Sāsanaantarahitavaṇṇanā
Tīṇi parinibbānāni nāma kilesaparinibbānaṃ khandhaparinibbānaṃ dhātuparinibbānanti .
Tattha kilesaparinibbānaṃ bodhipallaṅke ahosi .
Khandhaparinibbānaṃ kusinārāyaṃ .
Dhātuparinibbānaṃ anāgate bhavissati .
Sāsanassa kira osakkanakāle imasmiṃ tambapaṇṇidīpe dhātuyo sannipatitvā mahācetiyaṃ gamissanti .
Mahācetiyato nāgadīpe rājāyatanacetiyaṃ .
Tato mahābodhipallaṅkaṃ gamissanti .
Nāgabhavanatopi devalokatopi brahmalokatopi dhātuyo mahābodhipallaṅkameva
V3.75 gamissanti .Sāsapamattāpi dhātuyo na antarā nassissanti .
Sabbadhātuyo mahābodhipallaṅke rāsibhūtā suvaṇṇakkhandho viya ekagghanā hutvā chabbaṇṇarasmiyo vissajjessanti .
Tā dasasahassilokadhātuṃ
P3.900 pharissanti , tato dasasahassacakkavāḷadevatā sannipatitvā ‘‘ ajja satthā parinibbāti , ajja sāsanaṃ osakkati , pacchimadassanaṃ dāni idaṃ amhākan ’’ ti dasabalassa parinibbutadivasato mahantataraṃ kāruññaṃ karissanti .Ṭhapetvā anāgāmikhīṇāsave avasesā
M3.84 sakabhāvena sandhāretuṃ na sakkhissanti .Dhātūsu tejodhātu uṭṭhahitvā yāva brahmalokā uggacchissati .
Sāsapamattāyapi dhātuyā sati ekajālā bhavissati .
Dhātūsu pariyādānaṃ gatāsu upacchijjissati .
Evaṃ mahantaṃ ānubhāvaṃ dassetvā dhātūsu antarahitāsu sāsanaṃ antarahitaṃ nāma hoti .
Yāva na evaṃ antaradhāyati , tāva acarimaṃ nāma hoti .
Evaṃ apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ , netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
Kasmā pana apubbaṃ acarimaṃ nuppajjantīti ?
Anacchariyattā .
Buddhā hi acchariyamanussā .
Yathāha –
‘‘ ekapuggalo , bhikkhave , loke uppajjamāno uppajjati acchariyamanusso .
Katamo ekapuggalo ?
Tathāgato arahaṃ sammāsambuddho ’’ ti ( a . ni .1.172).
Yadi ca dve vā cattāro vā aṭṭha vā soḷasa vā ekato uppajjeyyuṃ , anacchariyā bhaveyyuṃ .
Ekasmiñhi vihāre dvinnaṃ cetiyānampi lābhasakkāro uḷāro na hoti .
Bhikkhūpi bahutāya na acchariyā jātā , evaṃ buddhāpi bhaveyyuṃ , tasmā nuppajjanti .
Desanāya ca visesābhāvato .
Yañhi satipaṭṭhānādibhedaṃ dhammaṃ eko deseti .
Aññena uppajjitvāpi sova desetabbo siyā , tato anacchariyo siyā .
Ekasmiṃ pana dhammaṃ desente desanāpi acchariyā hoti , vivādabhāvato ca .
Bahūsu hi buddhesu uppannesu bahūnaṃ ācariyānaṃ antevāsikā viya amhākaṃ buddho pāsādiko , amhākaṃ buddho madhurassaro lābhī puññavāti vivadeyyuṃ .
Tasmāpi evaṃ nuppajjanti .
Api cetaṃ kāraṇaṃ milindaraññāpi puṭṭhena nāgasenattherena vitthāritameva .
Vuttañhi tattha –
Bhante , nāgasena , bhāsitampi hetaṃ bhagavatā ‘‘ aṭṭhānametaṃ , bhikkhave , anavakāso , yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddhā apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ , netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’’ ti .
Desayantā ca , bhante nāgasena , sabbepi
P3.901 tathāgatā sattatiṃsa bodhipakkhiye dhamme desenti , kathayamānā ca cattāri ariyasaccāni kathenti , sikkhāpentāV3.76 ca tīsu sikkhāsu sikkhāpenti , anusāsamānā ca appamādappaṭipattiyaṃ anusāsanti .Yadi , bhante nāgasena , sabbesampi tathāgatānaṃ
M3.85 ekā desanā ekā kathā ekasikkhā ekānusāsanī , kena kāraṇena dve tathāgatā ekakkhaṇe nuppajjanti .Ekenapi tāva buddhuppādena ayaṃ loko obhāsajāto , yadi dutiyo buddho bhaveyya , dvinnaṃ pabhāya ayaṃ loko bhiyyosomattāya obhāsajāto bhaveyya , ovadamānā ca dve tathāgatā sukhaṃ ovadeyyuṃ , anusāsamānā ca sukhaṃ anusāseyyuṃ , tattha me kāraṇaṃ desehi , yathāhaṃ nissaṃsayo bhaveyyan ’’ ti .
Ayaṃ , mahārāja , dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī , ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti , yadi dutiyo buddho uppajjeyya , nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya , caleyya , kampeyya , nameyya , oṇameyya , vinameyya , vikireyya , vidhameyya , viddhaṃseyya , na ṭhānamupagaccheyya .
Yathā , mahārāja , nāvā ekapurisasandhāraṇī bhaveyya , ekapurise abhirūḷhe sā nāvā samupādikā bhaveyya , atha dutiyo puriso āgaccheyya tādiso āyunā vaṇṇena vayena pamāṇena kisathūlena sabbaṅgapaccaṅgena , so taṃ nāvaṃ abhirūheyya , api nu sā , mahārāja , nāvā dvinnampi dhāreyyāti ?
Na hi , bhante , caleyya , kampeyya , nameyya , oṇameyya , vinameyya , vikireyya , vidhameyya , viddhaṃseyya , na ṭhānamupagaccheyya osīdeyya udaketi .
Evameva kho , mahārāja , ayaṃ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī , ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti , yadi dutiyo buddho uppajjeyya , nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya … pe … na ṭhānamupagaccheyya .
Yathā vā pana , mahārāja , puriso yāvadatthaṃ bhojanaṃ bhuñjeyya chādentaṃ yāva kaṇṭhamabhipūrayitvā , so dhāto pīṇito paripuṇṇo nirantaro tandīkato anoṇamitadaṇḍajāto punadeva tāvatakaṃ bhojanaṃ bhuñjeyya , api nu kho so , mahārāja , puriso sukhito bhaveyyāti ?
Na hi , bhante
M3.86 , sakiṃ bhuttova mareyyāti ;evameva kho , mahārāja , ayaṃ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī
P3.902 … pe … na ṭhānamupagaccheyyāti .Kiṃ nu kho , bhante nāgasena , atidhammabhārena pathavī calatīti ?
Idha , mahārāja , dve
V3.77 sakaṭā ratanapūritā bhaveyyuṃ yāva mukhasamā , ekasmā sakaṭato ratanaṃ gahetvā ekasmiṃ sakaṭe ākireyyuṃ , api nu kho taṃ , mahārāja , sakaṭaṃ dvinnampi sakaṭānaṃ ratanaṃ dhāreyyāti ?Na hi , bhante , nābhipi tassa phaleyya , arāpi tassa bhijjeyyuṃ , nemipi tassa opateyya , akkhopi tassa bhijjeyyāti .
Kiṃ nu kho , mahārāja , atiratanabhārena sakaṭaṃ bhijjatīti ?
Āma , bhante , ti .
Evameva kho , mahārāja , atidhammabhārena pathavī calati .
Apica , mahārāja , imaṃ kāraṇaṃ buddhabalaparidīpanāya osāritaṃ aññampi tattha atirūpaṃ kāraṇaṃ suṇohi , yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti .
Yadi , mahārāja , dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ , tesaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘‘ tumhākaṃ buddho amhākaṃ buddho ’’ ti , ubhato pakkhajātā bhaveyyuṃ .
Yathā , mahārāja , dvinnaṃ balavāmaccānaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘‘ tumhākaṃ amacco amhākaṃ amacco ’’ ti , ubhato pakkhajātā honti ;
evameva kho , mahārāja , yadi dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ , tesaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘‘ tumhākaṃ buddho , amhākaṃ buddho ’’ ti , ubhato pakkhajātā bhaveyyuṃ , idaṃ tāva , mahārāja , ekaṃ kāraṇaṃ , yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti .
Aparampi , mahārāja , uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi , yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti .
Yadi , mahārāja , dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ ,‘‘ aggo buddho ’’ ti yaṃ vacanaṃ , taṃ micchā bhaveyya ,‘‘ jeṭṭho buddho ’’ ti , seṭṭho buddhoti , visiṭṭho buddhoti , uttamo buddhoti , pavaro buddhoti , asamo buddhoti
M3.87 , asamasamo buddhoti , appaṭimo buddhoti , appaṭibhāgo buddhoti , appaṭipuggaloP3.903 buddhoti yaṃ vacanaṃ , taṃ micchā bhaveyya .Imampi kho tvaṃ , mahārāja , kāraṇaṃ atthato sampaṭiccha , yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti .
Apica kho , mahārāja , buddhānaṃ bhagavantānaṃ sabhāvapakati esā , yaṃ ekoyeva buddho loke uppajjati .
Kasmā kāraṇā ?
Mahantatāya sabbaññubuddhaguṇānaṃ , yaṃ aññampi , mahārāja , mahantaṃ hoti , taṃ ekaṃyeva hoti .
Pathavī , mahārāja , mahantī , sā ekāyeva .
Sāgaro mahanto , so ekoyeva .
Sineru girirājā mahanto , so ekoyeva .
Ākāso mahanto , so ekoyeva .
Sakko mahanto , so ekoyeva .
Māro mahanto
V3.78 , so ekoyeva .Mahābrahmā mahanto , so ekoyeva .
Tathāgato arahaṃ sammāsambuddho mahanto , so ekoyeva lokasmiṃ .
Yattha te uppajjanti , tattha aññesaṃ okāso na hoti .
Tasmā , mahārāja , tathāgato arahaṃ sammāsambuddho ekoyeva loke uppajjatīti .
Sukathito , bhante nāgasena , pañho opammehi kāraṇehīti ( mi . pa .5.1.1).
Dhammassa cānudhamman ti navavidhassa lokuttaradhammassa anudhammaṃ pubbabhāgappaṭipadaṃ .
Sahadhammikoti sakāraṇo .
Vādānuvādoti vādoyeva .