Issues
Select Version
Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā
Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā

10. Maṇḍapeyyakathā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

10. Maṇḍapeyyakathā

Maṇḍapeyyakathāvaṇṇanā

238. IdāniV2.168 tassa maggassa maṇḍapeyyattaṃ dassentena kathitāya bhagavato vacanekadesapubbaṅgamāya maṇḍapeyyakathāya apubbatthānuvaṇṇanā .
Tattha maṇḍapeyyan ti yathā sampannaṃ nimmalaṃ vippasannaṃ sappi sappimaṇḍoti vuccati , evaṃ vippasannaṭṭhena maṇḍo , pātabbaṭṭhena peyyaṃ .
Yañhi pivitvā antaravīthiyaṃ patitā visaññino attano sāṭakādīnampi assāmikā honti , taṃ pasannampi na pātabbaṃ .
Mayhaṃ pana idaṃ sikkhattayasaṅgahitaṃ sāsanabrahmacariyaṃ sampannattā nimmalattā vippasannattā maṇḍañca hitasukhāvahattā peyyañcāti maṇḍapeyyanti dīpeti .
Maṇḍo peyyo etthāti maṇḍapeyyaṃ .
Kiṃ taṃ ?
Sāsana brahmacariyaṃ .
Kasmā sikkhattayaṃ brahmacariyaṃ nāma ?
Uttamaṭṭhena nibbānaṃ brahmaṃ nāma , sikkhattayaṃ nibbānatthāya pavattanato brahmatthāya cariyāti brahmacariyanti vuccati .
Sāsanabrahmacariyanti taṃyeva .
SatthāP3.581 sammukhībhūtoti idamettha kāraṇavacanaṃ .
Yasmā pana satthā sammukhībhūto , tasmā vīriyapayogaṃ katvā pivathetaṃ maṇḍaṃ .
Bāhirakañhi bhesajjamaṇḍaṃ vejjassa asammukhā pivantānaṃ pamāṇaṃ vā uggamananiggamanaṃ vā na jānāmāti āsaṅkā hoti .
Vejjassa sammukhā pana vejjo jānissatīti nirāsaṅkā pivanti .
Evamevaṃ amhākañca dhammassāmī satthā sammukhībhūtoti vīriyaṃ katvā pivathāti maṇḍapāne sanniyojeti .
Diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi yathārahaṃ anusāsatīti satthā .
Apica ‘‘ satthā bhagavā satthavāho ’’ tiādinā ( mahāni .190) niddesanayenapettha attho veditabbo .
Sandissamāno mukho bhūtoti sammukhībhūto .
Maṇḍapeyyaniddese tidhattamaṇḍoti tidhābhāvo tidhattaṃ .
Tidhattena maṇḍo tidhattamaṇḍo , tividhena maṇḍoti attho .
Satthari sammukhībhūteti idaṃ sabbākāraparipuṇṇamaṇḍattayadassanatthaṃ vuttaṃ .
Parinibbutepi panaM2.182 satthari ekadesena maṇḍattayaṃ pavattatiyeva .
Teneva cassa niddese ‘‘ satthari sammukhībhūte ’’ ti avatvā katamo desanāmaṇḍotiādi vuttanti veditabbaṃ .
DesanāmaṇḍotiV2.169 dhammadesanā eva maṇḍo .
Paṭiggahamaṇḍoti desanāpaṭiggāhako eva maṇḍo .
Brahmacariyamaṇḍoti maggabrahmacariyameva maṇḍo .
Ācikkhanāti desetabbānaṃ saccādīnaṃ imāni nāmānīti nāmavasena kathanā .
Desanāti dassanā .
Paññāpanāti jānāpanā , ñāṇamukhe ṭhapanā vā .
Āsanaṃ ṭhapento hi ‘‘ āsanaṃ paññāpetī ’’ ti vuccati .
Paṭṭhapanāti paññāpanā , pavattanāti attho , ñāṇamukhe ṭhapanā vā .
Vivaraṇāti vivaṭakaraṇaṃ , vivaritvā dassanāti attho .
Vibhajanāti vibhāgakiriyā , vibhāgato dassanāti attho .
Uttānīkamman ti pākaṭabhāvakaraṇaṃ .
Atha vā ācikkhanāti desanādīnaṃ channaṃ padānaṃ mūlapadaṃ .
Desanādīni cha padāni tassa atthavivaraṇatthaṃ vuttāni .
Tattha desanāti ugghaṭitaññūnaṃ vasena saṅkhepato paṭhamaṃ uddesavasena desanā .
Ugghaṭitaññū hi saṅkhepena vuttaṃ paṭhamaṃ vuttañca paṭivijjhanti .
Paññāpanāti vipañcitaññūnaṃ vasena tesaṃ cittatosanena buddhinisānena ca paṭhamaṃ saṅkhittassa vitthārato niddesavasena paññāpanā .
Paṭṭhapanāti tesaṃyeva niddiṭṭhassa niddesassa paṭiniddesavasena vitthārataravacanena paññāpanā .
Vivaraṇāti niddiṭṭhassāpi punappunaṃ vacanena vivaraṇā .
VibhajanātiP3.582 punappunaṃ vuttassāpi vibhāgakaraṇena vibhajanā .
Uttānīkamman ti vivaṭassa vitthārataravacanena , vibhattassa ca nidassanavacanena uttānīkaraṇaṃ .
Ayaṃ desanā neyyānampi paṭivedhāya hoti .
Yevāpanaññepi kecīti piyaṅkaramātādikā vinipātikā gahitā .
Viññātāroti paṭivedhavasena lokuttaradhammaṃ viññātāro .
Ete hi bhikkhuādayo paṭivedhavasena dhammadesanaṃ paṭiggaṇhantīti paṭiggahā .
Ayamevātiādīni paṭhamañāṇaniddese vuttatthāni .
Ariyamaggo nibbānena saṃsandanato brahmatthāya cariyāti brahmacariyan ti vuccati .
239. Idāni adhimokkhamaṇḍotiādīhi tasmiṃ maggakkhaṇe vijjamānāni indriyabalabojjhaṅgamaggaṅgāni maṇḍapeyyavidhāne yojetvā dasseti .
TatthaM2.183 adhimokkhamaṇḍoti adhimokkhasaṅkhāto maṇḍo .
Kasaṭoti pasādavirahito āvilo .
Chaḍḍetvāti samucchedavasena pahāya .
Saddhindriyassa adhimokkhamaṇḍaṃ pivatīti maṇḍapeyyan ti saddhindriyato adhimokkhamaṇḍassa anaññattepi sati aññaṃ viya katvā vohāravasena vuccati , yathā loke nisadapotako nisadapotasarīrassa anaññattepi sati nisadapotassa sarīranti vuccati , yathā ca pāḷiyaṃ ‘‘ phusitattan ’’ tiādīsu dhammato anaññopi bhāvo añño viya vutto , yathā ca aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ phusanalakkhaṇo phasso ’’ tiādīsu ( dha . sa . aṭṭha .1 dhammuddesavāra phassapañcamakarāsivaṇṇanā ) dhammato anaññampi lakkhaṇaṃ aññaṃ viya vuttaṃ , evamidanti veditabbaṃV2.170 .
Pivatīti cettha taṃsamaṅgipuggaloti vuttaṃ hoti .
Taṃsamaṅgipuggalo taṃ maṇḍaṃ pivatīti katvā tena puggalena so maṇḍo pātabbato maṇḍapeyyaṃ nāma hotīti vuttaṃ hoti .
‘‘ Maṇḍapeyyo ’’ ti ca vattabbe ‘‘ maṇḍapeyyan ’’ ti liṅgavipallāso kato .
Sesānampi iminā nayena attho veditabbo .
Apubbesu pana pariḷāhoti pīṇanalakkhaṇāya pītiyā paṭipakkho kilesasantāpo .
Duṭṭhullan ti upasamapaṭipakkho kilesavasena oḷārikabhāvo asantabhāvo .
Appaṭisaṅkhāti paṭisaṅkhānapaṭipakkho kilesavasena asamavāhitabhāvo .
240. Puna aññena pariyāyena maṇḍapeyyavidhiṃ niddisitukāmo atthi maṇḍotiādimāha .
Tattha tatthāti tasmiṃ saddhindriye .
Attharasotiādīsu saddhindriyassa adhimuccanaṃ attho , saddhindriyaṃ dhammo , tadeva nānākilesehi vimuttattā vimutti , tassa atthassa sampatti attharaso .
Tassa dhammassa sampatti dhammaraso .
Tassā vimuttiyā sampatti vimuttiraso .
Atha vā atthapaṭilābharati attharaso , dhammapaṭilābharati dhammaraso , vimuttipaṭilābharati vimuttiraso .
Ratīti ca taṃsampayuttā , tadārammaṇā vā pīti .
Iminā nayena sesapadesupi attho veditabbo .
Imasmiṃ pariyāye maṇḍassaP3.583 peyyaṃ maṇḍapeyyanti attho vutto hoti .
Evaṃ indriyādibodhipakkhiyadhammapaṭipāṭiyā indriyabalabojjhaṅgamaggaṅgānaṃ vasena maṇḍapeyyaṃ dassetvā puna ante ṭhitaṃ brahmacariyamaṇḍaṃ dassento maggassa padhānattā maggaṃ pubbaṅgamaṃ katvā uppaṭipāṭivasena maggaṅgabojjhaṅgabalaindriyāni dassesiM2.184 .
Ādhipateyyaṭṭhena indriyā maṇḍotiādayo yathāyogaṃ lokiyalokuttarā maṇḍā .
Taṃ heṭṭhā vuttanayena veditabbaṃ .
Tathaṭṭhena saccā maṇḍoti ettha pana dukkhasamudayānaṃ maṇḍattābhāvā mahāhatthipadasutte ( ma . ni .1.300) viya saccañāṇāni saccāti vuttanti veditabbaṃ .
Saddhammappakāsiniyā paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathāya
Maṇḍapeyyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Niṭṭhitā ca mahāvaggavaṇṇanā .