Hānabhāgiyacatukkaniddesavaṇṇanā
30. Idāni
P1.139 yasmā hānabhāgiyāditā ekekasseva samādhissa avatthābhedena hoti , tasmā hānabhāgiyacatukkaṃ ekatoyeva niddiṭṭhaṃ .Tattha paṭhamassa jhānassa lābhin ti paṭhamassa jhānassa lābhino
M1.130 .Sāmiatthe upayogavacanaṃ .
Lābho sacchikiriyā assa atthīti lābhīti vuccati .
Kāmasahagatāti ettha sahagatasaddassa ārammaṇattho adhippeto , vatthukāmakilesakāmārammaṇāti attho .
Saññāmanasikārāti javanasaññā ca tadāvajjanamanasikāro ca , saññāsampayuttamanasikāropi vaṭṭati .
Samudācarantīti pavattanti .
Dhammoti paṭhamajjhānadhammo .
Jhānā parihāyanto tīhi kāraṇehi parihāyati kilesasamudācārena vā asappāyakiriyāya vā ananuyogena vā .
Kilesasamudācārena parihāyanto sīghaṃ parihāyati , kammārāmatābhassārāmatāniddārāmatāsaṅgaṇikārāmatānuyogavasena asappāyakiriyāya parihāyanto dandhaṃ parihāyati , gelaññapaccayavekallādinā palibodhena abhikkhaṇaṃ asamāpajjanto ananuyogena parihāyantopi dandhaṃ parihāyati .
Idha pana balavakāraṇameva dassento kilesasamudācāramevāha .
Dutiyajjhānādīhi pana parihāyanto heṭṭhimaheṭṭhimajjhānanikantisamudācārenapi parihāyati .
Kittāvatā parihīno hotīti ?
Yadā na sakkoti samāpajjituṃ , ettāvatā parihīno hotīti .
Tadanudhammatāti anupavatto dhammo anudhammo , jhānaṃ adhikaṃ katvā pavattassa nikantidhammassetaṃ adhivacanaṃ .
Anudhammo eva anudhammatā , tassa jhānassa anudhammatā tadanudhammatā .
Satīti nikanti .
Santiṭṭhatīti patiṭṭhāti
P1.140 .Taṃ paṭhamajjhānaṃ anuvattamānā nikanti
V1.119 pavattatīti vuttaṃ hoti .Avitakkasahagatāti dutiyajjhānārammaṇā .
Tañhi natthettha vitakkoti avitakkanti vuccati .
Nibbidāsahagatāti vipassanārammaṇā .
Sā hi saṅkhāresu nibbindanato nibbidāti vuccati .
‘‘ Nibbindaṃ virajjatī ’’ ti ( mahāva .23; saṃ . ni .3.61) hi vuttaṃ .
Virāgūpasaṃhitāti ariyamaggapaṭisaññuttā vipassanā .
Vipassanā hi sikhāppattā maggavuṭṭhānaṃ pāpeti .
Tasmā vipassanārammaṇā saññāmanasikārā ‘‘ virāgūpasaṃhitā ’’ ti vuccanti ,‘‘ virāgā vimuccatī ’’ ti hi vuttaṃ .
Vitakkasahagatāti vitakkavasena paṭhamajjhānārammaṇā .
Upekkhāsukhasahagatāti tatramajjhattupekkhāya ca sukhavedanāya ca vasena tatiyajjhānārammaṇā .
Pītisukhasahagatāti pītiyā ca sukhavedanāya ca vasena dutiyajjhānārammaṇā .
Adukkhamasukhasahagatāti upekkhāvedanāvasena catutthajjhānārammaṇā .
Sā hi vedanā na dukkhā na sukhāti adukkhamasukhāti vuccati
M1.131 , ma-kāro panettha padasandhivasena vutto .Rūpasahagatāti rūpajjhānārammaṇā .
Nevasaññānāsaññāyatane ṭhitassa hānabhāgiyaṭhitibhāgiyanibbedhabhāgiyattesu vijjamānesupi visesabhāgiyattābhāvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ na niddiṭṭhaṃ .
Sabbopi cesa lokiyo samādhi pamādavihārissa mudindriyassa hānabhāgiyo hoti , appamādavihārissa mudindriyassa ṭhitibhāgiyo hoti , taṇhācaritassa tikkhindriyassa visesabhāgiyo hoti , diṭṭhicaritassa tikkhindriyassa nibbedhabhāgiyo hotīti vuccati .
Hānabhāgiyacatukkaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .