Nirodhasaccaniddesavaṇṇanā
35.
Nirodhasaccaniddese
P1.160 yo tassāyeva taṇhāyāti ettha ‘‘ yo tasseva dukkhassā ’’ ti vattabbe yasmā samudayanirodheneva dukkhaṃ nirujjhati , no aññathā .Yathāha –
‘‘ Yathāpi mūle anupaddave daḷhe , chinnopi rukkho punareva rūhati ;
Evampi taṇhānusaye anūhate , nibbattatī dukkhamidaṃ punappunan ’’ ti .( dha . pa .338);
Tasmā taṃ dukkhanirodhaṃ dassento samudayanirodhena dassetuṃ evamāha .
Sīhasamānavuttino hi tathāgatā , te dukkhaṃ nirodhentā dukkhanirodhañca dassentā hetumhi paṭipajjanti , na phale .
Suvānavuttino pana aññatitthiyā
M1.148 , te dukkhaṃ nirodhentā dukkhanirodhañca dassentā attakilamathānuyogena ceva tasseva ca desanāya phale paṭipajjanti , na hetumhīti .Sīhasamānavuttitāya satthā hetumhi paṭipajjanto ‘‘ yo tassāyevā ’’ tiādimāha .
Dhammasenāpatipi satthārā vuttakkamenevāha .
Tattha tassāyeva taṇhāyāti yā sā taṇhā ‘‘ ponobhavikā ’’ ti vatvā kāmataṇhādivasena vibhattā uppattinivesanavasena ca heṭṭhā pakāsitā , tassāyeva taṇhāya .
Asesavirāganirodhoti virāgo vuccati maggo ,‘‘ virāgā vimuccatī ’’ ti ( ma . ni .1.245; saṃ . ni .3.12; mahāva .23) hi vuttaṃ .
Virāgena nirodho virāganirodho , anusayasamugghātato aseso virāganirodho asesavirāganirodho .
Atha vā virāgoti hi pahānaṃ vuccati , tasmā aseso virāgo aseso nirodhoti evampettha yojanā daṭṭhabbā .
Atthato pana sabbāneva panetāni asesavirāganirodhotiādīni nibbānasseva vevacanāni .
Paramatthato hi dukkhanirodhaṃ ariyasaccanti
V1.136 nibbānaṃ vuccati .Yasmā pana taṃ āgamma taṇhā asesā virajjati nirujjhati , tasmā taṃ ‘‘ tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho ’’ ti vuccati .
Nibbānañca āgamma taṇhā cajīyati paṭinissajjīyati
P1.161 muccati na allīyati , kāmaguṇālayesu cettha ekopi ālayo natthi , tasmā nibbānaṃ cāgo paṭinissaggo mutti anālayoti vuccati .Ekameva hi nibbānaṃ , nāmāni panassa sabbasaṅkhatānaṃ nāmapaṭipakkhavasena anekāni honti .
Seyyathidaṃ – asesavirāgo asesanirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo taṇhākkhayo anuppādo appavattaṃ animittaṃ appaṇihitaṃ anāyūhanaṃ appaṭisandhi anupapatti agati ajātaṃ ajaraṃ abyādhi amataṃ asokaṃ aparidevaṃ anupāyāsaṃ asaṃkiliṭṭhantiādīni .
Idāni maggena chinnāya nibbānaṃ āgamma appavattippattāyapi ca taṇhāya yesu vatthūsu tassā uppatti dassitā , tattheva abhāvaṃ dassetuṃ sā kho panesātiādimāha .
Tattha yathā puriso khette jātaṃ tittakālābuvalliṃ disvā aggato paṭṭhāya mūlaṃ pariyesitvā chindeyya , sā anupubbena milāyitvā appaññattiṃ gaccheyya , tato tasmiṃ khette tittakālābu niruddhā pahīnāti vucceyya , evameva khette tittakālābu
M1.149 viya cakkhādīsu taṇhā .Sā ariyamaggena mūlacchinnā nibbānaṃ āgamma appavattiṃ gacchati .
Evaṃ gatā pana tesu vatthūsu khette tittakālābu viya na paññāyati .
Yathā ca aṭavito core ānetvā nagarassa dakkhiṇadvāre ghāteyyuṃ , tato aṭaviyaṃ corā matāti vā māritāti vā vucceyyuṃ , evameva aṭaviyaṃ corā viya yā cakkhādīsu taṇhā , sā dakkhiṇadvāre corā viya nibbānaṃ āgamma niruddhattā nibbāne niruddhā .
Evaṃ niruddhā pana tesu vatthūsu aṭaviyaṃ corā viya na paññāyati .
Tenassā tattheva nirodhaṃ dassento ‘‘ cakkhu loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ , etthesā taṇhā pahīyamānā pahīyatī ’’ tiādimāha .
Atha vā taṇhuppādavatthussa pariññātattā pariññātavatthusmiṃ puna na uppajjanato anuppādanirodhavasena taṇhuppādavatthusmiṃyeva nirujjhatīti vuccati .
Ettha ca uppajjanapaṭipakkhavasena pahīyatīti vuttaṃ , nivisanapaṭipakkhavasena nirujjhatīti .
Nirodhasaccaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .