Acelapāthikaputtavatthuvaṇṇanā
15. Pāthikaputtoti
V3.8 pāthikassa putto .Ñāṇavādenāti ñāṇavādena saddhiṃ .
Upaḍḍhapathan ti
P3.824 yojanaṃ ce , no antare bhaveyya , gotamo aḍḍhayojanaṃ , ahaṃ aḍḍhayojanaṃ .Esa nayo aḍḍhayojanādīsu .
Ekapadavārampi atikkamma gacchato jayo bhavissati , anāgacchato parājayoti .
Te tatthāti te mayaṃ tattha samāgataṭṭhāne .
Taddiguṇaṃ taddiguṇāhan ti tato tato diguṇaṃ diguṇaṃ ahaṃ karissāmi , bhagavatā saddhiṃ pāṭihāriyaṃ kātuṃ asamatthabhāvaṃ jānantopi ‘‘ uttamapurisena saddhiṃ paṭṭhapetvā asakkuṇantassāpi pāsaṃso hotī ’’ ti ñatvā evamāha .
Nagaravāsinopi
M3.9 taṃ sutvā ‘‘ asamattho nāma evaṃ na gajjati , addhā ayampi arahā bhavissatī ’’ ti tassa mahantaṃ sakkāramakaṃsu . 16. Yenāhaṃ tenupasaṅkamīti ‘‘ sunakkhatto kira pāthikaputto evaṃ vadatī ’’ ti assosi .
Athassa hīnajjhāsayattā hīnadassanāya cittaṃ udapādi .
So bhagavato vattaṃ katvā bhagavati gandhakuṭiṃ paviṭṭhe pāthikaputtassa santikaṃ gantvā pucchi ‘‘ tumhe kira evarūpiṃ kathaṃ kathethā ’’ ti ?
‘‘ Āma , kathemā ’’ ti .
Yadi evaṃ ‘‘ mā bhāyittha vissatthā punappunaṃ evaṃ vadatha , ahaṃ samaṇassa gotamassa upaṭṭhāko , tassa visayaṃ vijānāmi , tumhehi saddhiṃ pāṭihāriyaṃ kātuṃ na sakkhissati , ahaṃ samaṇassa gotamassa kathetvā bhayaṃ uppādetvā taṃ aññato gahetvā gamissāmi , tumhe mā bhāyitthā ’’ ti taṃ assāsetvā bhagavato santikaṃ gato .
Tena vuttaṃ ‘‘ yenāhaṃ tenupasaṅkamī ’’ ti .
Taṃ vācan tiādīsu ‘‘ ahaṃ abuddhova samāno buddhomhīti vicariṃ , abhūtaṃ me kathitaṃ nāhaṃ buddho ’’ ti vadanto taṃ vācaṃ pajahati nāma .
Raho nisīditvā cintayamāno ‘‘ ahaṃ ‘ ettakaṃ kālaṃ abuddhova samāno buddhomhī ’ ti vicariṃ , ito dāni paṭṭhāya nāhaṃ buddho ’’ ti cintayanto taṃ cittaṃ pajahati nāma .
‘‘ Ahaṃ ‘ ettakaṃ kālaṃ abuddhova samāno buddhomhī ’ ti pāpakaṃ diṭṭhiṃ gahetvā vicariṃ , ito dāni paṭṭhāya imaṃ diṭṭhiṃ pajahāmī ’’ ti pajahanto taṃ diṭṭhiṃ paṭinissajjati nāma .
Evaṃ akaronto pana taṃ vācaṃ appahāya taṃ cittaṃ appahāya taṃ diṭṭhiṃ appaṭinissajjitvāti vuccati .
Vipateyyāti bandhanā muttatālapakkaṃ viya gīvato pateyya , sattadhā vā pana phaleyya .
17. Rakkhatetan ti
P3.825 rakkhatu etaṃ .Ekaṃsenāti nippariyāyena .
Odhāritāti bhāsitā .
Acelo
V3.9 ca , bhante , pāthikaputtoti evaṃ ekaṃsena bhagavato vācāya odhāritāya sace acelo pāthikaputto .Virūparūpenāti vigatarūpena vigacchitasabhāvena rūpena attano rūpaṃ pahāya adissamānena kāyena .
Sīhabyagghādivasena vā vividharūpena sammukhībhāvaṃ āgaccheyya .
Tadassa bhagavato musāti evaṃ sante bhagavato taṃ vacanaṃ musā bhaveyyāti musāvādena niggaṇhāti .
Ṭhapetvā kira etaṃ na aññena bhagavā musāvādena niggahitapubboti .
18. Dvayagāminīti
M3.10 sarūpena atthibhāvaṃ , atthena natthibhāvanti evaṃ dvayagāminī .Alikatucchanipphalavācāya etaṃ adhivacanaṃ .
19. Ajitopi nāma licchavīnaṃ senāpatīti so kira bhagavato upaṭṭhāko ahosi , so kālamakāsi .
Athassa sarīrakiccaṃ katvā manussā pāthikaputtaṃ pucchiṃsu ‘‘ kuhiṃ nibbatto senāpatī ’’ ti ?
So āha –
‘‘ mahāniraye nibbatto ’’ ti .
Idañca pana vatvā puna āha ‘‘ tumhākaṃ senāpati mama santikaṃ āgamma ahaṃ tumhākaṃ vacanamakatvā samaṇassa gotamassa vādaṃ patiṭṭhapetvā niraye nibbattomhī ’’ ti paroditthāti .
Tenupasaṅkami divāvihārāyāti ettha ‘‘ pāṭihāriyakaraṇatthāyā ’’ ti kasmā na vadati ?
Abhāvā .
Sammukhībhāvopi hissa tena saddhiṃ natthi , kuto pāṭihāriyakaraṇaṃ , tasmā tathā avatvā ‘‘ divāvihārāyā ’’ ti āha .