25-28.Paṭisambhidāñāṇaniddesavaṇṇanā
76. Paṭisambhidāñāṇaniddese
V1.251P1.306 yasmā dhamme avutte tassa kiccaṃ na sakkā vattuṃ , tasmā uddiṭṭhānaṃ paṭipāṭiṃ anādiyitvā paṭhamaṃ dhammā niddiṭṭhā .Dhammādīnaṃ
M1.277 atthā vuttāyeva .Saddhindriyaṃ dhammotiādīhi dhammasaddapariyāpanne dhamme vatvā nānattasaddassa atthaṃ dassento añño saddhindriyaṃ dhammotiādimāha .
‘‘ Añño dhammo ’’ ti hi vutte dhammānaṃ nānattaṃ dassitaṃ hoti .
Paṭividitāti abhimukhabhāvena viditā pākaṭā nāma honti .
Tena paṭisambhidāpadassa attho vutto .
Adhimokkhaṭṭho atthotiādīhi tesaṃ saddhādīnaṃ adhimuccanādikiccaṃ attho nāmāti dasseti .
Sandassetun ti paraṃ ñāpetukāmassa paraṃ sandassetuṃ .
Parassa pana vacanaṃ suṇantassāpi labbhatiyeva .
Byañjananiruttābhilāpāti nāmabyañjanaṃ nāmanirutti nāmābhilāpo .
Nāmañhi atthaṃ byañjayatīti byañjanaṃ ,‘‘ saṅkhatamabhisaṅkharontīti kho , bhikkhave , tasmā saṅkhārāti vuccantī ’’ ti ( saṃ . ni .3.79) evaṃ niddhāretvā sahetukaṃ katvā vuccamānattā nirutti , abhilapīyati etena atthoti abhilāpoti vuccati .
Nāmañca nāmetaṃ catubbidhaṃ – sāmaññanāmaṃ , guṇanāmaṃ , kittimanāmaṃ , opapātikanāmanti .
Tattha paṭhamakappikesu mahājanena sammannitvā ṭhapitattā ‘‘ mahāsammato ’’ ti rañño nāmaṃ sāmaññanāmaṃ .
Yaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ mahājanasammatoti kho , vāseṭṭha ,‘ mahāsammato mahāsammato ’ tveva paṭhamaṃ akkharaṃ upanibbattan ’’ ti ( dī . ni .3.131).
‘‘ Dhammakathiko paṃsukūliko vinayadharo tipiṭakadharo saddho sato ’’ ti evarūpaṃ guṇato āgatanāmaṃ guṇanāmaṃ .
‘‘ Bhagavā
P1.307 arahaṃ sammāsambuddho ’’ tiādīnipi tathāgatassa anekāni nāmasatāni guṇanāmāneva .Tena vuttaṃ –
‘‘ Asaṅkhyeyyāni nāmāni , saguṇena mahesino ;
Guṇehi nāmamuddheyyaṃ , api nāmasahassato ’’ ti .
Yaṃ pana jātassa kumārakassa nāmaggahaṇadivase dakkhiṇeyyānaṃ sakkāraṃ katvā samīpe ṭhitā ñātakā kappetvā pakappetvā ‘‘ ayaṃ asuko nāmā ’’ ti nāmaṃ karonti , idaṃ kittimanāmaṃ .
Yā pana purimapaññatti aparapaññattiyaṃ patati , purimavohāro pacchimavohāre patati .
Seyyathidaṃ , purimakappepi cando candoyeva nāma , etarahipi candoyeva .
Atīte sūriyo , samuddo , pathavī , pabbato pabbatoyeva nāma , etarahipi pabbatoyevāti , idaṃ opapātikanāmaṃ .
Idaṃ catubbidhampi nāmaṃ ekaṃ nāmameva
V1.252 hotiM1.278 , taṃ lokasaṅketamattasiddhaṃ paramatthato avijjamānaṃ .Aññe pana ‘‘ nāmaṃ nāma atthajotako saddo ’’ ti vadanti .
Balabojjhaṅgamaggaṅgānaṃ vuttanayānusāreneva attho veditabbo .
Paṭisambhidāñāṇaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .