Virāgakathāvaṇṇanā
28. Idāni
V2.196 maggapayojanapariyosānāya mettākathāya anantaraṃ kathitāya virāgasaṅkhātamaggapubbaṅgamāya virāgakathāya apubbatthānuvaṇṇanā .Tattha paṭhamaṃ tāva ‘‘ nibbindaṃ virajjati virāgā vimuccatī ’’ ti ( mahāva 23) vuttānaṃ dvinnaṃ suttantapadānaṃ atthaṃ niddisitukāmena virāgo maggo , vimutti phalan ti uddeso ṭhapito .
Tattha paṭhamaṃ vacanatthaṃ tāva niddisitukāmo kathaṃ virāgo maggotiādimāha .
Tattha virajjatīti virattā hoti .
Sesāni maggañāṇaniddese vuttatthāni .
Virāgoti yasmā sammādiṭṭhi virajjati , tasmā virāgo nāmāti attho
P3.608 .So ca virāgo yasmā virāgārammaṇo … pe … virāge patiṭṭhito , tasmā ca virāgoti evaṃ ‘‘ virāgārammaṇo ’’ tiādīnaṃ pañcannaṃ vacanānaṃ sambandho veditabbo .
Tattha virāgārammaṇoti nibbānārammaṇo .
Virāgagocaroti nibbānavisayo .
Virāge samudāgatoti nibbāne samuppanno .
Virāge ṭhitoti pavattivasena nibbāne ṭhito .
Virāge patiṭṭhitoti anivattanavasena nibbāne patiṭṭhito .
Nibbānañca virāgoti nibbānaṃ virāgahetuttā virāgo .
Nibbānārammaṇatājātāti nibbānārammaṇe jātā , nibbānārammaṇabhāvena vā jātā .
Te maggasampayuttā sabbeva phassādayo dhammā virajjanaṭṭhena virāgā hontīti virāgā nāma honti .
Sahajātānīti sammādiṭṭhisahajātāni sammāsaṅkappādīni satta maggaṅgāni .
Virāgaṃ gacchantīti virāgo maggoti virāgaṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā gacchantīti virāgārammaṇattā virāgo nāma , magganaṭṭhena maggo nāma hotīti attho .
Ekekampi maggaṅgaṃ maggoti nāmaṃ labhati .
Iti ekekassa aṅgassa maggatte vutte sammādiṭṭhiyāpi maggattaṃ vuttameva hoti .
Tasmāyeva ca etena maggenāti aṭṭha maggaṅgāni gahetvā vuttaṃ .
Buddhā cāti paccekabuddhāpi saṅgahitā .
Tepi hi ‘‘ dveme , bhikkhave , buddhā tathāgato ca arahaṃ sammāsambuddho paccekabuddho cā ’’ ti ( a . ni .2.57) vuttattā buddhāyeva
M2.213 .Agatan ti anamatagge saṃsāre agatapubbaṃ .
Disan ti sakalāyapaṭipattiyā dissati apadissati abhisandahīyatīti disā , sabbabuddhehi vā paramaṃ sukhanti dissati apadissati kathīyatīti disā
V2.197 , sabbadukkhaṃ vā dissanti vissajjenti ujjhanti etāyāti disā .Taṃ disaṃ .
Aṭṭhaṅgiko maggoti kiṃ vuttaṃ hoti ?
Yo so aṭṭhaṅgiko dhammasamūho , so etena nibbānaṃ gacchantīti gamanaṭṭhena maggo nāmāti vuttaṃ hoti .
Puthusamaṇabrāhmaṇānaṃ parappavādānan ti visuṃ visuṃ samaṇānaṃ brāhmaṇānañca ito aññaladdhikānaṃ .
Aggoti tesaṃ sesamaggānaṃ visiṭṭho .
Seṭṭhoti sesamaggato ativiya pasaṃsanīyo .
Mokkhoti mukhe sādhu , sesamaggānaṃ abhimukhe ayameva sādhūti attho .
Uttamoti sesamagge ativiya uttiṇṇo .
Pavaroti sesamaggato nānappakārehi saṃbhajanīyo .
Itīti kāraṇatthe nipāto .
Tasmā bhagavatā ‘‘ maggānaṃ aṭṭhaṅgiko seṭṭho ’’ ti vuttoti adhippāyo .
Vuttañhi bhagavatā –
‘‘ Maggānaṭṭhaṅgiko seṭṭho , saccānaṃ caturo padā ;
Virāgo seṭṭho dhammānaṃ , dvipadānañca cakkhumā ’’ ti .( dha . pa .273);
Taṃ idha vicchinditvā ‘‘ maggānaṃ aṭṭhaṅgiko seṭṭho ’’ ti vuttaṃ .
Sesavāresupi
P3.609 iminā ca nayena heṭṭhā vuttanayena ca attho veditabbo .Dassanavirāgotiādīsu dassanasaṅkhāto virāgo dassanavirāgo .
Indriyaṭṭhato balassa visiṭṭhattā idha indriyato balaṃ paṭhamaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Ādhipateyyaṭṭhena indriyānītiādi indriyādīnaṃ atthavibhāvanā , na virāgassa .
Tathaṭṭhena saccāti saccañāṇaṃ veditabbaṃ .
Sīlavisuddhīti sammāvācākammantājīvā .
Cittavisuddhīti sammāsamādhi .
Diṭṭhivisuddhīti sammādiṭṭhisaṅkappā .
Vimuttaṭṭhenāti taṃtaṃmaggavajjhakilesehi muttaṭṭhena .
Vijjāti sammādiṭṭhi .
Vimuttīti samucchedavimutti .
Amatogadhaṃ nibbānaṃ pariyosānaṭṭhena maggoti maggaphalapaccavekkhaṇāhi maggīyatīti maggo .
Imasmiṃ virāganiddese vuttā dhammā sabbepi maggakkhaṇeyeva .
Vimuttiniddese phalakkhaṇe .
Tasmā chandamanasikārāpi maggaphalasampayuttā .
29. Virāganiddese
M2.214 vuttanayeneva vimuttiniddesepi attho veditabbo .Phalaṃ panettha paṭippassaddhivimuttattā vimutti , nibbānaṃ nissaraṇavimuttattā vimutti .
‘‘ Sahajātāni sattaṅgānī ’’ tiādīni vacanāni idha na labbhantīti na vuttāni .
Sayaṃ phalavimuttattā pariccāgaṭṭhena vimuttīti ettakameva vuttaṃ .
Sesaṃ vuttanayamevāti .
Virāgakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .