Issues
Select Version
Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā
Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā

2. Dutiyasuttantaniddesavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Dutiyasuttantaniddesavaṇṇanā

187. PunaV2.122 aññaṃ suttantaṃ nikkhipitvā indriyavidhānaṃ niddisitukāmo pañcimāni , bhikkhavetiādikaṃ suttantaṃ dasseti .
Tattha yeP3.538 hi kecīti anavasesapariyādānaṃ , hi -kāro padapūraṇamatte nipāto .
Samaṇā vā brāhmaṇā vāti lokavohāravasena vuttaṃ .
Samudayan ti paccayaṃ .
Atthaṅgaman ti uppannānaṃ abhāvagamanaṃ , anuppannānaṃ anuppādaṃ vā .
Assādan ti ānisaṃsaṃ .
Ādīnavan ti dosaṃ .
Nissaraṇan ti niggamanaṃ .
Yathābhūtan ti yathāsabhāvaṃ .
Samaṇesūti samitapāpesu .
Samaṇasammatāti na mayā samaṇāti sammatā .
‘‘ Sammatā ’’ ti vattamānakālavasena vuccamāne saddalakkhaṇavasena ‘‘ me ’’ ti ettha sāmivacanameva hoti .
Brāhmaṇesūti bāhitapāpesu .
Sāmaññatthan ti samaṇabhāvassa atthaṃ .
Brahmaññatthan ti brāhmaṇabhāvassa atthaṃ .
Dvayenāpi arahattaphalameva vuttaṃ .
Atha vā sāmaññatthan ti heṭṭhā tīṇi phalāni .
Brahmaññatthan ti arahattaphalaṃ .
Sāmaññabrahmaññanti hi ariyamaggoyeva .
Diṭṭheva dhammeti paccakkheyeva attabhāve .
Sayaṃ abhiññā sacchikatvāti attanāyeva adhikena ñāṇena paccakkhaṃ katvā .
Upasampajjāti pāpuṇitvā , nipphādetvā vā .
188. SuttantaniddeseM2.134 paṭhamaṃ indriyasamudayādīnaṃ pabhedagaṇanaṃ pucchitvā puna pabhedagaṇanā vissajjitā .
Tattha asītisatan ti asītiuttaraṃ sataṃ .
Paṇḍitehi ‘‘ asītisatan ’’ ti vuttehi ākārehīti yojanā .
Puna pabhedagaṇanāpucchāpubbaṅgame gaṇanāniddese adhimokkhatthāyāti adhimuccanatthāya saddahanatthāya .
Āvajjanāya samudayoti manodvārāvajjanacittassa samudayo .
Saddhindriyassa samudayoti saddhindriyassa paccayo , saddhaṃ uppādessāmīti pubbabhāgāvajjanaṃ saddhindriyassa upanissayapaccayo , saddhindriyajavanassa āvajjanaṃ paṭhamassa javanassa anantarapaccayo , dutiyajavanādīnaṃ upanissayapaccayo .
Adhimokkhavasenāti chandasampayuttaadhimokkhavasena .
Chandassa samudayoti pubbabhāgāvajjanapaccayā uppannassa adhimokkhasampayuttassa yevāpanakabhūtassa dhammacchandassa samudayo .
So pana saddhindriyassa sahajātaaññamaññanissayasampayuttaatthiavigatavasena paccayo hoti , chandādhipatikāle adhipatipaccayo ca hoti , soyeva dutiyassa anantarasamanantaraanantarūpanissayāsevananatthivigatavasenaV2.123 paccayo hoti .
Imināva nayena manasikārassapi yojanā kātabbā .
Kevalañhettha manasikāroti sāraṇalakkhaṇo yevāpanakamanasikāro .
Adhipatipaccayatā panassa na hoti .
Sampayuttesu imesaṃ dvinnaṃyeva gahaṇaṃ balavapaccayattāti veditabbaṃP3.539 .
Saddhindriyassa vasenāti bhāvanābhivuddhiyā indriyabhāvaṃ pattassa saddhindriyassa vasena .
Ekattupaṭṭhānan ti ekārammaṇe acalabhāvena bhusaṃ ṭhānaṃ uparūpari saddhindriyassa paccayo hoti .
Saddhindriye vuttanayeneva sesindriyānipi veditabbāni .
Evamekekassa indriyassa cattāro cattāro samudayāti pañcannaṃ indriyānaṃ vīsati samudayā honti .
Puna catunnaṃ samudayānaṃ ekekasmiṃ samudaye pañca pañca indriyāni yojetvā vīsati samudayā vuttā .
Paṭhamavīsati nānāmaggavasena daṭṭhabbā , dutiyavīsati ekamaggavasena daṭṭhabbāti vadanti .
Evaṃ cattālīsa ākārā honti .
Atthaṅgamavāropi imināva nayena veditabbo .
So pana atthaṅgamo indriyabhāvanaṃ ananuyuttassa appaṭiladdhā paṭilābhatthaṅgamo , indriyabhāvanāya parihīnassa paṭiladdhaparihāni atthaṅgamo , phalappattassa paṭippassaddhiatthaṅgamo .
Ekattaanupaṭṭhānan ti ekatte anupaṭṭhānaṃ .
Ka .
assādaniddesavaṇṇanā
189. AssādaniddeseM2.135 assaddhiyassa anupaṭṭhānan ti assaddhe puggale parivajjayato saddhe puggale sevato pasādanīyasuttante paccavekkhato tattha yonisomanasikāraṃ bahulīkaroto ca assaddhiyassa anupaṭṭhānaṃ hoti .
Assaddhiyapariḷāhassa anupaṭṭhānan ti ettha assaddhassa saddhākathāya pavattamānāya dukkhaṃ domanassaṃ uppajjati .
Ayaṃ assaddhiyapariḷāho .
Adhimokkhacariyāya vesārajjan ti saddhāvatthuvasena vā bhāvanāya vā vasippattassa saddhāpavattiyā visāradabhāvo hoti .
Santo ca vihārādhigamoti samathassa vā vipassanāya vā paṭilābho .
Sukhaṃ somanassan ti ettha cetasikasukhabhāvadassanatthaṃ somanassavacanaṃ .
Saddhindriyasamuṭṭhitapaṇītarūpaphuṭṭhakāyassa kāyikasukhampi labbhatiyeva .
Sukhasomanassassa padhānassādattā ‘‘ ayaṃ saddhindriyassa assādo ’’ ti visesetvā vuttaṃ .
Imināva nayena sesindriyassādāpi yojetvā veditabbā .
Kha .
ādīnavaniddesavaṇṇanā
190. ĀdīnavaniddeseV2.124 aniccaṭṭhenāti saddhindriyassa aniccaṭṭhena .
So aniccaṭṭho saddhindriyassa ādīnavoti vuttaṃ hoti .
Itaradvayepi eseva nayo .
Ime samudayatthaṅgamassādādīnavā lokiyaindriyānamevāti veditabbā .
Ga .
nissaraṇaniddesavaṇṇanā
191. Nissaraṇaniddese adhimokkhaṭṭhenātiādīsu ekekasmiṃ indriye pañca pañca katvā pañcannaṃ indriyānaṃ pañcavīsati nissaraṇāni maggaphalavasena niddiṭṭhāni .
Tattha tato paṇītatarasaddhindriyassa paṭilābhāti tato vipassanākkhaṇe pavattasaddhindriyatoP3.540 maggakkhaṇe paṇītatarassa saddhindriyassa paṭilābhavasena .
Purimatarasaddhindriyā nissaṭaṃ hotīti tasmiṃ maggakkhaṇe saddhindriyaṃ purimatarato vipassanākkhaṇe pavattasaddhindriyato nikkhantaṃ hoti .
Imināva nayena phalakkhaṇe saddhindriyampi ubhayattha sesindriyānipi yojetabbāni .
192. PubbabhāgeM2.136 pañcahi indriyehīti paṭhamajjhānūpacāre pañcahi indriyehi paṭhamajjhānādiaṭṭhasamāpattivasena aṭṭha nissaraṇāni , aniccānupassanādiaṭṭhārasamahāvipassanāvasena aṭṭhārasa nissaraṇāni , sotāpattimaggādivasena aṭṭha lokuttaranissaraṇāni .
Evaṃ jhānasamāpattimahāvipassanāmaggaphalavasena catuttiṃsa nissaraṇāni purimapurimasamatikkamato niddiṭṭhāni .
Nekkhamme pañcindriyānītiādīni pana sattatiṃsa nissaraṇāni paṭipakkhapahānavasena paṭipakkhato niddiṭṭhāni .
Tattha nekkhammādīsu sattasu satta nissaraṇāni upacārabhūmivasena vuttāni , phalāni pana paṭipakkhapahānābhāvato na vuttāni .
193. Diṭṭhekaṭṭhehīti yāva sotāpattimaggā diṭṭhiyā saha ekasmiṃ puggale ṭhitāti diṭṭhekaṭṭhā .
Tehi diṭṭhekaṭṭhehi .
Oḷārikehīti thūlehi kāmarāgabyāpādehi .
Aṇusahagatehīti sukhumabhūtehi kāmarāgabyāpādehiyeva .
Sabbakilesehīti rūparāgādīhi .
Tesu hi pahīnesu sabbakilesā pahīnā honti , tasmā ‘‘ sabbakilesehī ’’ ti vuttaṃ .
Avuttatthāni panettha padāni heṭṭhā vuttatthānevāti .
Sabbesaññeva khīṇāsavānaṃ tattha tattha pañcindriyānīti ‘‘ adhimokkhaṭṭhenā ’’ tiādīsuV2.125 pubbe vuttesu ṭhānesu tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne pañcindriyāni buddhapaccekabuddhasāvakānaṃ khīṇāsavānaṃ yathāyogaṃ tato tato nissaṭāni honti .
Imasmiṃ vāre paṭhamaṃ vuttanayā eva yathāyogaṃ khīṇāsavavasena vuttā .
Kathaṃ panetāni nissaraṇāni asītisataṃ hontīti ?
Vuccate – maggaphalavasena vuttāni pañcavīsati , samatikkamavasena vuttāni catuttiṃsa , paṭipakkhavasena vuttāni sattatiṃsāti paṭhamavāre sabbāni channavuti nissaraṇāni honti , etāniyeva dutiyavāre khīṇāsavānaṃ vasena dvādasasu apanītesu caturāsīti honti .
Iti purimāni channavuti , imāni ca caturāsītīti asītisataṃ honti .
Katamāni pana dvādasa khīṇāsavānaṃ apanetabbāni ?
Samatikkamato vuttesu maggaphalavasena vuttāni aṭṭha nissaraṇāni , paṭipakkhato vuttesu maggavasena vuttāni cattārīti imāni dvādasa apanetabbāni .
ArahattaphalavasenaP3.541 vuttāni kasmā apanetabbānīti ce ?
Sabbapaṭhamaṃ vuttānaṃ pañcavīsatiyā nissaraṇānaṃ maggaphalavaseneva labbhanato .
Arahattaphalavasena nissaraṇāni vuttāneva hontiM2.137 .
Heṭṭhimaṃ heṭṭhimaṃ pana phalasamāpattiṃ uparimā uparimā na samāpajjantiyevāti heṭṭhā tīṇipi phalāni na labbhantiyeva .
Jhānasamāpattivipassanānekkhammādīni ca kiriyāvasena labbhanti .
Pañcapi cetāni indriyāni pubbameva paṭipakkhānaṃ paṭippassaddhattā paṭipakkhato nissaṭāneva hontīti .
Dutiyasuttantaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .