Issues
Select Version
Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā
Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā

4. Vivekakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

4. Vivekakathā

Vivekakathāvaṇṇanā
22. IdāniV2.280M2.306 pahānāvasānāya abhisamayakathāya anantaraṃ pahānākāraṃ dassentena kathitāya suttantapubbaṅgamāya vivekakathāya apubbatthānuvaṇṇanā .
Tattha suttante tāva ye kecīti anavasesapariyādānaṃ .
Balakaraṇīyāti ūrubalena bāhubalena kattabbā .
Kammantāti dhāvanalaṅghanakasanavapanādīni kammāni .
Karīyantīti balavantehi karīyanti .
Sīlaṃ nissāyāti catupārisuddhisīlaṃ nissayaṃ katvā .
Bhāvetīti bhinnasīlassa bhāvanābhāvato idha pana lokiyalokuttarā maggabhāvanā adhippetāti .
Vivekanissitan ti tadaṅgavivekaṃ samucchedavivekaṃ nissaraṇavivekaṃ nissitaṃ .
Vivekoti vivittatā .
Ayañhi ariyamaggabhāvanānuyutto yogī vipassanākkhaṇe kiccato tadaṅgavivekanissitaṃ , ajjhāsayato nissaraṇavivekanissitaṃ , maggakkhaṇe kiccato samucchedavivekanissitaṃ , ārammaṇato nissaraṇavivekanissitaṃ bhāveti .
Esa nayo virāganissitā dīsu .
Vivekoyeva hi virajjanaṭṭhena virāgo , nirodhaṭṭhena nirodho , vosajjanaṭṭhena vosaggo .
Atha vā kilesehi vivittattā viveko , kilesehi virattattā virāgo , kilesānaṃ niruddhattā nirodho , kilesānañca pariccattattā vissaṭṭhattā , nibbānecattassa ca vissaṭṭhattā vosaggo .
Vosaggo pana duvidho pariccāgavosaggo ca pakkhandanavosaggo ca .
Tattha pariccāgavosaggoti vipassanākkhaṇe tadaṅgavasena , maggakkhaṇe samucchedavasena kilesappahānaṃ .
Pakkhandanavosaggoti vipassanākkhaṇe tanninnabhāvena , maggakkhaṇe ārammaṇakaraṇena nibbānapakkhandanaṃ .
Tadubhayampi imasmiṃP3.690 lokiyalokuttaramissake atthavaṇṇanānaye vaṭṭati .
Tathā hi ayaṃ sammādiṭṭhiādīsu ekeko dhammo yathāvuttena pakārena kilese ca pariccajati , nibbānañca pakkhandati .
Vosaggapariṇāmin ti iminā pana sakalena vacanena vosaggatthaṃ pariṇāmitaṃ pariṇataṃ , paripaccitaṃ paripakkañcāti vuttaṃ hoti .
Ayampi ariyamaggabhāvanānuyutto bhikkhu yathā sammādiṭṭhiādīsu ekeko dhammo kilesapariccāgavosaggatthañcaV2.281 nibbānapakkhandanavosaggatthañca paripaccati , yathā ca paripakko hoti , tathā naṃ bhāveti .
23. BījagāmabhūtagāmātiM2.307 ettha mūlabījaṃ khandhabījaṃ aggabījaṃ phaḷubījaṃ bījabījanti ( pāci .91) pañcavidhaṃ bījaṃ , bījagāmo nāma bījasamūhoti attho .
Tadeva pana sampannanīlaṅkurapātubhāvato paṭṭhāya bhūtagāmo nāma , bhūtānaṃ jātānaṃ nibbattamūlanīlaṅkurānaṃ samūhoti attho .
Devatāpariggahe sati nīlaṅkurakālato pabhuti hotīti tesaṃ devatāsaṅkhātānaṃ bhūtānaṃ gāmotipi bhūtagāmoti vadanti .
Vuddhin ti aṅkurādivasena .
Viruḷhin ti khandhādivasena .
Vepullan ti pupphādivasena .
Dhammesu pana vuddhin ti apubbadhammappavattivasena .
Viruḷin ti sakiccakaraṇasādhanavasena .
Vepullan ti kiccanipphattivasena vipulabhāvanti attho .
Vipulattantipi pāṭho .
Atha vā etāni tīṇi padāni sīlasamādhipaññāhipi yojenti .
Maggaṅganiddesavaṇṇanā
24. Suttantaniddese sammādiṭṭhiyāti sāmivacanaṃ .
Jhānavipassanāmaggaphalanibbānesu lokiyaviratisampayuttacitte ca yathāyogaṃ sampayogato ca ārammaṇato ca vattamānāya sammādiṭṭhiyā sāmaññalakkhaṇato ekībhūtāya sammādiṭṭhiyā .
Vikkhambhanavivekoti vikkhambhanavasena dūrīkaraṇavasena viveko .
Kesaṃ ?
Nīvaraṇānaṃ .
Tassa paṭhamaṃ jhānaṃ bhāvayatotiādi vikkhambhanavasena paṭhamajjhānameva vuttaṃ .
Tasmiṃ vutte sesajjhānānipi vuttāneva honti .
Jhānesupi sammādiṭṭhiyā vijjamānattā sammādiṭṭhiyā viveko nāma hoti .
Tadaṅgavivekoti tena tena vipassanāñāṇaṅgena viveko .
Diṭṭhigatānan ti diṭṭhivivekassa dukkarattā padhānattā ca diṭṭhivivekova vutto .
Tasmiṃ vutte niccasaññādivivekopi vuttova hoti .
Nibbedhabhāgiyaṃ samādhin ti vipassanāsampayuttasamādhiṃ .
Samucchedavivekoti kilesānaṃ samucchedena viveko .
Lokuttaraṃ khayagāmimaggan ti khayasaṅkhātanibbānagāmilokuttaramaggaṃ .
Paṭippassaddhivivekoti kilesānaṃ paṭippassaddhiyā viveko .
Nissaraṇavivekoti sabbasaṅkhatanissaraṇabhūto saṅkhāraviveko .
Chandajāto hotīti pubbabhāge jātadhammachandoP3.691 hoti .
Saddhādhimuttoti pubbabhāgeyeva saddhāya adhimutto hoti .
Cittañcassa svādhiṭṭhitan ti pubbabhāgeyeva cittañca assa yogissa suadhiṭṭhitaṃ suṭṭhu patiṭṭhitaṃ hoti .
Iti chando saddhāM2.308 cittanti ime tayo dhammā pubbabhāge uppannavivekānaṃV2.282 upanissayattā nissayā nāma .
Keci pana ‘‘ cittañcassa svādhiṭṭhitanti samādhi vutto ’’ ti vadanti .
Virāgā dīsupi eseva nayo .
Nirodhavāre pana nirodhasaddato aññaṃ pariyāyavacanaṃ dassentena amatā dhātūti vuttaṃ , sesesu nirodho nibbānan ti ubhayatthāpi nibbānameva .
Dvādasa nissayāti chandasaddhācittāniyeva vivekādīsu catūsu ekekasmiṃ tayo tayo katvā dvādasa nissayā honti .
25. Sammāsaṅkappavāyāmasatisamādhīnampi imināva nayena atthayojanā veditabbā .
Sammāvācākammantā jīvānaṃ pana jhānakkhaṇe vipassanākkhaṇe ca abhāvā jhānavipassanānaṃ pubbabhāgaparabhāgavasena vattamānā viratiyo jhānavipassanā sannissitā katvā vuttāti veditabbaṃ .
Nīvaraṇānaṃ diṭṭhigatānañca vivekavirāganirodhapaṭinissaggā tathā pavattamānānaṃ viratīnaṃ vivekādayo nāmāti veditabbaṃ .
Yathā aṭṭhakanipāte ‘‘ tato , tvaṃ bhikkhu , imaṃ samādhiṃ savitakkaṃ savicārampi bhāveyyāsi , avitakkavicāramattampi bhāveyyāsi , avitakkaṃ avicārampi bhāveyyāsi , sappītikampi bhāveyyāsi , nippītikampi bhāveyyāsi , sātasahagatampi bhāveyyāsi , upekkhāsahagatampi bhāveyyāsī ’’ ti ( a . ni .8.63) mettādayo kāyānupassanādayo ca niyakajjhattamūlasamādhivasena catukkapañcakajjhānikā viya vuttā , evamidhāpi pubbabhāgaparabhāgavasena viratiyo vuttāti veditabbaṃ .
Byañjanacchāyamattaṃ gahetvā na bhagavā abbhācikkhitabbo .
Gambhīrañhi buddhavacanaṃ , ācariye payirupāsitvā adhippāyato gahetabbaṃ .
26-27.
Bojjhaṅgabalaindriyavāresupi imināva nayena attho veditabboti .
Vivekakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .