Vāseṭṭhabhāradvājavaṇṇanā
111. Evaṃ
P3.859V3.39M3.43 me sutan ti aggaññasuttaṃ .Tatrāyamanuttānapadavaṇṇanā – pubbārāme migāramātupāsādeti ettha ayaṃ anupubbikathā .
Atīte satasahassakappamatthake ekā upāsikā padumuttaraṃ bhagavantaṃ nimantetvā buddhappamukhassa bhikkhusatasahassassa dānaṃ datvā bhagavato pādamūle nipajjitvā ‘‘ anāgate tumhādisassa buddhassa aggupaṭṭhāyikā homī ’’ ti patthanaṃ akāsi .
Sā kappasatasahassaṃ devesu ceva manussesu ca saṃsaritvā amhākaṃ bhagavato kāle bhaddiyanagare meṇḍakaseṭṭhiputtassa dhanañcayaseṭṭhino gehe sumanadeviyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi .
Jātakāle tassā visākhāti nāmaṃ akaṃsu .
Sā yadā bhagavā bhaddiyanagaraṃ āgamāsi , tadā pañcadāsisatehi saddhiṃ bhagavato paccuggamanaṃ katvā paṭhamadassanamhiyeva sotāpannā ahosi .
Aparabhāge sāvatthiyaṃ migāraseṭṭhiputtassa puṇṇavaḍḍhanakumārassa gehaṃ gatā .
Tattha naṃ migāraseṭṭhi mātuṭṭhāne ṭhapesi .
Tasmā migāramātāti vuccati .
Patikulaṃ gacchantiyā cassā pitā mahālatāpiḷandhanaṃ nāma kārāpesi .
Tasmiṃ piḷandhane catasso vajiranāḷiyo upayogaṃ agamaṃsu , muttānaṃ ekādasa nāḷiyo , pavāḷassa dvāvīsati nāḷiyo , maṇīnaṃ tettiṃsa nāḷiyo .
Iti etehi ca aññehi ca sattahi ratanehi niṭṭhānaṃ agamāsi .
Taṃ sīse paṭimukkaṃ yāva pādapiṭṭhiyā bhassati .
Pañcannaṃ hatthīnaṃ balaṃ dhārayamānāva naṃ itthī dhāretuṃ sakkoti .
Sā aparabhāge dasabalassa aggupaṭṭhāyikā hutvā taṃ pasādhanaṃ vissajjetvā navahi koṭīhi bhagavato vihāraṃ kārayamānā karīsamatte bhūmibhāge pāsādaṃ kāresi
P3.860 .Tassa uparibhūmiyaṃ pañca gabbhasatāni honti , heṭṭhimabhūmiyaṃ pañcāti gabbhasahassappaṭimaṇḍito ahosi .
Sā ‘‘ suddhapāsādova na sobhatī ’’ ti taṃ parivāretvā pañca duvaḍḍhagehasatāni , pañca cūḷapāsādasatāni
V3.40 , pañca dīghasālasatāni ca kārāpesi .Vihāramaho catūhi māsehi niṭṭhānaṃ agamāsi .
Mātugāmattabhāve
M3.44 ṭhitāya visākhāya viya aññissā buddhasāsane dhanapariccāgo nāma natthi , purisattabhāve ṭhitassa anāthapiṇḍikassa viya aññassāti .So hi catupaṇṇāsakoṭiyo vissajjetvā sāvatthiyā dakkhiṇabhāge anurādhapurassa mahāvihārasadise ṭhāne jetavanamahāvihāraṃ nāma kāresi .
Visākhā sāvatthiyā pācīnabhāge uttaradeviyā vihārasadise ṭhāne pubbārāmaṃ nāma kāresi .
Bhagavā imesaṃ dvinnaṃ kulānaṃ anukampāya sāvatthiṃ nissāya viharanto imesu dvīsu vihāresu nibaddhavāsaṃ vasi .
Ekaṃ antovassaṃ jetavane vasati , ekaṃ pubbārāme .
Tasmiṃ samaye pana bhagavā pubbārāme viharati .
Tena vuttaṃ ‘‘ pubbārāme migāramātupāsāde ’’ ti .
Vāseṭṭhabhāradvājāti vāseṭṭho ca sāmaṇero bhāradvājo ca .
Bhikkhūsu parivasantīti te neva titthiyaparivāsaṃ vasanti , na āpattiparivāsaṃ .
Aparipuṇṇavassattā pana bhikkhubhāvaṃ patthayamānā vasanti .
Tenevāha ‘‘ bhikkhubhāvaṃ ākaṅkhamānā ’’ ti .
Ubhopi hete udiccabrāhmaṇamahāsālakule nibbattā , cattālīsa cattālīsa koṭivibhavā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū majjhimanikāye vāseṭṭhasuttaṃ sutvā saraṇaṃ gatā , tevijjasuttaṃ sutvā pabbajitvā imasmiṃ kāle bhikkhubhāvaṃ ākaṅkhamānā parivasanti .
Abbhokāse caṅkamatīti uttaradakkhiṇena āyatassa pāsādassa puratthimadisābhāge pāsādacchāyāyaṃ yantarajjūhi ākaḍḍhiyamānaṃ ratanasatubbedhaṃ suvaṇṇaagghikaṃ viya anilapathe vidhāvantīhi chabbaṇṇāhi buddharasmīhi sobhamāno aparāparaṃ caṅkamati .
113. Anucaṅkamiṃsūti añjaliṃ paggayha onatasarīrā hutvā anuvattamānā caṅkamiṃsu .
Vāseṭṭhaṃ āmantesīti so tesaṃ paṇḍitataro gahetabbaṃ vissajjetabbañca jānāti , tasmā taṃ āmantesi .
Tumhe khvatthāti tumhe kho attha .
Brāhmaṇajaccāti , brāhmaṇajātikā .
Brāhmaṇakulīnāti brāhmaṇesu kulīnā kulasampannā .
Brāhmaṇakulāti
P3.861 brāhmaṇakulato , bhogādisampannaṃ brāhmaṇakulaṃ pahāyāti attho .Na akkosantīti dasavidhena akkosavatthunā na akkosanti .
Na paribhāsantīti nānāvidhāya paribhavakathāya na paribhāsantīti attho .
Iti
M3.45 bhagavā ‘‘ brāhmaṇā ime sāmaṇere akkosanti paribhāsantī ’’ ti jānamānova pucchati .Kasmā ?
Ime mayā apucchitā paṭhamataraṃ na kathessanti , akathite kathā na samuṭṭhātīti kathāsamuṭṭhāpanatthāya .
Tagghāti
V3.41 ekaṃsavacane nipāto , ekaṃseneva no , bhante , brāhmaṇā akkosanti paribhāsantīti vuttaṃ hoti .Attarūpāyāti attano anurūpāya .
Paripuṇṇāyāti yathāruci padabyañjanāni āropetvā āropetvā paripūritāya .
No aparipuṇṇāyāti antarā aṭṭhapitāya nirantaraṃ pavattāya .
Kasmā pana brāhmaṇā ime sāmaṇere akkosantīti ?
Appatiṭṭhatāya .
Ime hi sāmaṇerā aggabrāhmaṇānaṃ puttā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū jambudīpe brāhmaṇānaṃ antare pākaṭā sambhāvitā tesaṃ pabbajitattā aññe brāhmaṇaputtā pabbajiṃsu .
Atha kho brāhmaṇā ‘‘ apatiṭṭhā mayaṃ jātā ’’ ti imāya appatiṭṭhatāya gāmadvārepi antogāmepi te disvā ‘‘ tumhehi brāhmaṇasamayo bhinno , muṇḍasamaṇakassa pacchato pacchato rasagiddhā hutvā vicarathā ’’ tiādīni ceva pāḷiyaṃ āgatāni ‘‘ brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo ’’ tiādīni ca vatvā akkosanti .
Sāmaṇerā tesu akkosantesupi kopaṃ vā āghātaṃ vā akatvā kevalaṃ bhagavatā puṭṭhā ‘‘ taggha no , bhante , brāhmaṇā akkosanti paribhāsantī ’’ ti ārocesuṃ .
Atha ne bhagavā akkosanākāraṃ pucchanto yathā kathaṃ pana voti pucchati .
Te ācikkhantā brāhmaṇā bhantetiādimāhaṃsu .
Tattha seṭṭho vaṇṇoti jātigottādīnaṃ paññāpanaṭṭhāne brāhmaṇova seṭṭhoti dassenti .
Hīnā aññe vaṇṇāti itare tayo vaṇṇā hīnā lāmakāti vadanti .
Sukkoti paṇḍaro .
Kaṇhoti kāḷako .
Sujjhantīti jātigottādīnaṃ paññāpanaṭṭhāne sujjhanti .
Brahmuno puttāti mahābrahmuno puttā .
Orasā mukhato jātāti ure vasitvā mukhato nikkhantā , ure katvā saṃvaḍḍhitāti vā orasā .
Brahmajāti
P3.862 brahmato nibbattā .Brahmanimmitāti brahmunā nimmitā .
Brahmadāyādāti brahmuno dāyādā .
Hīnamattha vaṇṇaṃ ajjhupagatāti hīnaṃ vaṇṇaṃ ajjhupagatā attha .
Muṇḍake
M3.46 samaṇaketi nindantā jigucchantā vadanti , na muṇḍakamattañceva samaṇamattañca sandhāya .Ibbheti gahapatike .
Kaṇheti kāḷake .
Bandhūti mārassa bandhubhūte mārapakkhike .
Pādāpacceti mahābrahmuno pādānaṃ apaccabhūte pādato jāteti adhippāyo .
114.‘‘ Taggha vo , vāseṭṭha , brāhmaṇā porāṇaṃ assarantā evamāhaṃsū ’’ ti ettha voti nipātamattaṃ , sāmivacanaṃ vā , tumhākaṃ brāhmaṇāti attho .
Porāṇan ti porāṇakaṃ aggaññaṃ lokuppatticariyavaṃsaṃ .
Assarantāti assaramānā .
Idaṃ vuttaṃ hoti , ekaṃsena vo , vāseṭṭha , brāhmaṇā porāṇaṃ lokuppattiṃ ananussarantā ajānantā evaṃ vadantīti .
‘‘ Dissanti kho panā ’’ ti evamādi tesaṃ laddhibhindanatthāya vuttaṃ .
Tattha brāhmaṇiyoti brāhmaṇānaṃ puttappaṭilābhatthāya
V3.42 āvāhavivāhavasena kulaṃ ānītā brāhmaṇiyo dissanti .Tā kho panetā aparena samayena utuniyopi honti , sañjātapupphāti attho .
Gabbhiniyoti sañjātagabbhā .
Vijāyamānāti puttadhītaro janayamānā .
Pāyamānāti dārake thaññaṃ pāyantiyo .
Yonijāva samānāti brāhmaṇīnaṃ passāvamaggena jātā samānā .
Evamāhaṃsūti evaṃ vadanti .
Kathaṃ ?
‘‘ Brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo … pe … brahmadāyādā ’’ ti .
Yadi pana nesaṃ taṃ saccavacanaṃ siyā , brāhmaṇīnaṃ kucchi mahābrahmassa uro bhaveyya , brāhmaṇīnaṃ passāvamaggo mahābrahmuno mukhaṃ bhaveyya , na kho panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ .
Tenāha ‘‘ te ca brahmūnañceva abbhācikkhantī ’’ tiādi .