10. Suññakathā

Suññakathāvaṇṇanā

46. IdāniV2.220P3.631 lokuttarabalapariyosānāya balakathāya anantaraṃ kathitāya lokuttarasuññatāpariyosānāya suttantapubbaṅgamāya suññatākathāya apubbatthānuvaṇṇanā .

Suttante tāva athāti vacanopādāne nipāto .

Etena āyasmātiādivacanassa upādānaṃ kataṃ hoti .

Khoti padapūraṇatthe nipāto .

Yena bhagavā tenupasaṅkamīti bhummatthe karaṇavacanaṃ .

Tasmā yattha bhagavā , tattha upasaṅkamīti evamettha attho daṭṭhabbo .

Yena vā kāraṇena bhagavā devamanussehi upasaṅkamitabbo , teneva kāraṇena upasaṅkamīti evamettha attho daṭṭhabbo .

Kena ca kāraṇena bhagavā upasaṅkamitabbo ?

Nānappakāraguṇavisesādhigamādhippāyena , sāduphalūpabhogādhippāyena dijagaṇehi niccaphalitamahārukkho viya , tena kāraṇena upasaṅkamīti evamettha attho daṭṭhabbo .

Upasaṅkamīti ca gatoti vuttaṃ hoti .

Upasaṅkamitvāti upasaṅkamanapariyosānadīpanaṃ .

Atha vā evañca gato tato āsannataraṃ ṭhānaṃ bhagavato samīpasaṅkhātaṃ gantvātipi vuttaṃ hoti .

AbhivādetvātiM2.238 pañcapatiṭṭhitena vanditvā .

Idāni yenaṭṭhena loke aggapuggalassa upaṭṭhānaṃ āgato , taṃ pucchitukāmo dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ sirasi patiṭṭhapetvā ekamantaṃ nisīdi .

Ekamantan ti ca bhāvanapuṃsakaniddeso ‘‘ visamaṃ candimasūriyā pariharantī ’’ tiādīsu ( a . ni .4.70) viya .

Tasmā yathā nisinno ekamantaṃ nisinno hoti , tathā nisīdīti evamettha attho daṭṭhabbo .

Bhummatthe vā etaṃ upayogavacanaṃ .

Nisīdīti nisajjaṃ kappesi .

Paṇḍitā hi devamanussā garuṭṭhānīyaṃ upasaṅkamitvā āsanakusalatāya ekamantaṃ nisīdanti , ayañca thero tesaṃ aññataro , tasmā ekamantaṃ nisīdi .

Kathaṃ nisinno pana ekamantaṃ nisinno hotīti ?

Cha nisajjadose vajjetvā .

Seyyathidaṃ – atidūraṃ accāsannaṃ uparivātaṃ unnatappadesaṃ atisammukhaṃ atipacchāti .

Atidūre nisinno hi sace kathetukāmo hoti , uccāsaddena kathetabbaṃ hoti .

Accāsanne nisinno saṅghaṭṭanaṃ karoti .

Uparivāte nisinno sarīragandhena bādhati .

Unnatappadese nisinno agāravaṃ pakāseti .

AtisammukhāV2.221 nisinno sace daṭṭhukāmo hoti , cakkhunā cakkhuṃ āhacca daṭṭhabbaṃ hoti .

Atipacchā nisinno sace daṭṭhukāmo hoti , gīvaṃ pasāretvā daṭṭhabbaṃ hoti .

Tasmā ayampi ete cha nisajjadose vajjetvā nisīdi .

Tena vuttaṃ ‘‘ ekamantaṃ nisīdī ’’ ti .

EtadavocātiP3.632 etaṃ avoca .

Suñño loko suñño lokoti , bhante , vuccatīti imasmiṃ sāsane paṭipannehi tehi tehi bhikkhūhi ‘‘ suñño loko suñño loko ’’ ti kathīyatīti attho .

Tahiṃ tahiṃ tādisānaṃ vacanānaṃ bahukattā tesaṃ sabbesaṃ saṅgaṇhanatthaṃ āmeḍitavacanaṃ kataṃ .

Evañhi vutte sabbāni tāni vacanāni saṅgahitāni honti .

Kittāvatāti kittakena parimāṇena .

Nu -iti saṃsayatthe nipāto .

Suññaṃ attena vā attaniyena vāti ‘‘ kārako vedako sayaṃvasī ’’ ti evaṃ lokaparikappitena attanā ca attābhāvatoyeva attano santakena parikkhārena ca suññaṃ .

Sabbaṃ cakkhādi lokiyaṃ dhammajātaṃ , taṃyeva lujjanapalujjanaṭṭhena loko nāma .

Yasmā ca attā ca ettha natthi , attaniyañca ettha natthi , tasmā suñño lokoti vuccatīti attho .

Lokuttaropi caM2.239 dhammo attattaniyehi suñño eva , pucchānurūpena pana lokiyova dhammo vutto .

Suññoti ca dhammo natthīti vuttaṃ na hoti , tasmiṃ dhamme attattaniyasārassa natthibhāvo vutto hoti .

Loke ca ‘‘ suññaṃ gharaṃ , suñño ghaṭo ’’ ti vutte gharassa ghaṭassa ca natthibhāvo vutto na hoti , tasmiṃ ghare ghaṭe ca aññassa natthibhāvo vutto hoti .

Bhagavatā ca ‘‘ iti yañhi kho tattha na hoti , tena taṃ suññaṃ samanupassati .

Yaṃ pana tattha avasiṭṭhaṃ hoti , taṃ santaṃ idamatthīti pajānātī ’’ ti ayameva attho vutto .

Tathā ñāyaganthe ca saddaganthe ca ayameva attho .

Iti imasmiṃ suttante anattalakkhaṇameva kathitaṃ .

47. Suttantaniddese suññasuññan tiādīni pañcavīsati mātikāpadāni suññasambandhena uddisitvā tesaṃ niddeso kato .

Tattha mātikāya tāva suññasaṅkhātaṃ suññaṃ , na aññena upapadena visesitanti suññasuññaṃ .

Asukanti aniddiṭṭhattā cettha suññattameva vā apekkhitvā napuṃsakavacanaṃ kataṃ .

Evaṃ sesesupi .

Saṅkhāroyeva sesasaṅkhārehi suññoti saṅkhārasuññaṃ .

Jarābhaṅgavasena virūpo pariṇāmo vipariṇāmo , tena vipariṇāmena suññaṃ vipariṇāmasuññaṃ .

Aggañca taṃ attattaniyehi , sabbasaṅkhārehi vā suññañcāti aggasuññaṃ .

Lakkhaṇameva sesalakkhaṇehi suññanti lakkhaṇasuññaṃ .

Nekkhammādinā vikkhambhanena suññaṃ .

Vikkhambhanasuññaṃ .

Tadaṅgasuññā dīsupi catūsu eseva nayo .

Ajjhattañca taṃ attattaniyādīhi suññañcāti ajjhattasuññaṃ .

Bahiddhā ca taṃ attattaniyādīhi suññañcāti bahiddhāsuññaṃ .

TadubhayaṃV2.222 attattaniyādīhi suññanti dubhatosuññaṃ .

Samāno bhāgo etassāti sabhāgaṃ , sabhāgañca taṃ attattaniyādīhi suññañcāti sabhāgasuññaṃ , sadisasuññanti attho .

Vigataṃ sabhāgaṃ visabhāgaṃ , visabhāgañcaP3.633 taṃ attattaniyādīhi suññañcāti visabhāgasuññaṃ , visadisasuññanti attho .

Kesuci potthakesu sabhāgasuññaṃ visabhāgasuññaṃ nissaraṇasuññānantaraṃ likhitaṃ .

Nekkhammādiesanā kāmacchandādinā suññāti esanāsuññaṃ .

Pariggahasuññā dīsu tīsupi eseva nayo .

Ekārammaṇe patiṭṭhitattā nānārammaṇavikkhepābhāvato ekattañca taṃ nānattena suññañcāti ekattasuññaṃ .

Tabbiparītena nānattañcaM2.240 taṃ ekattena suññañcāti nānattasuññaṃ .

Nekkhammādikhanti kāmacchandādinā suññāti khantisuññaṃ .

Adhiṭṭhānasuññe pariyogāhanasuññe ca eseva nayo .

Pariyogahanasuññantipi pāṭho .

Sampajānassāti sampajaññena samannāgatassa parinibbāyantassa arahato .

Pavattapariyādānan ti anupādāparinibbānaṃ .

Sabbasuññatānan ti sabbasuññānaṃ .

Paramatthasuññan ti sabbasaṅkhārābhāvato uttamatthabhūtaṃ suññaṃ .

48. Mātikāniddese niccena vāti bhaṅgaṃ atikkamitvā pavattamānassa kassaci niccassa abhāvato niccena ca suññaṃ .

Dhuvena vāti vijjamānakālepi paccayāyattavuttitāya thirassa kassaci abhāvato dhuvena ca suññaṃ .

Sassatena vāti abbocchinnassa sabbakāle vijjamānassa kassaci abhāvato sassatena ca suññaṃ .

Avipariṇāmadhammena vāti jarābhaṅgavasena avipariṇāmapakatikassa kassaci abhāvato avipariṇāmadhammena ca suññaṃ .

Suttante attasuññatāya eva vuttāyapi niccasuññatañca sukhasuññatañca dassetuṃ idha niccena vātiādīnipi vuttāni .

Aniccasseva hi pīḷāyogena dukkhattā niccasuññatāya vuttāya sukhasuññatāpi vuttāva hoti .

Rūpādayo panettha cha visayā , cakkhuviññāṇādīni cha viññāṇāni , cakkhusamphassādayo cha phassā , cakkhusamphassajā vedanādayo cha vedanā cha saṅkhittāti veditabbaṃ .

Puññābhisaṅkhārotiādīsu punāti attano kārakaṃ , pūreti cassa ajjhāsayaṃ , pujjañca bhavaṃ nibbattetīti puññaṃ , abhisaṅkharoti vipākaṃ kaṭattārūpañcāti abhisaṅkhāro , puññaṃ abhisaṅkhāro puññābhisaṅkhāro .

Puññapaṭipakkhato apuññaṃ abhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro .

Na iñjaṃ aneñjaṃ , aneñjaṃ bhavaṃ abhisaṅkharotīti āneñjābhisaṅkhāro .

Puññābhisaṅkhāro dānasīlabhāvanāvasena pavattā aṭṭha kāmāvacarakusalacetanā , bhāvanāvaseneva pavattā pañca rūpāvacarakusalacetanāti terasa cetanā honti , apuññābhisaṅkhāro pāṇātipātādivasena pavattā dvādasa akusalacetanā , āneñjābhisaṅkhāro bhāvanāvaseneva pavattā catasso arūpāvacaracetanātiV2.223 tayopi saṅkhārā ekūnatiṃsa cetanā honti .

KāyasaṅkhārotiādīsuP3.634 kāyato vā pavatto , kāyassa vā saṅkhāroti kāyasaṅkhāro .

Vacīsaṅkhāracittasaṅkhāresu pi eseva nayo .

Ayaṃ tikoM2.241 kammāyūhanakkhaṇe puññābhisaṅkhārādīnaṃ dvārato pavattidassanatthaṃ vutto .

Kāyaviññattiṃ samuṭṭhāpetvā hi kāyadvārato pavattā aṭṭha kāmāvacarakusalacetanā , dvādasa akusalacetanā , abhiññācetanā cāti ekavīsati cetanā kāyasaṅkhāro nāma , tā eva ca vacīviññattiṃ samuṭṭhāpetvā vacīdvārato pavattā vacīsaṅkhāro nāma , manodvāre pavattā pana sabbāpi ekūnatiṃsa cetanā cittasaṅkhāro nāma .

Atītā saṅkhārātiādīsu sabbepi saṅkhatadhammā sakakkhaṇaṃ patvā niruddhā atītā saṅkhārā , sakakkhaṇaṃ appattā anāgatā saṅkhārā , sakakkhaṇaṃ pattā paccuppannā saṅkhārāti .

Vipariṇāmasuññe paccuppannaṃ dassetvā tassa tassa vipariṇāmo sukhena vattuṃ sakkāti paṭhamaṃ paccuppannadhammā dassitā .

Tattha jātaṃ rūpan ti paccuppannaṃ rūpaṃ .

Sabhāvena suññan ti ettha sayaṃ bhāvo sabhāvo , sayameva uppādoti attho .

Sato vā bhāvo sabhāvo , attatoyeva uppādoti attho .

Paccayāyattavuttittā paccayaṃ vinā sayameva bhāvo , attato eva vā bhāvo etasmiṃ natthīti sabhāvena suññaṃ , sayameva bhāvena , attato eva vā bhāvena suññanti vuttaṃ hoti .

Atha vā sakassa bhāvo sabhāvo .

Pathavīdhātuādīsu hi anekesu rūpārūpadhammesu ekeko dhammo paraṃ upādāya sako nāma .

Bhāvoti ca dhammapariyāyavacanametaṃ .

Ekassa ca dhammassa añño bhāvasaṅkhāto dhammo natthi , tasmā sakassa aññena bhāvena suññaṃ , sako aññena bhāvena suññoti attho .

Tena ekassa dhammassa ekasabhāvatā vuttā hoti .

Atha vā sabhāvena suññan ti suññasabhāveneva suññaṃ .

Kiṃ vuttaṃ hoti ?

Suññasuññatāya eva suññaṃ , na aññāhi pariyāyasuññatāhi suññanti vuttaṃ hoti .

Sace pana keci vadeyyuṃ ‘‘ sako bhāvo sabhāvo , tena sabhāvena suññan ’’ ti .

Kiṃ vuttaṃ hoti ?

Bhāvoti dhammo , so paraṃ upādāya sapadena visesito sabhāvo nāma hoti .

Dhammassa kassaci avijjamānattā ‘‘ jātaṃ rūpaṃ sabhāvena suññan ’’ ti rūpassa avijjamānatā vuttā hotīti .

Evaṃ sati ‘‘ jātaṃ rūpan ’’ tivacanena virujjhati .

Na hi uppādarahitaṃ jātaṃ nāma hoti .

Nibbānañhi uppādarahitaṃ , taṃ jātaṃ nāma naM2.242 hoti , jātijarāmaraṇāni ca uppādarahitāni jātāni nāma na honti .

Tenevettha ‘‘ jātā jāti sabhāvena suññāP3.635 , jātaṃ jarāmaraṇaṃV2.224 sabhāvena suññan ’’ ti evaṃ anuddharitvā bhavameva avasānaṃ katvā niddiṭṭhaṃ .

Yadi uppādarahitassāpi ‘‘ jātan ’’ tivacanaṃ yujjeyya ,‘‘ jātā jāti , jātaṃ jarāmaraṇan ’’ ti vattabbaṃ bhaveyya .

Yasmā uppādarahitesu jātijarāmaraṇesu ‘‘ jātan ’’ tivacanaṃ na vuttaṃ , tasmā ‘‘ sabhāvena suññaṃ avijjamānan ’’ ti vacanaṃ avijjamānassa uppādarahitattā ‘‘ jātan ’’ tivacanena virujjhati .

Avijjamānassa ca ‘‘ suññan ’’ tivacanaṃ heṭṭhā vuttena lokavacanena ca bhagavato vacanena ca ñāyasaddaganthavacanena ca virujjhati , anekāhi ca yuttīhi virujjhati , tasmā taṃ vacanaṃ kacavaramiva chaḍḍitabbaṃ .

‘‘ Yaṃ , bhikkhave , atthisammataṃ loke paṇḍitānaṃ , ahampi taṃ atthīti vadāmi .

Yaṃ , bhikkhave , natthisammataṃ loke paṇḍitānaṃ , ahampi taṃ natthīti vadāmi .

Kiñca , bhikkhave , atthisammataṃ loke paṇḍitānaṃ , yamahaṃ atthīti vadāmi ?

Rūpaṃ , bhikkhave , aniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ atthisammataṃ loke paṇḍitānaṃ , ahampi taṃ atthīti vadāmī ’’ tiādīhi ( saṃ . ni .3.94) anekehi buddhavacanappamāṇehi anekāhi ca yuttīhi dhammā sakakkhaṇe vijjamānā evāti niṭṭhamettha gantabbaṃ .

Vigataṃ rūpan ti uppajjitvā bhaṅgaṃ patvā niruddhaṃ atītaṃ rūpaṃ .

Vipariṇatañceva suññañcāti jarābhaṅgavasena virūpaṃ pariṇāmaṃ pattañca vattamānasseva vipariṇāmasabbhāvato atītassa vipariṇāmābhāvato tena vipariṇāmena suññañcāti attho .

Jātā vedanātiādīsupi eseva nayo .

Jātijarāmaraṇaṃ pana anipphannattā sakabhāvena anupalabbhanīyato idha na yujjati , tasmā ‘‘ jātā jāti , jātaṃ jarāmaraṇan ’’ tiādike dve naye pahāya bhavādikameva nayaṃ pariyosānaṃ katvā ṭhapitaṃ .

Aggan ti agge bhavaṃ .

Seṭṭhan ti ativiya pasaṃsanīyaṃ .

Visiṭṭhan ti atisayabhūtaṃ .

Viseṭṭhantipi pāṭho .

Tidhāpi pasatthaṃ nibbānaṃ sammāpaṭipadāya paṭipajjitabbato padaṃ nāma .

Yadidan ti yaṃ idaṃ .

Idāni vattabbaṃ nibbānaṃ nidasseti .

Yasmā nibbānaṃ āgamma sabbasaṅkhārānaṃ samatho hoti , khandhūpadhikilesūpadhiabhisaṅkhārūpadhikāmaguṇūpadhisaṅkhātānaṃ upadhīnaṃ paṭinissaggo hoti , taṇhānaṃ khayo virāgo nirodho ca hoti , tasmā sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggoM2.243 taṇhakkhayo virāgo nirodhoti vuccati .

Nibbānan ti sabhāvalakkhaṇena nigamitaṃ .

LakkhaṇesuV2.225 hi ‘‘ tīṇimāni , bhikkhave , bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni .

Katamāni tīṇi ?

Idha , bhikkhave , bālo duccintitacintī ca hoti dubbhāsitabhāsīP3.636 ca dukkaṭakammakārī ca .

Imāni kho , bhikkhave , tīṇi bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānānī ’’ ti ( a . ni .3.3; ma . ni .3.246) vuttaṃ .

Paṇḍitehi bālassa bāloti sallakkhaṇato tividhaṃ bālalakkhaṇaṃ .

‘‘ Tīṇimāni , bhikkhave , paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānāni .

Katamāni tīṇi ?

Idha , bhikkhave , paṇḍito sucintitacintī ca hoti subhāsitabhāsī ca sukatakammakārī ca .

Imāni kho , bhikkhave , tīṇi paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānānī ’’ ti ( a . ni .3.3; ma . ni .3.253) vuttaṃ .

Paṇḍitehi paṇḍitassa paṇḍitoti sallakkhaṇato tividhaṃ paṇḍitalakkhaṇaṃ .

‘‘ Tīṇimāni , bhikkhave , saṅkhatassa saṅkhatalakkhaṇāni .

Katamāni tīṇi ?

Uppādo paññāyati , vayo paññāyati , ṭhitassa aññathattaṃ paññāyati .

Imāni kho , bhikkhave , tīṇi saṅkhatassa saṅkhatalakkhaṇānī ’’ ti ( a . ni .3.47-48) vuttaṃ .

Uppādo eva saṅkhatamiti lakkhaṇanti saṅkhatalakkhaṇaṃ .

Evamitaradvayepi attho veditabbo .

Iminā uppādakkhaṇe sesadvinnaṃ , ṭhitikkhaṇe sesadvinnaṃ , bhaṅgakkhaṇe ca sesadvinnaṃ abhāvo dassito .

Yaṃ panettha peyyālamukhena jātiyā ca jarāmaraṇassa ca uppādādilakkhaṇaṃ vuttaṃ , taṃ vipariṇāmasuññatāya jātijarāmaraṇāni hitvā bhavapariyosānasseva nayassa vacanena ca uppādādīnaṃ uppādādiavacanasamayena ca virujjhati .

Lakkhaṇasote patitattā pana sotapatitaṃ katvā likhitanti veditabbaṃ .

Yathā ca abhidhamme ( dha . sa .562-565) ahetukavipākamanodhātumanoviññāṇadhātūnaṃ saṅgahavāre labbhamānampi jhānaṅgaṃ pañcaviññāṇasote patitvā gatanti na uddhaṭanti vuttaṃ , evamidhāpi sotapatitatā veditabbā .

Atha vā jātijarāmaraṇavantānaṃ saṅkhārānaṃ uppādādayo ‘‘ jātijarāmaraṇaṃ aniccato ’’ tiādīsu ( paṭi . ma .1.73;2.4) viya tesaṃ viya katvā vuttanti veditabbaṃ .

NekkhammenaM2.244 kāmacchando vikkhambhito ceva suñño cāti kāmacchando nekkhammena vikkhambhito ceva nekkhammassa tattha abhāvato teneva vikkhambhanasaṅkhātena nekkhammena suñño ca .

Evaṃ sesesupi yojanā kātabbā .

Tadaṅgappahānasamucchedappahānesupi cettha tadaṅgavasena ca samucchedavasena ca pahīnaṃ dūrīkatameva hotīti iminā dūrīkaraṇaṭṭhena vikkhambhanaṃ vuttaṃ .

NekkhammenaV2.226 kāmacchando tadaṅgasuññoti nekkhammena pahīno kāmacchando tena nekkhammasaṅkhātena aṅgena suñño .

Atha vā yo koci kāmacchando nekkhammassa tattha abhāvato nekkhammena tena aṅgena suñño .

Evaṃ sesesupi yojanā kātabbā .

Tassa tassa aṅgassa tattha tattha abhāvamatteneva cettha upacārappanājhānavasena caP3.637 vipassanāvasena ca tadaṅgasuññatā niddiṭṭhā .

Pahānadīpakassa vacanassa abhāvena pana vivaṭṭanānupassanaṃyeva pariyosānaṃ katvā vipassanā niddiṭṭhā , cattāro maggā na niddiṭṭhā .

Nekkhammena kāmacchando samucchinno ceva suñño cātiādīsu vikkhambhane vuttanayeneva attho veditabbo .

Tadaṅgavikkhambhanavasena pahīnānipi cettha samudācārābhāvato samucchinnāni nāma hontīti iminā pariyāyena samucchedo vutto , taṃtaṃsamucchedakiccasādhanavasena vā maggasampayuttanekkhammādivasena vuttantipi veditabbaṃ .

Paṭippassaddhinissaraṇasuññesu ca idha vuttanayeneva attho veditabbo .

Tadaṅgavikkhambhanasamucchedapahānesu panettha paṭippassaddhimattattaṃ nissaṭamattattañca gahetvā vuttaṃ .

Pañcasupi etesu suññesu nekkhammādīniyeva vikkhambhanatadaṅgasamucchedapaṭippassaddhinissaraṇanāmena vuttāni .

Ajjhattan ti ajjhattabhūtaṃ .

Bahiddhāti bahiddhābhūtaṃ .

Dubhatosuññan ti ubhayasuññaṃ .

Paccattādīsupi hi to-itivacanaṃ hotiyeva .

Cha ajjhattikāyatanādīni chaajjhattikāyatanādīnaṃ bhāvena sabhāgāni .

Parehi visabhāgāni .

Viññāṇakāyātiādīsu cettha kāyavacanena viññāṇādīniyeva vuttāni .

Nekkhammesanā dīsu nekkhammādīniyeva tadatthikehi viññūhi esīyantīti esanā .

Atha vā pubbabhāge nekkhammādīnaṃ esanāpi kāmacchandādīhi suññā , kiṃ pana nekkhammādīnītipi vuttaṃ hoti ?

Pariggahā dīsu nekkhammādīniyeva pubbabhāge esitāni aparabhāge pariggayhantītiM2.245 pariggahoti , pariggahitāni pattivasena paṭilabbhantīti paṭilābhoti , paṭiladdhāni ñāṇavasena paṭivijjhīyantīti paṭivedhoti ca vuttāni .

Ekattasuññañca nānattasuññañca sakiṃyeva pucchitvā ekattasuññaṃ vissajjetvā nānattasuññaṃ avissajjetvāva sakiṃ nigamanaṃ kataṃ .

Kasmā na vissajjitanti ce ?

Vuttapariyāyenevettha yojanā ñāyatīti na vissajjitanti veditabbaṃ .

Ayaṃ panettha yojanā – nekkhammaṃ ekattaṃ , kāmacchando nānattaṃ , kāmacchando nānattaṃ , nekkhammekattena suññanti .

Evaṃ sesesupi yojanā veditabbā .

Khanti ādīsu nekkhammādīniyeva khamanato ruccanato khantīti , rocitāniyeva pavisitvā tiṭṭhanato adhiṭṭhānan ti , pavisitvā ṭhitānaṃ yathārucimeva sevanato pariyogāhanan ti caV2.227 vuttāni .

IdhaP3.638 sampajānotiādiko paramatthasuññaniddeso parinibbānañāṇaniddese vaṇṇitoyeva .

Imesu ca sabbesu suññesu saṅkhārasuññaṃ vipariṇāmasuññaṃ lakkhaṇasuññañca yathāvuttānaṃ dhammānaṃ aññamaññaasammissatādassanatthaṃ .

Yattha pana akusalapakkhikānaṃ kusalapakkhikena suññatā vuttā , tena akusale ādīnavadassanatthaṃ .

Yattha pana kusalapakkhikānaṃ akusalapakkhikena suññatā vuttā , tena kusale ānisaṃsadassanatthaṃ .

Yattha attattaniyādīhi suññatā vuttā , taṃ sabbasaṅkhāresu nibbidājananatthaṃ .

Aggasuññaṃ paramatthasuññañca nibbāne ussāhajananatthaṃ vuttanti veditabbaṃ .

Tesu aggasuññañca paramatthasuññañcāti dve suññāni atthato ekameva nibbānaṃ aggaparamatthavasena saupādisesaanupādisesavasena ca dvidhā katvā vuttaṃ .

Tāni dve attattaniyasuññato saṅkhārasuññato ca sabhāgāni .

‘‘ Suññasuññaṃ ajjhattasuññaṃ bahiddhāsuññaṃ dubhatosuññaṃ sabhāgasuññaṃ visabhāgasuññan ’’ ti imāni cha suññāni suññasuññameva hoti .

Ajjhattādibhedato pana chadhā vuttāni .

Tāni cha ca attattaniyādisuññato sabhāgāni .

Saṅkhāravipariṇāmalakkhaṇasuññāni , vikkhambhanatadaṅgasamucchedapaṭippassaddhinissaraṇasuññāni , esanāpariggahapaṭilābhapaṭivedhasuññāni , ekattanānattasuññāni , khantiadhiṭṭhānapariyogāhanasuññāni cāti sattarasa suññāni attani avijjamānehi tehi tehi dhammehi suññattā avijjamānānaṃ vasena visuṃ visuṃ vuttāni .

Saṅkhāravipariṇāmalakkhaṇasuññāni panaM2.246 itarena itarena asammissavasena sabhāgāni , vikkhambhanādīni pañca kusalapakkhena suññattā sabhāgāni , esanādīni cattāri , khantiādīni ca tīṇi akusalapakkhena suññattā sabhāgāni , ekattanānattasuññāni aññamaññapaṭipakkhavasena sabhāgāni .

Sabbe dhammā samāsena , tidhā dvedhā tathekadhā ;

Suññāti suññatthavidū , vaṇṇayantīdha sāsane .

Kathaṃ ?

Sabbe tāva lokiyā dhammā dhuvasubhasukhaattavirahitattā dhuvasubhasukhaattasuññā .

Maggaphaladhammā dhuvasukhattavirahitattā dhuvasukhattasuññā .

Aniccattāyeva sukhena suññā .

Anāsavattā na subhena suññā .

Nibbānadhammo attasseva abhāvato attasuñño .

Lokiyalokuttarā pana sabbepi saṅkhatā dhammā sattassa kassaci abhāvato sattasuññā .

AsaṅkhatoV2.228P3.639 nibbānadhammo tesaṃ saṅkhārānampi abhāvato saṅkhārasuñño .

Saṅkhatāsaṅkhatā pana sabbepi dhammā attasaṅkhātassa puggalassa abhāvato attasuññāti .

Saddhammappakāsiniyā paṭisambhidāmaggaaṭṭhakathāya

Suññakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Yuganaddhavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .

Niṭṭhitā ca majjhimavaggassa apubbatthānuvaṇṇanā .

Issues

Select Version

Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā

Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā