Sotāpattiyaṅgādicatukkavaṇṇanā
311. Sotāpattiyaṅgānīti sotāpattiyā aṅgāni , sotāpattimaggassa paṭilābhakāraṇānīti attho .
Sappurisasaṃsevoti buddhādīnaṃ sappurisānaṃ upasaṅkamitvā sevanaṃ .
Saddhammassavanan ti sappāyassa tepiṭakadhammassa savanaṃ .
Yonisomanasikāroti aniccādivasena manasikāro .
Dhammānudhammappaṭipattīti lokuttaradhammassa anudhammabhūtāya pubbabhāgapaṭipattiyā paṭipajjanaṃ .
Aveccappasādenāti
P3.1021 acalappasādena .‘‘ Itipi so bhagavā ’’ tiādīni visuddhimagge vitthāritāni .
Phaladhātuāhāracatukkāni uttānatthāneva .
Apicettha lūkhapaṇītavatthuvasena oḷārikasukhumatā veditabbā .
Viññāṇaṭṭhitiyoti viññāṇaṃ etāsu tiṭṭhatīti viññāṇaṭṭhitiyo .
Ārammaṇaṭṭhitivasenetaṃ vuttaṃ .
Rūpūpāyan ti rūpaṃ upagataṃ hutvā .
Pañcavokārabhavasmiñhi abhisaṅkhāraviññāṇaṃ rūpakkhandhaṃ nissāya tiṭṭhati .
Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Rūpārammaṇan ti rūpakkhandhagocaraṃ rūpapatiṭṭhitaṃ hutvā .
Nandūpasecanan ti
V3.186M3.204 lobhasahagataṃ sampayuttanandiyāva upasittaṃ hutvā .Itaraṃ upanissayakoṭiyā .
Vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjatīti saṭṭhipi sattatipi vassāni evaṃ pavattamānaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjati .
Vedanūpāyādīsupi eseva nayo .
Imehi pana tīhi padehi catuvokārabhave abhisaṅkhāraviññāṇaṃ vuttaṃ .
Tassa yāvatāyukaṃ pavattanavasena vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjanā veditabbā .
Catukkavasena pana desanāya āgatattā viññāṇūpāyanti na vuttaṃ .
Evaṃ vuccamāne ca ‘‘ katamaṃ nu kho ettha kammaviññāṇaṃ , katamaṃ vipākaviññāṇan ’’ ti sammoho bhaveyya , tasmāpi na vuttaṃ .
Agatigamanāni vitthāritāneva .
Cīvarahetūti tattha manāpaṃ cīvaraṃ labhissāmīti cīvarakāraṇā uppajjati .
Iti bhavābhavahetūti ettha itīti nidassanatthe nipāto .
Yathā cīvarādihetu , evaṃ bhavābhavahetūpīti attho .
Bhavābhavoti cettha paṇītapaṇītatarāni telamadhuphāṇitādīni adhippetāni .
Imesaṃ pana catunnaṃ taṇhuppādānaṃ pahānatthāya paṭipāṭiyāva cattāro ariyavaṃsā desitāti veditabbā .
Paṭipadācatukkaṃ heṭṭhā vuttameva .
Akkhamādīsu padhānakaraṇakāle sītādīni na khamatīti akkhamā .
Khamatīti khamā .
Indriyadamanaṃ damā .
‘‘ Uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāsetī ’’ tiādinā nayena vitakkasamanaṃ samā .
Dhammapadānīti
P3.1022 dhammakoṭṭhāsāni .Anabhijjhā dhammapadaṃ nāma alobho vā alobhasīsena adhigatajjhānavipassanāmaggaphalanibbānāni vā .
Abyāpādo dhammapadaṃ nāma akopo vā mettāsīsena adhigatajjhānādīni vā .
Sammāsati dhammapadaṃ nāma suppaṭṭhitasati vā satisīsena adhigatajjhānādīni vā .
Sammāsamādhi dhammapadaṃ nāma samāpatti vā aṭṭhasamāpattivasena adhigatajjhānavipassanāmaggaphalanibbānāni vā .
Dasāsubhavasena vā adhigatajjhānādīni anabhijjhā dhammapadaṃ .
Catubrahmavihāravasena adhigatāni abyāpādo dhammapadaṃ .
Dasānussatiāhārepaṭikūlasaññāvasena adhigatāni sammāsati dhammapadaṃ .
Dasakasiṇaānāpānavasena adhigatāni sammāsamādhi dhammapadanti .
Dhammasamādānesu paṭhamaṃ acelakapaṭipadā .
Dutiyaṃ tibbakilesassa arahattaṃ gahetuṃ asakkontassa assumukhassāpi rudato parisuddhabrahmacariyacaraṇaṃ .
Tatiyaṃ kāmesu pātabyatā .
Catutthaṃ cattāro paccaye alabhamānassāpi
M3.205 jhānavipassanāvasena sukhasamaṅgino sāsanabrahmacariyaṃ .Dhammakkhandhāti
V3.187 ettha guṇaṭṭho khandhaṭṭho .Sīlakkhandhoti sīlaguṇo .
Ettha ca phalasīlaṃ adhippetaṃ .
Sesapadesupi eseva nayo .
Iti catūsupi ṭhānesu phalameva vuttaṃ .
Balānīti upatthambhanaṭṭhena akampiyaṭṭhena ca balāni .
Tesaṃ paṭipakkhehi kosajjādīhi akampaniyatā veditabbā .
Sabbānipi samathavipassanāmaggavasena lokiyalokuttarāneva kathitāni .
Adhiṭṭhānānīti ettha adhīti upasaggamattaṃ .
Atthato pana tena vā tiṭṭhanti , tattha vā tiṭṭhanti , ṭhānameva vā taṃtaṃguṇādhikānaṃ purisānaṃ adhiṭṭhānaṃ , paññāva adhiṭṭhānaṃ paññādhiṭṭhānaṃ .
Ettha ca paṭhamena aggaphalapaññā .
Dutiyena vacīsaccaṃ .
Tatiyena āmisapariccāgo .
Catutthena kilesūpasamo kathitoti veditabbo .
Paṭhamena ca kammassakatapaññaṃ vipassanāpaññaṃ vā ādiṃ katvā phalapaññā kathitā .
Dutiyena vacīsaccaṃ ādiṃ katvā paramatthasaccaṃ nibbānaṃ .
Tatiyena āmisapariccāgaṃ ādiṃ katvā aggamaggena kilesapariccāgo .
Catutthena samāpattivikkhambhite
P3.1023 kilese ādiṃ katvā aggamaggena kilesavūpasamo .Paññādhiṭṭhānena vā ekena arahattaphalapaññā kathitā .
Sesehi paramatthasaccaṃ .
Saccādhiṭṭhānena vā ekena paramatthasaccaṃ kathitaṃ .
Sesehi arahattapaññāti mūsikābhayatthero āha .