samatho ca vippassanā ca samathanimittañca paggāhanimittañca paggāho ca avikkhepo cāti chahi dukehi parato sīladiṭṭhisampadādukena ca lokiyalokuttaramissakā dhammā kathitā .

Sīlavipattīti ‘‘ tattha katamā sīlavipatti ?

Kāyiko vītikkamo … pe … sabbampi dussīlyaṃ sīlavipattī ’’ ti evaṃ vutto sīlavināsako asaṃvaro .

Diṭṭhivipattīti ‘‘ tattha katamā diṭṭhivipatti ?

Natthi dinnaṃ natthi yiṭṭhan ’’ ti evaṃ āgatā sammādiṭṭhivināsikā micchādiṭṭhi .

Sīlasampadāti ‘‘ tattha katamā sīlasampadā ?

Kāyiko avītikkamo ’’ ti evaṃ pubbe vuttasoraccameva sīlassa sampādanato paripūraṇato ‘‘ sīlasampadā ’’ ti vuttaṃ .

Ettha ca ‘‘ sabbopi sīlasaṃvaro sīlasampadā ’’ ti idaṃ mānasikapariyādānatthaṃ vuttaṃ .

Diṭṭhisampadāti ‘‘ tattha katamā diṭṭhisampadā ?

Atthi dinnaṃ atthi yiṭṭhaṃ … pe … sacchikatvā pavedentīti yā evarūpā paññā pajānanā ’’ ti evaṃ āgataṃ diṭṭhipāripūribhūtaṃ ñāṇaṃ .

Sīlavisuddhīti visuddhiṃ pāpetuṃ samatthaṃ sīlaṃ .

Abhidhamme panāyaṃ ‘‘ tattha katamā sīlavisuddhi ?

Kāyiko avītikkamo vācasiko avītikkamo kāyikavācasiko avītikkamo , ayaṃ vuccati sīlavisuddhī ’’ ti evaṃ vibhattā .

Diṭṭhivisuddhīti visuddhiṃ pāpetuṃ samatthaṃ dassanaṃ .

Abhidhamme panāyaṃ ‘‘ tattha katamā diṭṭhivisuddhi ?

Kammassakatañāṇaṃ saccānulomikañāṇaṃ maggasamaṅgissañāṇaṃ phalasamaṅgissañāṇan ’’ ti evaṃ vuttā .

Ettha ca tividhaṃ duccaritaṃ attanāM3.166 katampi parena katampi sakaṃ nāma na hoti atthabhañjanato .

Sucaritaṃ sakaṃ nāma atthajananatoti evaṃ jānanaṃ kammassakatañāṇaṃP3.984 nāma .

Tasmiṃ ṭhatvā bahuṃ vaṭṭagāmikammaṃ āyūhitvāV3.151 sukhato sukheneva arahattaṃ pattā gaṇanapathaṃ vītivattā .

Vipassanāñāṇaṃ pana vacīsaccañca anulometi , paramatthasaccañca na vilometīti saccānulomikaṃ ñāṇanti vuttaṃ .

‘‘ Diṭṭhivisuddhi kho pana yathādiṭṭhissa ca padhānan ’’ ti ettha diṭṭhivisuddhīti ñāṇadassanaṃ kathitaṃ .

Yathādiṭṭhissa ca padhānan ti taṃsampayuttameva vīriyaṃ .

Api ca purimapadena catumaggañāṇaṃ .

Pacchimapadena taṃsampayuttaṃ vīriyaṃ .

Abhidhamme pana ‘‘ diṭṭhivisuddhi kho panāti yā paññā pajānanā amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi .

Yathādiṭṭhissa ca padhānanti yo cetasiko vīriyārambho sammāvāyāmo ’’ ti evaṃ ayaṃ duko vibhatto .

‘‘ Saṃvego ca saṃvejanīyesu ṭhānesū ’’ ti ettha ‘‘ saṃvegoti jātibhayaṃ jarābhayaṃ byādhibhayaṃ maraṇabhayan ’’ ti evaṃ jātiādīni bhayato dassanañāṇaṃ .

Saṃvejanīyaṃ ṭhānanti jātijarābyādhimaraṇaṃ .

Etāni hi cattāri jāti dukkhā , jarā dukkhā , byādhi dukkho , maraṇaṃ dukkhanti evaṃ saṃveguppattikāraṇattā saṃvejanīyaṃ ṭhānan ti vuttāni .

Saṃviggassa ca yoniso padhānan ti evaṃ saṃvegajātassa upāyapadhānaṃ .

‘‘ Idha bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janetī ’’ ti evaṃ āgatavīriyassetaṃ adhivacanaṃ .

Asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesūti yā kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā , tāya hi samaṅgībhūto puggalo sīlaṃ pūretvā jhānaṃ uppādeti .

Jhānaṃ labhitvā vipassanaṃ ārabhati .

Āraddhavipassako arahattaṃ agahetvā antarā vosānaṃ nāpajjati .

Appaṭivānitā ca padhānasmin ti ‘‘ kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya sakkaccakiriyatā sātaccakiriyatā aṭṭhitakiriyatā anolīnavuttitā anikkhittachandatā anikkhittadhuratā āsevanā bhāvanā bahulīkamman ’’ ti evaṃ vuttā rattindivaṃ cha koṭṭhāse katvā jāgariyānuyogavasena āraddhe padhānasmiṃ arahattaṃ apatvā anivattanatā .

VijjātiM3.167 tisso vijjā .

Vimuttīti dve vimuttiyo , cittassa ca adhimutti , nibbānañca .

Ettha ca aṭṭha samāpattiyo nīvaraṇādīhi suṭṭhu muttattā adhimuttiP3.985 nāma .

Nibbānaṃ sabbasaṅkhatato muttattā vimuttīti veditabbaṃ .

Khaye ñāṇan ti kilesakkhayakare ariyamagge ñāṇaṃ .

Anuppāde ñāṇan ti paṭisandhivasena anuppādabhūte taṃtaṃmaggavajjhakilesānaṃ vā anuppādapariyosāne uppanne ariyaphale ñāṇaṃ .

TenevāhaV3.152 ‘‘ khaye ñāṇanti maggasamaṅgissa ñāṇaṃ .

Anuppāde ñāṇanti phalasamaṅgissa ñāṇan ’’ ti .

Ime kho , āvusotiādi ekake vuttanayeneva yojetabbaṃ .

Iti pañcatiṃsāya dukānaṃ vasena thero sāmaggirasaṃ dassesīti .

Dukavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Pāthikavaggaṭṭhakathā

Pāthikavaggaṭṭhakathā