32. Ānantarikasamādhiñāṇaniddesavaṇṇanā
80. Ānantarikasamādhiñāṇaniddese
P1.310 nekkhammavasenātiādīsu nekkhammaabyāpādaālokasaññāavikkhepadhammavavatthānañāṇapāmojjāni sukkhavipassakassa upacārajjhānasampayuttā tassa tassa kilesassa vipakkhabhūtā satta dhammā ekacittasampayuttā eva .Cittassa ekaggatā avikkhepoti ekaggassa bhāvo ekaggatā , nānārammaṇe na vikkhipati tena cittanti avikkhepo , cittassa ekaggatāsaṅkhāto avikkhepoti attho .
Samādhīti ekārammaṇe samaṃ ādhīyati tena cittanti samādhi nāmāti attho .
Tassa samādhissa vasenāti upacārasamādhināpi samāhitacittassa yathābhūtāvabodhato vuttappakārassa samādhissa vasena .
Uppajjati ñāṇan ti maggañāṇaṃ yathākkamena uppajjati .
Khīyantīti samucchedavasena khīyanti .
Itīti vuttappakārassa atthassa nigamanaṃ .
Paṭhamaṃ samathoti pubbabhāge samādhi hoti .
Pacchā ñāṇan ti aparabhāge maggakkhaṇe ñāṇaṃ hoti .
Kāmāsavoti pañcakāmaguṇikarāgo .
Bhavāsavoti rūpārūpabhavesu chandarāgo jhānanikanti sassatadiṭṭhisahajāto rāgo bhavavasena patthanā .
Diṭṭhāsavoti dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo .
Avijjāsavoti dukkhādīsu aṭṭhasu ṭhānesu aññāṇaṃ .
Bhummavacanena okāsapucchaṃ katvā ‘‘ sotāpattimaggenā ’’ tiādinā āsavakkhayakarena maggena āsavakkhayaṃ dassetvā ‘‘ etthā ’’ ti okāsavissajjanaṃ kataṃ , maggakkhaṇeti vuttaṃ hoti .
Anavasesoti natthi etassa avasesoti anavaseso .
Apāyagamanīyoti nirayatiracchānayonipettivisayāsurakāyā cattāro sukhasaṅkhātā ayā apetattā apāyā , yassa saṃvijjati
M1.280 , taṃ puggalaṃ apāye gametīti apāyagamanīyo .Āsavakkhayakathā dubhatovuṭṭhānakathāyaṃ vuttā .
Avikkhepavasenāti pavattamānassa samādhissa
P1.311 upanissayabhūtasamādhivasena .Pathavīkasiṇavasenātiādīsu dasa kasiṇāni tadārammaṇikaappanāsamādhivasena vuttāni , buddhānussatiādayo
V1.254 maraṇassati upasamānussati ca upacārajjhānavasena vuttā , ānāpānassati kāyagatāsati ca appanāsamādhivasena vuttā , dasa asubhā paṭhamajjhānavasena vuttā .Buddhaṃ ārabbha uppannā anussati buddhānussati .
‘‘ Itipi so bhagavā arahan ’’ tiādibuddhaguṇārammaṇāya ( ma . ni .1.74; a . ni .3.71;9.27) satiyā etaṃ adhivacanaṃ , tassā buddhānussatiyā vasena .
Tathā dhammaṃ ārabbha uppannā anussati dhammānussati .
‘‘ Svākkhāto bhagavatā dhammo ’’ tiādidhammaguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ .
Saṅghaṃ ārabbha uppannā anussati saṅghānussati .
‘‘ Suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ’’ tiādisaṅghaguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ .
Sīlaṃ ārabbha uppannā anussati sīlānussati .
Attano akhaṇḍatādisīlaguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ .
Cāgaṃ ārabbha uppannā anussati cāgānussati .
Attano muttacāgatādicāgaguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ .
Devatā ārabbha uppannā anussati devatānussati .
Devatā sakkhiṭṭhāne ṭhapetvā attano saddhādiguṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ .
Ānāpāne ārabbha uppannā sati ānāpānassati .
Ānāpānanimittārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ .
Maraṇaṃ ārabbha uppannā sati maraṇassati .
Ekabhavapariyāpannajīvitindriyupacchedasaṅkhātamaraṇārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ .
Kucchitānaṃ kesādīnaṃ paṭikūlānaṃ āyattā ākarattā kāyotisaṅkhāte sarīre gatā pavattā , tādisaṃ vā kāyaṃ gatā sati kāyagatāsati .
‘‘ Kāyagatasatī ’’ ti vattabbe rassaṃ akatvā ‘‘ kāyagatāsatī ’’ ti vuttā .
Tatheva idhāpi kāyagatāsativasenāti vuttaṃ .
Kesādikesu kāyakoṭṭhāsesu paṭikūlanimittārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ .
Upasamaṃ ārabbha uppannā anussati upasamānussati .
Sabbadukkhūpasamārammaṇāya satiyā etaṃ adhivacanaṃ .
Dasa asubhā heṭṭhā vuttatthā .
81. Dīghaṃ
M1.281 assāsavasenātiādīni appanūpacārasamādhibhedaṃyeva dassetuṃ vuttāni .Dīghaṃ assāsavasenāti dīghanti vuttaassāsavasena .
‘‘ Dīghaṃ vā assasanto dīghaṃ assasāmīti pajānātī ’’ ti ( dī . ni .2.374; ma . ni .1.107;3.148) hi vuttaṃ .
Esa nayo sesesupi .
Sabbakāyapaṭisaṃvedīti sabbassa assāsapassāsakāyassa
P1.312 paṭisaṃvedī .Passambhayaṃ kāyasaṅkhāran ti oḷārikaṃ assāsapassāsaṅkhātaṃ kāyasaṅkhāraṃ passambhento vūpasamento .
‘‘ Dīghaṃ rassaṃ sabbakāyapaṭisaṃvedī passambhayaṃ kāyasaṅkhāran ’’ ti imināva catukkena appanāsamādhi vutto .
Pītipaṭisaṃvedīti pītiṃ pākaṭaṃ karonto .
Cittasaṅkhārapaṭisaṃvedīti saññāvedanāsaṅkhātaṃ cittasaṅkhāraṃ pākaṭaṃ karonto .
Abhippamodayaṃ cittan ti cittaṃ modento .
Samādahaṃ cittan ti ārammaṇe
V1.255 cittaṃ samaṃ ṭhapento .Vimocayaṃ cittan ti cittaṃ nīvaraṇādīhi vimocento .
Pītipaṭisaṃvedī sukhapaṭisaṃvedī cittasaṅkhārapaṭisaṃvedī passambhayaṃ cittasaṅkhāran ti catukkañca cittapaṭisaṃvedī abhippamodayaṃ cittaṃ samādahaṃ cittaṃ vimocayaṃ cittan ti catukkañca appanāsamādhivasena vipassanāsampayuttasamādhivasena ca vuttāni .
Aniccānupassīti aniccānupassanāvasena .
Virāgānupassīti nibbidānupasanāvasena .
Nirodhānupassīti bhaṅgānupassanāvasena .
Paṭinissaggānupassīti vuṭṭhānagāminīvipassanāvasena .
Sā hi tadaṅgavasena saddhiṃ khandhābhisaṅkhārehi kilese pariccajati .
Saṅkhatadosadassanena ca tabbiparīte nibbāne tanninnatāya pakkhandati .
Idaṃ catukkaṃ vipassanāsampayuttasamādhivaseneva vuttaṃ .
Assāsavasena passāsavasenāti cettha assāsapassāsapavattimattaṃ gahetvā vuttaṃ , na tadārammaṇakaraṇavasena .
Vitthāro panettha ānāpānakathāyaṃ āvibhavissati .
Ānantarikasamādhiñāṇaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .