Issues
Select Version
Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā
Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā

37. Sallekhaṭṭhañāṇaniddesavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

37. Sallekhaṭṭhañāṇaniddesavaṇṇanā

88. SallekhaṭṭhañāṇaniddeseP1.326 rāgo puthūti rāgo visuṃ , lokuttarehi asammissoti attho .
Esa nayo sesesu .
Rāgoti rañjanaṭṭhena .
Dosoti dussanaṭṭhena .
Mohoti muyhanaṭṭhena .
Rañjanalakkhaṇo rāgo , dussanalakkhaṇo doso , muyhanalakkhaṇo mohoti ime tayo sīsakilese vatvā idāni pabhedato dassento kodhotiādimāha .
Tattha kujjhanalakkhaṇo kodhoti idha sattavatthuko adhippeto .
Upanandhanalakkhaṇo upanāho , daḷhabhāvappatto kodhoyeva .
Paraguṇamakkhanalakkhaṇo makkho , paraguṇapuñchananti attho .
Yugaggāhalakkhaṇo paḷāso , yugaggāhavasena paraguṇadassananti attho .
Parasampattikhīyanalakkhaṇā issā , usūyanāti atthoM1.293 .
Attasampattinigūhanalakkhaṇaṃ macchariyaṃ ,‘‘ mayhaṃ acchariyaṃ mā parassa hotū ’’ ti attho .
Attanā katapāpapaṭicchādanalakkhaṇā māyā , paṭicchādanaṭṭhena māyā viyāti attho .
Attano avijjamānaguṇappakāsanalakkhaṇaṃ sāṭheyyaṃ , saṭhabhāvoti attho .
Cittassa uddhumātabhāvalakkhaṇo thambho , thaddhabhāvoti attho .
Karaṇuttariyalakkhaṇo sārambho .
Unnatilakkhaṇo māno .
Abbhunnatilakkhaṇo atimāno .
Mattabhāvalakkhaṇo mado .
Pañcasu kāmaguṇesu cittavosaggalakkhaṇo pamādo .
Evaṃ visuṃ visuṃ kilesavasena puthū dassetvā vuttakilese ca avutte ca aññe sabbasaṅgāhikavasena dassetuṃ sabbe kilesātiādimāha .
Tattha diṭṭhadhammasamparāyesu satte kilesenti upatāpenti vibādhentīti kilesā .
Akusalakammapathasaṅgahitā ca asaṅgahitā ca .
Duṭṭhu caritā , duṭṭhā vā caritāti duccaritā .
Te pana kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritanti tippakārā .
Vipākaṃ abhisaṅkharontīti abhisaṅkhārā .
Tepi puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāroP1.327 āneñjābhisaṅkhāroti tippakārā .
Vipākavasena bhavaṃ gacchantītibhavagāminoV1.266 , bhavagāmino kammā bhavagāmikammā .
Iminā abhisaṅkhārabhāvepi sati avedanīyāni kammāni paṭikkhittāni hontīti ayaṃ viseso .
‘‘ Duccaritā ’’ ti ca ‘‘ kammā ’’ ti ca liṅgavipallāso kato .
Nānattekattan ti ettha uddese ekattasaddassa abhāvepi nānattekattānaṃ aññamaññāpekkhattā ekattampi niddisitukāmena ‘‘ nānattekattan ’’ ti uddeso kato .
Nānattasallekhake ekatte dassite sallekhañāṇaṃ sukhena dassīyatīti .
Nānattan ti anavaṭṭhitattā saparipphandattā ca nānāsabhāvo .
Ekattan ti avaṭṭhitattā aparipphandattā ca ekasabhāvo .
Caraṇatejoti caranti tena agataṃ disaṃ nibbānaṃ gacchantīti caraṇaṃ .
Kiṃ taṃ ?
Sīlaṃ .
Tadeva paṭipakkhatāpanaṭṭhena tejo .
Guṇatejoti sīlena laddhapatiṭṭho samādhitejo .
Paññātejoti samādhinā laddhapatiṭṭho vipassanātejo .
Puññatejoti vipassanāhi laddhapatiṭṭho ariyamaggakusalatejo .
Dhammatejoti catunnaṃ tejānaṃ patiṭṭhābhūto buddhavacanatejo .
Caraṇatejena tejitattāti sīlatejena tikhiṇīkatattā .
Dussīlyatejan ti dussīlabhāvasaṅkhātaṃ tejaṃ .
Tampi hi santānaṃ tāpanato tejo nāma .
Pariyādiyatīti khepeti .
Aguṇatejan ti samādhissaM1.294 paṭipakkhaṃ vikkhepatejaṃ .
Duppaññatejan ti vipassanāñāṇapaṭipakkhaṃ mohatejaṃ .
Apuññatejan ti taṃtaṃmaggavajjhakilesappahānena kilesasahāyaṃ akusalakammatejaṃ .
Na kevalañhetaṃ apuññameva khepeti ,‘‘ atthi , bhikkhave , kammaṃ akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ kammaṃ kammakkhayāya saṃvattatī ’’ ti ( a . ni .4.233; dī . ni .3.312; ma . ni .2.18) vacanato kusalakammampi khepetiyeva .
Puññatejapaṭipakkhavasena apuññatejameva vuttaṃ .
Adhammatejan ti nānātitthiyānaṃ samayavacanatejaṃ .
Imassa ñāṇassa uddesavaṇṇanāyaṃ vutte dutiye atthavikappe rāgādayo ekūnavīsati puthu dussīlyatejā honti .
‘‘ Abhisaṅkhārā , bhavagāmikammā ’’ ti ettha apuññābhisaṅkhārā akusalakammañca apuññatejā honti , āneñjābhisaṅkhārāniP1.328 lokiyakusalakammāni puññatejeneva khepanīyato apuññatejapakkhikāva honti .
Kāmacchandādayo pañcadasa nānattā aguṇatejā honti , niccasaññādayo aṭṭhārasa nānattā duppaññatejā honti , catumaggavajjhā cattāro nānattā apuññatejā honti .
Sotāpattimaggavajjhanānattena adhammatejo saṅgahetabbo .
Niddese sallekhapaṭipakkhena asallekhena sallekhaṃ dassetukāmena asallekhapubbako sallekho niddiṭṭho .
Nekkhammādayo sattatiṃsa ekattadhammāva paccanīkānaṃ sallikhanato ‘‘ sallekho ’’ tiV1.267 vuttā .
Tasmiṃ nekkhammādike sattatiṃsapabhede sallekhe ñāṇaṃ sallekhaṭṭhe ñāṇan ti .
Sallekhaṭṭhañāṇaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .