2. Dutiyasuttantaniddesavaṇṇanā
187. Puna
V2.122 aññaṃ suttantaṃ nikkhipitvā indriyavidhānaṃ niddisitukāmo pañcimāni , bhikkhavetiādikaṃ suttantaṃ dasseti .Tattha ye
P3.538 hi kecīti anavasesapariyādānaṃ , hi -kāro padapūraṇamatte nipāto .Samaṇā vā brāhmaṇā vāti lokavohāravasena vuttaṃ .
Samudayan ti paccayaṃ .
Atthaṅgaman ti uppannānaṃ abhāvagamanaṃ , anuppannānaṃ anuppādaṃ vā .
Assādan ti ānisaṃsaṃ .
Ādīnavan ti dosaṃ .
Nissaraṇan ti niggamanaṃ .
Yathābhūtan ti yathāsabhāvaṃ .
Samaṇesūti samitapāpesu .
Samaṇasammatāti na mayā samaṇāti sammatā .
‘‘ Sammatā ’’ ti vattamānakālavasena vuccamāne saddalakkhaṇavasena ‘‘ me ’’ ti ettha sāmivacanameva hoti .
Brāhmaṇesūti bāhitapāpesu .
Sāmaññatthan ti samaṇabhāvassa atthaṃ .
Brahmaññatthan ti brāhmaṇabhāvassa atthaṃ .
Dvayenāpi arahattaphalameva vuttaṃ .
Atha vā sāmaññatthan ti heṭṭhā tīṇi phalāni .
Brahmaññatthan ti arahattaphalaṃ .
Sāmaññabrahmaññanti hi ariyamaggoyeva .
Diṭṭheva dhammeti paccakkheyeva attabhāve .
Sayaṃ abhiññā sacchikatvāti attanāyeva adhikena ñāṇena paccakkhaṃ katvā .
Upasampajjāti pāpuṇitvā , nipphādetvā vā .
188. Suttantaniddese
M2.134 paṭhamaṃ indriyasamudayādīnaṃ pabhedagaṇanaṃ pucchitvā puna pabhedagaṇanā vissajjitā .Tattha asītisatan ti asītiuttaraṃ sataṃ .
Paṇḍitehi ‘‘ asītisatan ’’ ti vuttehi ākārehīti yojanā .
Puna pabhedagaṇanāpucchāpubbaṅgame gaṇanāniddese adhimokkhatthāyāti adhimuccanatthāya saddahanatthāya .
Āvajjanāya samudayoti manodvārāvajjanacittassa samudayo .
Saddhindriyassa samudayoti saddhindriyassa paccayo , saddhaṃ uppādessāmīti pubbabhāgāvajjanaṃ saddhindriyassa upanissayapaccayo , saddhindriyajavanassa āvajjanaṃ paṭhamassa javanassa anantarapaccayo , dutiyajavanādīnaṃ upanissayapaccayo .
Adhimokkhavasenāti chandasampayuttaadhimokkhavasena .
Chandassa samudayoti pubbabhāgāvajjanapaccayā uppannassa adhimokkhasampayuttassa yevāpanakabhūtassa dhammacchandassa samudayo .
So pana saddhindriyassa sahajātaaññamaññanissayasampayuttaatthiavigatavasena paccayo hoti , chandādhipatikāle adhipatipaccayo ca hoti , soyeva dutiyassa anantarasamanantaraanantarūpanissayāsevananatthivigatavasena
V2.123 paccayo hoti .Imināva nayena manasikārassapi yojanā kātabbā .
Kevalañhettha manasikāroti sāraṇalakkhaṇo yevāpanakamanasikāro .
Adhipatipaccayatā panassa na hoti .
Sampayuttesu imesaṃ dvinnaṃyeva gahaṇaṃ balavapaccayattāti veditabbaṃ
P3.539 .Saddhindriyassa vasenāti bhāvanābhivuddhiyā indriyabhāvaṃ pattassa saddhindriyassa vasena .
Ekattupaṭṭhānan ti ekārammaṇe acalabhāvena bhusaṃ ṭhānaṃ uparūpari saddhindriyassa paccayo hoti .
Saddhindriye vuttanayeneva sesindriyānipi veditabbāni .
Evamekekassa indriyassa cattāro cattāro samudayāti pañcannaṃ indriyānaṃ vīsati samudayā honti .
Puna catunnaṃ samudayānaṃ ekekasmiṃ samudaye pañca pañca indriyāni yojetvā vīsati samudayā vuttā .
Paṭhamavīsati nānāmaggavasena daṭṭhabbā , dutiyavīsati ekamaggavasena daṭṭhabbāti vadanti .
Evaṃ cattālīsa ākārā honti .
Atthaṅgamavāropi imināva nayena veditabbo .
So pana atthaṅgamo indriyabhāvanaṃ ananuyuttassa appaṭiladdhā paṭilābhatthaṅgamo , indriyabhāvanāya parihīnassa paṭiladdhaparihāni atthaṅgamo , phalappattassa paṭippassaddhiatthaṅgamo .
Ekattaanupaṭṭhānan ti ekatte anupaṭṭhānaṃ .
Ka .assādaniddesavaṇṇanā
189. Assādaniddese
M2.135 assaddhiyassa anupaṭṭhānan ti assaddhe puggale parivajjayato saddhe puggale sevato pasādanīyasuttante paccavekkhato tattha yonisomanasikāraṃ bahulīkaroto ca assaddhiyassa anupaṭṭhānaṃ hoti .Assaddhiyapariḷāhassa anupaṭṭhānan ti ettha assaddhassa saddhākathāya pavattamānāya dukkhaṃ domanassaṃ uppajjati .
Ayaṃ assaddhiyapariḷāho .
Adhimokkhacariyāya vesārajjan ti saddhāvatthuvasena vā bhāvanāya vā vasippattassa saddhāpavattiyā visāradabhāvo hoti .
Santo ca vihārādhigamoti samathassa vā vipassanāya vā paṭilābho .
Sukhaṃ somanassan ti ettha cetasikasukhabhāvadassanatthaṃ somanassavacanaṃ .
Saddhindriyasamuṭṭhitapaṇītarūpaphuṭṭhakāyassa kāyikasukhampi labbhatiyeva .
Sukhasomanassassa padhānassādattā ‘‘ ayaṃ saddhindriyassa assādo ’’ ti visesetvā vuttaṃ .
Imināva nayena sesindriyassādāpi yojetvā veditabbā .
Kha .ādīnavaniddesavaṇṇanā
190. Ādīnavaniddese
V2.124 aniccaṭṭhenāti saddhindriyassa aniccaṭṭhena .So aniccaṭṭho saddhindriyassa ādīnavoti vuttaṃ hoti .
Itaradvayepi eseva nayo .
Ime samudayatthaṅgamassādādīnavā lokiyaindriyānamevāti veditabbā .
Ga .nissaraṇaniddesavaṇṇanā
191. Nissaraṇaniddese adhimokkhaṭṭhenātiādīsu ekekasmiṃ indriye pañca pañca katvā pañcannaṃ indriyānaṃ pañcavīsati nissaraṇāni maggaphalavasena niddiṭṭhāni .
Tattha tato paṇītatarasaddhindriyassa paṭilābhāti tato vipassanākkhaṇe pavattasaddhindriyato
P3.540 maggakkhaṇe paṇītatarassa saddhindriyassa paṭilābhavasena .Purimatarasaddhindriyā nissaṭaṃ hotīti tasmiṃ maggakkhaṇe saddhindriyaṃ purimatarato vipassanākkhaṇe pavattasaddhindriyato nikkhantaṃ hoti .
Imināva nayena phalakkhaṇe saddhindriyampi ubhayattha sesindriyānipi yojetabbāni .
192. Pubbabhāge
M2.136 pañcahi indriyehīti paṭhamajjhānūpacāre pañcahi indriyehi paṭhamajjhānādiaṭṭhasamāpattivasena aṭṭha nissaraṇāni , aniccānupassanādiaṭṭhārasamahāvipassanāvasena aṭṭhārasa nissaraṇāni , sotāpattimaggādivasena aṭṭha lokuttaranissaraṇāni .Evaṃ jhānasamāpattimahāvipassanāmaggaphalavasena catuttiṃsa nissaraṇāni purimapurimasamatikkamato niddiṭṭhāni .
Nekkhamme pañcindriyānītiādīni pana sattatiṃsa nissaraṇāni paṭipakkhapahānavasena paṭipakkhato niddiṭṭhāni .
Tattha nekkhammādīsu sattasu satta nissaraṇāni upacārabhūmivasena vuttāni , phalāni pana paṭipakkhapahānābhāvato na vuttāni .
193. Diṭṭhekaṭṭhehīti yāva sotāpattimaggā diṭṭhiyā saha ekasmiṃ puggale ṭhitāti diṭṭhekaṭṭhā .
Tehi diṭṭhekaṭṭhehi .
Oḷārikehīti thūlehi kāmarāgabyāpādehi .
Aṇusahagatehīti sukhumabhūtehi kāmarāgabyāpādehiyeva .
Sabbakilesehīti rūparāgādīhi .
Tesu hi pahīnesu sabbakilesā pahīnā honti , tasmā ‘‘ sabbakilesehī ’’ ti vuttaṃ .
Avuttatthāni panettha padāni heṭṭhā vuttatthānevāti .
Sabbesaññeva khīṇāsavānaṃ tattha tattha pañcindriyānīti ‘‘ adhimokkhaṭṭhenā ’’ tiādīsu
V2.125 pubbe vuttesu ṭhānesu tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne pañcindriyāni buddhapaccekabuddhasāvakānaṃ khīṇāsavānaṃ yathāyogaṃ tato tato nissaṭāni honti .Imasmiṃ vāre paṭhamaṃ vuttanayā eva yathāyogaṃ khīṇāsavavasena vuttā .
Kathaṃ panetāni nissaraṇāni asītisataṃ hontīti ?
Vuccate – maggaphalavasena vuttāni pañcavīsati , samatikkamavasena vuttāni catuttiṃsa , paṭipakkhavasena vuttāni sattatiṃsāti paṭhamavāre sabbāni channavuti nissaraṇāni honti , etāniyeva dutiyavāre khīṇāsavānaṃ vasena dvādasasu apanītesu caturāsīti honti .
Iti purimāni channavuti , imāni ca caturāsītīti asītisataṃ honti .
Katamāni pana dvādasa khīṇāsavānaṃ apanetabbāni ?
Samatikkamato vuttesu maggaphalavasena vuttāni aṭṭha nissaraṇāni , paṭipakkhato vuttesu maggavasena vuttāni cattārīti imāni dvādasa apanetabbāni .
Arahattaphalavasena
P3.541 vuttāni kasmā apanetabbānīti ce ?Sabbapaṭhamaṃ vuttānaṃ pañcavīsatiyā nissaraṇānaṃ maggaphalavaseneva labbhanato .
Arahattaphalavasena nissaraṇāni vuttāneva honti
M2.137 .Heṭṭhimaṃ heṭṭhimaṃ pana phalasamāpattiṃ uparimā uparimā na samāpajjantiyevāti heṭṭhā tīṇipi phalāni na labbhantiyeva .
Jhānasamāpattivipassanānekkhammādīni ca kiriyāvasena labbhanti .
Pañcapi cetāni indriyāni pubbameva paṭipakkhānaṃ paṭippassaddhattā paṭipakkhato nissaṭāneva hontīti .
Dutiyasuttantaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .