Pāṭihāriyakathāvaṇṇanā
30. Idāni
V2.284 lokatthacariyāpariyosānāya cariyākathāya anantaraṃ lokatthānusāsanapariyosānaṃ pāṭihāriyaṃ dassentena kathitāya suttantapubbaṅgamāya pāṭihāriyakathāya apubbatthānuvaṇṇanā .Tattha suttante tāva pāṭihāriyānīti paccanīkapaṭiharaṇavasena pāṭihāriyāni .
Iddhipāṭihāriyan ti ijjhanavasena iddhi , paṭiharaṇavasena pāṭihāriyaṃ , iddhiyeva pāṭihāriyaṃ iddhipāṭihāriyaṃ .
Itaresu pana ādissanavasena ādesanaṃ , anusāsanavasena anusāsanī .
Sesaṃ vuttanayameva .
Idhāti imasmiṃ loke .
Ekaccoti eko poso .
Iddhipāṭihāriyaniddeso heṭṭhā vuttatthoyeva .
Nimittena ādisatīti āgatanimittena vā gatanimittena vā ṭhitanimittena vā katheti .
Evampi te manoti evampi tava mano somanassito vā domanassito vā kāmavitakkādisampayutto vā .
Api-saddo sampiṇḍanattho .
Itthampi te manoti somanassitādito ekekavidhepi citte nānappakāraparidīpanaṃ .
Itipi te cittan ti itipi tava cittaṃ , imañca imañca atthaṃ cintayamānaṃ pavattatīti attho .
Bahuṃ cepi ādisatīti cittato aññaṃ vā idañca idañca nāma ahosi bhavati bhavissatīti bahukampi katheti .
Tatheva taṃ hoti , no aññathāti taṃ sabbampi yathā yathā kathitaṃ , tatheva hoti , aññathā na hoti .
Na heva kho nimittena ādisatīti nimittaṃ jānantopi kevalaṃ nimitteneva na katheti .
Apicāti aparapariyāyadassanaṃ .
Manussānan ti cittaṃ jānanakamanussānaṃ .
Amanussānan ti sāvitānaṃ vā assāvitānaṃ vā yakkhapisācādīnaṃ .
Devatānan ti cātumahārājikādīnaṃ
P3.693 .Saddaṃ sutvāti aññassa
M2.310 cittaṃ ñatvā kathentānaṃ saddaṃ suṇitvā .Panāti nipāto puna ārambhe .
Vitakkayatoti yaṃ vā taṃ vā vitakkena vitakkentassa .
Vicārayatoti vitakkasampayutteneva vicārena vicārentassa .
Vitakkavipphārasaddaṃ sutvāti vitakkavegavasena uppannaṃ vippalapantānaṃ suttappamattādīnaṃ
V2.285 kūjanasaddaṃ sutvā .Yaṃ vitakkayato so saddo uppanno , tassa vasena ‘‘ evampi te mano ’’ tiādīni ādisati .
Avitakkaṃ avicāraṃ samādhin ti vitakkavicārakkhobhavirahitasantacittassāpi jānanasamatthataṃ dassentena vuttaṃ , sesacittajānane pana vattabbameva natthi .
Cetasā ceto paricca pajānātīti cetopariyañāṇalābhī .
Bhototi bhavantassa .
Manosaṅkhārā paṇihitāti cittasaṅkhārā ṭhapitā .
Amukaṃ nāma vitakkaṃ vitakkayissatīti kusalādivitakkaṃ vitakkayissati pavattayissatīti pajānāti .
Pajānanto ca āgamanena jānāti , pubbabhāgena jānāti , antosamāpattiyaṃ cittaṃ oloketvā jānāti .
Āgamanena jānāti nāma kasiṇaparikammakāleyeva ‘‘ yenākārenesa kasiṇabhāvanaṃ āraddho paṭhamajjhānaṃ vā dutiyādijjhānaṃ vā aṭṭha samāpattiyo vā uppādessatī ’’ ti jānāti .
Pubbabhāgena jānāti nāma paṭhamavipassanāya āraddhāya evaṃ jānāti ,‘‘ yenākārenesa vipassanaṃ āraddho sotāpattimaggaṃ vā uppādessati … pe … arahattamaggaṃ vā uppādessatī ’’ ti jānāti .
Antosamāpattiyaṃ cittaṃ oloketvā jānāti nāma ‘‘ yenākārena imassa manosaṅkhārā ṭhapitā , imassa nāma cittassa anantarā imaṃ nāma vitakkaṃ vitakkessati , ito vuṭṭhitassa etassa hānabhāgiyo vā samādhi bhavissati , ṭhitibhāgiyo vā visesabhāgiyo vā nibbedhabhāgiyo vā , abhiññāyo vā uppādessatī ’’ ti jānāti .
Bahuṃ cepi ādisatīti cetopariyañāṇassa cittacetasikānaṃyeva ārammaṇakaraṇato sarāgādisoḷasapabhedavaseneva bahuṃ cepi katheti , na aññavasenāti veditabbaṃ .
Tatheva taṃ hotīti idaṃ ekaṃsena tatheva hoti .
Cetopariyañāṇavasena ñātañhi aññathābhāvī nāma natthi .
Evaṃ vitakkethāti evaṃ nekkhammavitakkādayo pavattentā vitakketha .
Mā evaṃ vitakkayitthāti evaṃ kāmavitakkādayo pavattentā mā vitakkayittha
M2.311 .Evaṃ manasi karothāti evaṃ aniccasaññameva , dukkhasaññādīsu vā aññataraṃ manasi karotha .
Mā evaṃ manasākatthāti evaṃ niccantiādinā nayena mā manasi akattha .
Idaṃ
P3.694 pajahathāti idaṃ pañcakāmaguṇarāgādiṃ pajahatha .Idaṃ upasampajja viharathāti idaṃ catumaggaphalappabhedaṃ lokuttaradhammameva pāpuṇitvā nipphādetvā viharatha .
31. Idāni iddhipāṭihāriye aparaṃ pariyāyaṃ visesena dassento nekkhammaṃ ijjhatīti iddhītiādimāha .
Tattha kāmacchandaṃ paṭiharatīti attano paṭipakkhabhūtaṃ kāmacchandaṃ paṭibalaṃ hutvā
V2.286 harati pajahatīti tadeva nekkhammaṃ pāṭihāriyaṃ nāmāti attho .Ye tena nekkhammena samannāgatāti evaṃ kāmacchandapaṭihārakena tena nekkhammena ye puggalā paṭilābhavasena samannāgatā .
Visuddhacittāti kāmacchandābhāvato visuddhacittā .
Anāvilasaṅkappāti kāmasaṅkappena anālulitanekkhammasaṅkappā .
Iti ādesanāpāṭihāriyan ti paracittakusalena vā aññena vā sammāsambuddhena vā buddhasāvakehi vā evaṃ ādesanā pāṭihāriyanti attho .
Atha vā iti evaṃ ādisanaṃ ādesanāpāṭihāriyanti ādesanasaddo pāṭhasesaṃ katvā payujjitabbo .
Evaṃ āsevitabban ti iminā ca pakārena iminā ca pakārena ādito sevitabbaṃ .
Sesattayepi eseva nayo .
Tadanudhammatā sati upaṭṭhapetabbāti tassa nekkhammassa anukūlabhūtā sati bhusaṃ ṭhapetabbā .
Iti anusāsanīpāṭihāriyan ti ettha ādesanāpāṭihāriyayojanāya viya yojanā kātabbā .
Abyāpādādīsupi eseva nayo .
Pāṭho pana jhānādīni saṅkhipitvā ante arahattamaggameva dassetvā likhito .
Tattha catūsupi maggesu ‘‘ evaṃ āsevitabbo ’’ tiādi ekacittakkhaṇikattā maggassa pubbabhāgavasena vuttanti veditabbaṃ .
Maggassa hi pubbabhāgabhūtāya lokiyamaggasaṅkhātāya vuṭṭhānagāminiyā vipassanāya magguppādanatthaṃ āsevanādīsu katesu tāya uppanno maggopi āsevito bhāvito bahulīkato nāma hotīti veditabbaṃ .
Sabbatthikavādācariyā pana ‘‘ ekekamaggo soḷasakkhaṇiko ’’ ti vadanti .
Tadanudhammatāsatiupaṭṭhāpanaṃ pana pubbabhāge yujjatiyevāti .
32. Puna nekkhammaṃ ijjhatīti iddhītiādīni ‘‘ iddhipāṭihāriyan ’’ tipadassa kammadhārayasamāsattadīpanatthaṃ vuttāni .
Suttante vuttesu tīsu iddhipāṭihāriyasseva samāsatte vutte sesānaṃ dvinnampi vuttova hotīti imasmiṃ
M2.312 pariyāye mūlabhūtassa iddhipāṭihāriyasseva samāsattho vuttoti veditabbanti .Pāṭihāriyakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .