9. Saṅkhārupekkhāñāṇaniddesavaṇṇanā
54. Saṅkhārupekkhāñāṇaniddese
P1.265 uppādā dīni vuttatthāneva .Dukkhan ti bhayan ti sāmisan ti saṅkhārāti uppādādimuñcanañāṇassa kāraṇavacanāni .
Evañca lakkhaṇato saṅkhārupekkhaṃ dassetvā idāni atthato dassetuṃ uppādo saṅkhārā , te saṅkhāre ajjhupekkhatīti saṅkhārupekkhātiādimāha .
Tattha saṅkhāre ajjhupekkhatīti tassa āraddhavipassakassa vipassanāñāṇena lakkhaṇattayassa diṭṭhattā lakkhaṇavicinane pahīnabyāpārassa āditte viya tayo bhave passato saṅkhāraggahaṇe majjhattassa taṃ vipassanāñāṇaṃ te saṅkhāre visesena ca ikkhati , gahaṇena vajjitañca hutvā ikkhati oloketīti saṅkhārupekkhā nāmāti attho .
Yathā loke visesena jayanto adhijayatīti , annena vajjito vasanto upavasatīti vuccati .
Puna
V1.223 saṅkhāre aniccādito vipassitvā gahaṇe majjhattabhāvasaṇṭhitaṃM1.245 saṅkhārupekkhampi aniccādito vipassitvā tassāpi saṅkhārupekkhāya gahaṇe majjhattākārasaṇṭhitāya saṅkhārupekkhāya sabbhāvato ye ca saṅkhārā yā ca upekkhātiādi vuttaṃ . 55. Idāni saṅkhārupekkhāya cittābhinīhārabhedaṃ dassetuṃ katihākārehītiādimāha .
Tattha saṅkhārupekkhāyāti bhummavacanaṃ .
Cittassa abhinīhāroti saṅkhārupekkhālābhino tato aññassa cittassa saṅkhārupekkhābhimukhaṃ katvā bhusaṃ haraṇaṃ .
Abhimukhattho hi ettha abhi saddo , bhusattho nī saddo .
Katihākārehīti pucchitaṃ pucchaṃ aṭṭhahākārehīti vissajjetvā dutiyapucchāvissajjaneneva te aṭṭhākāre dassetukāmo te adassetvāva puthujjanassa katihākārehītiādi
P1.266 pucchaṃ akāsi .Puthujjanassāti ettha pana –
Duve puthujjanā vuttā , buddhenādiccabandhunā ;
Andho puthujjano eko , kalyāṇeko puthujjanoti .
Tattha yassa khandhadhātuāyatanādīsu uggahaparipucchāsavanadhāraṇapaccavekkhaṇādīni natthi , ayaṃ andhaputhujjano .
Yassa tāni atthi , so kalyāṇaputhujjano .
Duvidhopi panesa –
Puthūnaṃ jananādīhi , kāraṇehi puthujjano ;
Puthujjanantogadhattā , puthuvāyaṃ jano iti .
So hi puthūnaṃ nānappakārānaṃ kilesādīnaṃ jananādīhi kāraṇehi puthujjano .
Yathāha –
‘‘ puthu kilese janentīti puthujjanā , puthu avihatasakkāyadiṭṭhikāti puthujjanā , puthu satthārānaṃ mukhullokikāti puthujjanā , puthu sabbagatīhi avuṭṭhitāti puthujjanā , puthu nānābhisaṅkhāre abhisaṅkharontīti puthujjanā , puthu nānāoghehi vuyhantīti puthujjanā , puthu nānāsantāpehi santappentīti puthujjanā , puthu nānāpariḷāhehi pariḍayhantīti puthujjanā , puthu pañcasu kāmaguṇesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhāti puthujjanā , puthu pañcahi nīvaraṇehi āvutā nivutā ovutā pihitā paṭicchannā paṭikujjitāti puthujjanā ’’ ti
M1.246 ( mahāni .94).Puthūnaṃ vā gaṇanapathātītānaṃ ariyadhammaparammukhānaṃ nīcadhammasamācārānaṃ janānaṃ antogadhattāpi puthujjanā , puthu vā ayaṃ visuṃyeva saṅkhaṃ gato , visaṃsaṭṭho
V1.224 sīlasutādiguṇayuttehi ariyehi janotipi puthujjano .Tesu kalyāṇaputhujjano idhādhippeto itarassa bhāvanāya eva abhāvā .
Sekkhassāti ettha satta sekkhā sotāpattimaggaphalasakadāgāmimaggaphalaanāgāmimaggaphalaarahattamaggaṭṭhā .
Te hi tisso sikkhā sikkhantīti sekkhā .
Tesu sotāpattisakadāgāmianāgāmiphalaṭṭhā
P1.267 tayo idhādhippetā maggaṭṭhānaṃ saṅkhārupekkhāya cittābhinīhārābhāvā .Vītarāgassāti ettha samucchedavigamena vigato rāgo assāti vītarāgo .
Arahato etaṃ adhivacanaṃ .
Tīsupi padesu jātiggahaṇena ekavacanaṃ kataṃ .
Saṅkhārupekkhaṃ abhinandatīti tasmiṃ upekkhāvihāre phāsuvihārasaññaṃ paṭilabhitvā phāsuvihāranikantiyā saṅkhārupekkhābhimukho hutvā nandati , sappītikaṃ taṇhaṃ uppādetīti attho .
Vipassatīti sotāpattimaggapaṭilābhatthaṃ aniccādivasena vividhā passati , sekkho uparimaggatthaṃ , vītarāgo diṭṭhadhammasukhavihāratthaṃ vipassati .
Paṭisaṅkhāyāti aniccādivaseneva upaparikkhitvā .
Yasmā pana sotāpannādayo ariyā sakaṃ sakaṃ phalasamāpattiṃ samāpajjamānā udayabbayañāṇādīhi navahi vipassanāñāṇehi avipassitvā samāpajjituṃ na sakkonti , tasmā paṭisaṅkhāya vā phalasamāpattiṃ samāpajjatīti vuttaṃ .
Phalasamāpattiyā pavattidassanatthaṃ pana tesaṃ idaṃ pañhakammaṃ – kā phalasamāpatti ?
Ke taṃ samāpajjanti ?
Ke na samāpajjanti ?
Kasmā samāpajjanti ?
Kathañcassā samāpajjanaṃ hoti ?
Kathaṃ ṭhānaṃ ?
Kathaṃ vuṭṭhānaṃ ?
Kiṃ phalassa anantaraṃ ?
Kassa ca phalaṃ anantaranti ?
Tattha kā phalasamāpattīti ?
Yā ariyaphalassa nirodhe appanā .
Ke taṃ samāpajjanti ?
Ke na samāpajjantīti ?
Sabbepi puthujjanā na samāpajjanti .
Kasmā ?
Anadhigatattā .
Ariyā pana sabbepi samāpajjanti .
Kasmā
M1.247 ?Adhigatattā .
Uparimā pana heṭṭhimaṃ na samāpajjanti puggalantarabhāvūpagamanena paṭippassaddhattā , heṭṭhimā ca uparimaṃ anadhigatattā .
Attano attanoyeva pana phalaṃ sabbepi samāpajjantīti idamettha sanniṭṭhānaṃ .
Keci
V1.225 pana ‘‘ sotāpannasakadāgāminopi na samāpajjanti , uparimā dveyeva samāpajjantī ’’ ti vadanti .Idañca nesaṃ kāraṇaṃ – ete hi samādhismiṃ paripūrakārinoti .
Taṃ puthujjanassāpi attanā paṭiladdhaṃ lokiyasamādhiṃ samāpajjanato akāraṇameva .
Kiñcettha kāraṇākāraṇacintāya .
Nanu idheva pāḷiyaṃ ‘‘ katame dasa saṅkhārupekkhā vipassanāvasena
P1.268 uppajjanti , katame dasa gotrabhudhammā vipassanāvasena uppajjantī ’’ ti ( paṭi . ma .1.60) imesaṃ pañhānaṃ vissajjane ‘‘ sotāpattiphalasamāpattatthāya sakadāgāmiphalasamāpattatthāyā ’’ ti ( paṭi . ma .1.60) visuṃ visuṃ vuttā .Tasmā sabbepi ariyā attano attano phalaṃ samāpajjantīti niṭṭhamettha gantabbaṃ .
Kasmā samāpajjantīti ?
Diṭṭhadhammasukhavihāratthaṃ .
Yathā hi rājāno rajjasukhaṃ , devatā dibbasukhamanubhavanti , evaṃ ariyā ‘‘ lokuttarasukhaṃ anubhavissāmā ’’ ti addhānaparicchedaṃ katvā icchiticchitakkhaṇe phalasamāpattiṃ samāpajjanti .
Kathañcassā samāpajjanaṃ hoti , kathaṃ ṭhānaṃ , kathaṃ vuṭṭhānan ti ?
Dvīhi tāva ākārehi assā samāpajjanaṃ hoti nibbānato aññassa ārammaṇassa amanasikārā , nibbānassa ca manasikārā .
Yathāha –
‘‘ dve kho , āvuso , paccayā animittāya cetovimuttiyā samāpattiyā sabbanimittānañca amanasikāro , animittāya ca dhātuyā manasikāro ’’ ti ( ma . ni .1.458).
Ayaṃ panettha samāpajjanakkamo – phalasamāpattatthikena hi ariyasāvakena rahogatena paṭisallīnena udayabbayādivasena saṅkhārā vipassitabbā .
Tassa pavattānupubbavipassanassa saṅkhārārammaṇagotrabhuñāṇānantaraṃ phalasamāpattivasena nirodhe cittaṃ appeti .
Phalasamāpattininnatāya cettha sekkhassāpi phalameva uppajjati , na maggo .
Ye pana vadanti ‘‘ sotāpanno ‘ phalasamāpattiṃ samāpajjissāmī ’ ti vipassanaṃ paṭṭhapetvā sakadāgāmī hoti , sakadāgāmī ca anāgāmī ’’ ti .
Te vattabbā ‘‘ evaṃ sati anāgāmī arahā bhavissati , arahā paccekabuddho , paccekabuddho ca buddho ’’ ti .
Tasmā
M1.248 na kiñci etaṃ , pāḷivaseneva ca paṭikkhittantipi na gahetabbaṃ .Idameva pana gahetabbaṃ .
Sekkhassāpi phalameva uppajjati , na maggo .
Phalañcassa sace anena paṭhamajjhāniko maggo adhigato hoti , paṭhamajjhānikameva uppajjati , sace dutiyādīsu aññatarajjhāniko , dutiyādīsu aññatarajjhānikamevāti evaṃ tāvassā samāpajjanaṃ hoti .
‘‘ Tayo
V1.226 kho , āvuso , paccayā animittāya cetovimuttiyā ṭhitiyāP1.269 sabbanimittānañca amanasikāro , animittāya ca dhātuyā manasikāro , pubbe ca abhisaṅkhāro ’’ ti ( ma . ni .1.458) vacanato panassā tīhākārehi ṭhānaṃ hoti .Tattha pubbe ca abhisaṅkhāroti samāpattito pubbe kālaparicchedo .
‘‘ Asukasmiṃ nāma kāle vuṭṭhahissāmī ’’ ti paricchinnattā hissā yāva so kālo nāgacchati , tāva ṭhānaṃ hoti .
Evamassa ṭhānaṃ hoti .
‘‘ Dve kho , āvuso , paccayā animittāya cetovimuttiyā vuṭṭhānāya sabbanimittānañca manasikāro , animittāya ca dhātuyā amanasikāro ’’ ti ( ma . ni .1.458) vacanato panassā dvīhākārehi vuṭṭhānaṃ hoti .
Tattha sabbanimittānan ti rūpanimittavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇanimittānaṃ .
Kāmañca na sabbānevetāni ekato manasi karoti , sabbasaṅgāhikavasena panetaṃ vuttaṃ .
Tasmā yaṃ bhavaṅgassa ārammaṇaṃ hoti , taṃ manasikaroto phalasamāpattito vuṭṭhānaṃ hotīti evamassā vuṭṭhānaṃ veditabbaṃ .
Kiṃ phalassa anantaraṃ , kassa ca phalaṃ anantaran ti ?
Phalassa tāva phalameva vā anantaraṃ hoti bhavaṅgaṃ vā .
Phalaṃ pana atthi maggānantaraṃ , atthi phalānantaraṃ , atthi gotrabhuanantaraṃ , atthi nevasaññānāsaññāyatanānantaranti .
Tattha maggavīthiyaṃ maggānantaraṃ , purimassa purimassa pacchimaṃ pacchimaṃ phalānantaraṃ , phalasamāpattīsu purimaṃ purimaṃ gotrabhuanantaraṃ .
Gotrabhūti cettha anulomaṃ veditabbaṃ .
Vuttañhetaṃ paṭṭhāne ‘‘ arahato anulomaṃ phalasamāpattiyā anantarapaccayena paccayo .
Sekkhānaṃ anulomaṃ phalasamāpattiyā anantarapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.417).
Yena phalena nirodhā vuṭṭhānaṃ hoti , taṃ nevasaññānāsaññāyatanānantaranti .
Tattha ṭhapetvā maggavīthiyaṃ uppannaphalaṃ avasesaṃ
M1.249 sabbaṃ phalasamāpattivasena pavattaṃ nāma .Evametaṃ maggavīthiyaṃ vā phalasamāpattiyaṃ vā uppajjanavasena –
‘‘ Paṭippassaddhadarathaṃ , amatārammaṇaṃ subhaṃ ;
Vantalokāmisaṃ santaṃ , sāmaññaphalamuttaman ’’ ti .
Ayamettha phalasamāpattikathā .
Tadajjhupekkhitvāti
V1.227P1.270 taṃ saṅkhārupekkhaṃ aññena tādiseneva vipassanāñāṇena ajjhupekkhitvā .Suññatavihārena vātiādīsu phalasamāpattiṃ vinā vipassanāvihāreneva viharitukāmassa arahato attābhinivesaṃ bhayato disvā suññatādhimuttassa saṅkhārupekkhāya vayaṃ passantassa vipassanattayavihāro suññatavihāro nāma , saṅkhāranimittaṃ bhayato disvā animittādhimuttassa saṅkhārupekkhāya vayaṃ passantassa vipassanattayavihāro animittavihāro nāma , taṇhāpaṇidhiṃ bhayato disvā appaṇihitādhimuttassa saṅkhārupekkhāya vayaṃ passantassa vipassanattayavihāro appaṇihitavihāro nāma .
Tathā hi parato vuttaṃ –
‘‘ Abhinivesaṃ bhayato sampassamāno suññate adhimuttattā phussa phussa vayaṃ passati , suññato vihāro .
Nimittaṃ bhayato sampassamāno animitte adhimuttattā phussa phussa vayaṃ passati , animitto vihāro .
Paṇidhiṃ bhayato sampassamāno appaṇihite adhimuttattā phussa phussa vayaṃ passati , appaṇihito vihāro ’’ ti ( paṭi . ma .1.78).
Chaḷaṅgupekkhāsabbhāvena ca paṭikūle appaṭikūlasaññādivihārasabbhāvena ca arahatoyeva sabbākārena cittaṃ vase vattati , tato ayaṃ vipassanāvihāro arahatoyeva ijjhatīti vuttaṃ hoti .
Vītarāgo saṅkhārupekkhaṃ vipassati vāti ettha pana tidhā ca bhayaṃ , tidhā ca adhimuttiṃ anāpajjitvā kevalaṃ vipassanāti veditabbā .
Evañhi sati pubbāparaviseso hoti .
56. Idāni dvinnaṃ tiṇṇaṃ puggalānaṃ vasena saṅkhārupekkhāya ekattanānattabhedaṃ dassetukāmo kathaṃ puthujjanassa ca sekkhassa cātiādimāha .
Tattha
M1.250 cittassa abhinīhāro ekattaṃ hotīti eko hoti , sakatthe bhāvavacananti veditabbaṃ .Yathā idappaccayā eva idappaccayatāti vuttaṃ , tathā ekova ekattaṃ .
Abhinīhāroti sāmiatthe paccattavacanaṃ vā , abhinīhārassāti attho .
‘‘ So deso sammajjitvā ’’ tiādīsu ( mahāva .168) viya vibhattivipallāso katoti veditabbo .
Cittaṃ kilissatīti vipassanānikantisaṅkhātena lobhakilesena cittaṃ kilissati , tāpīyati bādhīyatīti attho .
Bhāvanāya paripantho hotīti paṭiladdhāya vipassanābhāvanāya
P1.271 upaghāto hoti .Paṭivedhassa antarāyo hotīti vipassanābhāvanāya paṭilabhitabbassa saccappaṭivedhassa paṭilābhantarāyo hoti .
Āyatiṃ paṭisandhiyā paccayo hotīti saṅkhārupekkhāsampayuttakammassa balavattā teneva sugatipaṭisandhiyā dīyamānāya atinandanasaṅkhāto lobhakileso anāgate kāmāvacarasugatipaṭisandhiyā paccayo hoti
V1.228 .Yasmā kilesasahāyaṃ kammaṃ vipākaṃ janeti , tasmā kammaṃ janakapaccayo hoti , kileso upatthambhakapaccayo .
Sekkhassa pana uttaripaṭivedhassāti sakadāgāmimaggādivasena saccappaṭivedhassa .
Āyatiṃ paṭisandhiyā paccayo hotīti sekkhesu sotāpannasakadāgāmīnaṃ anadhigatajjhānānaṃ saṅkhārupekkhākammena dīyamānāya kāmāvacarasugatipaṭisandhiyā abhinandanakileso paccayo hoti , jhānalābhīnaṃ pana anāgāmissa ca brahmalokeyeva paṭisandhānato paccayo na hoti , anulomagotrabhūhi ca dīyamānāya paṭisandhiyā ayameva kileso paccayo hotīti veditabbo .
Aniccatoti hutvā abhāvaṭṭhena aniccantikatāya ādiantavantatāya ca aniccato .
Dukkhatoti abhiṇhaṃ paṭipīḷanaṭṭhena uppādavayapaṭipīḷanatāya dukkhavatthutāya ca dukkhato .
Anattatoti avasavattanaṭṭhena paccayāyattavuttitāya sāminivāsīkārakavedakābhāvena ca anattato .
Anupassanaṭṭhenāti anu anu aniccādito passanaṭṭhena .
Abhinīhāro nānattaṃ hotīti abhinīhāro nānā hotīti vā abhinīhārassa nānābhāvo hotīti vā veditabbaṃ .
Kusalāti ārogyaṭṭhena anavajjaṭṭhena kosallasambhūtaṭṭhena ca .
Abyākatāti kusalākusalabhāvena na byākatā .
Kiñcikāle suviditāti
M1.251 vipassanākāle suṭṭhu viditā .Kiñcikāle na suviditāti abhinandanakāle na suṭṭhu viditā .
Accantaṃ suviditāti abhinandanāya pahīnattā ekantena suviditā .
Viditaṭṭhena ca aviditaṭṭhena cāti ettha puthujjanasekkhānaṃ suviditaṭṭhopi vītarāgassa accantasuviditaṭṭhopi viditaṭṭhova hoti , dvinnampi na suviditaṭṭho aviditaṭṭhova .
Atittattāti vipassanāya karaṇīyassa apariyositattā appaṇītabhāvena .
Tabbiparītena tittattā .
Tiṇṇaṃ saññojanānaṃ pahānāyāti sakkāyadiṭṭhivicikicchāsīlabbataparāmāsānaṃ
P1.272 pahānatthaṃ .Pacchimabhavikāpi bodhisattā ettheva saṅgahaṃ gacchanti .
Apacchimabhavikā pana vipassanaṃ saṅkhārupekkhaṃ pāpetvā ṭhapenti .
Sotāpattimaggaṃ paṭilābhatthāyāti asamāsetvā paṭhanti , samāsetvā pāṭho sundarataro .
Sekkho tiṇṇaṃ saññojanānaṃ pahīnattāti sotāpannasakadāgāmianāgāmīnaṃ sāmaññena vuttaṃ .
Sakadāgāmianāgāmīnampi hi tāni pahīnāneva .
Uttaripaṭilābhatthāyāti uparūparimaggapaṭilābhatthaṃ .
Diṭṭhadhammasukhavihāratthāyāti diṭṭheva dhamme paccakkhe attabhāve yo sukho vihāro , tadatthāya .
Vihārasamāpattaṭṭhenāti sekkhassa phalasamāpattaṭṭhena , vītarāgassa vipassanāvihāraphalasamāpattaṭṭhena .
57. Idāni
V1.229 saṅkhārupekkhānaṃ gaṇanaparicchedaṃ dassetuṃ kati saṅkhārupekkhātiādimāha .Tattha samathavasenāti samādhivasena .
Ayameva vā pāṭho .
Nīvaraṇe paṭisaṅkhāti pañca nīvaraṇāni pahātabbabhāvena pariggahetvā .
Santiṭṭhanāti nīvaraṇānaṃ pahānābhimukhībhūtattā tesaṃ pahānepi abyāpārabhāvūpagamanena majjhattatāya santiṭṭhanā .
Saṅkhārupekkhāsūti nīvaraṇappahāne byāpārākaraṇena nīvaraṇasaṅkhātānaṃ saṅkhārānaṃ upekkhanāsu .
Esa nayo vitakkavicārādīsu ca .
Samathe saṅkhārupekkhā nāma appanāvīthiyā āsannapubbabhāge balappattabhāvanāmayañāṇaṃ .
Sotāpattimaggaṃ paṭilābhatthāyātiādīsu catūsu maggavāresu suññatānimittaappaṇihitamaggānaṃ aññataraññataro maggo labbhati .
Sotāpattiphalasamāpattatthāyātiādīsu catūsu phalavāresu pana appaṇihitā phalasamāpatti veditabbā .
Kasmā ?
‘‘ Suññatavihārasamāpattatthāya animittavihārasamāpattatthāyā ’’ ti
M1.252 itarāsaṃ dvinnaṃ phalasamāpattīnaṃ visuṃ vuttattā .Aniccānupassanāvuṭṭhānavasena hi animittamaggo , tatheva phalasamāpattikāle animittaphalasamāpatti , dukkhānupassanāvuṭṭhānavasena appaṇihitamaggaphalasamāpattiyo , anattānupassanāvuṭṭhānavasena suññatamaggaphalasamāpattiyo suttantanayeneva veditabbā .
Ettha ca catūsu maggavāresu uppādan tiādīni pañca
P1.273 mūlapadāni , gatin tiādīni dasa vevacanapadānīti pannarasa padāni vuttāni .Chasu pana phalasamāpattivāresu pañca mūlapadāneva vuttāni .
Taṃ kasmā iti ce ?
Saṅkhārupekkhāya tikkhabhāve sati kilesappahāne samatthassa maggassa sambhavato tassā tikkhabhāvadassanatthaṃ vevacanapadehi saha daḷhaṃ katvā mūlapadāni vuttāni .
Phalassa nirussāhabhāvena santasabhāvattā maggāyattattā ca mandabhūtāpi saṅkhārupekkhā phalassa paccayo hotīti dassanatthaṃ mūlapadāneva vuttānīti veditabbāni .
58. Idāni jātivasena pucchitvā labbhamānavasena vissajjetuṃ kati saṅkhārupekkhā kusalātiādimāha .
Tattha pannarasa saṅkhārupekkhāti samathavasena aṭṭha , catunnaṃ maggānaṃ tiṇṇaṃ phalānaṃ vasena sattāti pannarasa .
Samathavasena aṭṭha saṅkhārupekkhā arahato nīvaraṇapaṭisaṅkhāabhāvato , vitakkavicārādīnaṃ pahānabyāpāraṃ vinā sukhena pahānato ca saṅkhārupekkhānāmassa ananurūpāti katvā tāsaṃ abyākatatā na vuttāti veditabbā .
Arahatā pana phalasamāpattiṃ samāpajjantena saṅkhārupekkhaṃ vinā samāpajjituṃ na sakkāti tisso saṅkhārupekkhā abyākatāti vuttā .
Appaṇihitasuññatānimittavasena hi arahato tisso saṅkhārupekkhā .
Idāni saṅkhārupekkhānaṃ saṃvaṇṇanāvasena vuttāsu tīsu gāthāsu paṭisaṅkhāsantiṭṭhanā paññāti saṅkhārupekkhā
V1.230 .Aṭṭha cittassa gocarāti samathavasena vuttā aṭṭha saṅkhārupekkhā samādhissa visayā , bhūmiyoti attho .
‘‘ Cittaṃ paññañca bhāvayan ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .1.23,192) viya cittasīsena samādhi niddiṭṭho ,‘‘ gocare , bhikkhave , caratha sake pettike visaye ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .5.372) viya gocarasaddena visayo .
Yañhi yadāyattaṃ , tasseso visayoti vuccati .
Puthujjanassa dveti samathavasena vipassanāvasena ca .
Tayo sekkhassāti
M1.253 samathavipassanāsamāpattivasena .Tayo ca vītarāgassāti appaṇihitasuññatānimittaphalasamāpattivasena .
‘‘ Tisso ’’ ti vattabbe ‘‘ tayo ’’ ti ca liṅgavipallāso kato .
Tayo saṅkhārupekkhā dhammāti vā yojetabbaṃ .
Yehi cittaṃ vivaṭṭatīti yehi saṅkhārupekkhādhammehi vitakkavicārādito , uppādādito vā cittaṃ apagacchati .
Vītarāgassāpi hi saṅkhārupekkhāsabbhāvato
P1.274 ca saṅkhārato cittaṃ vivaṭṭitvā nibbānaṃ pakkhandatīti vuttaṃ hoti .Aṭṭha samādhissa paccayāti samathavasena vuttā aṭṭha appanāsampāpakattā appanāsamādhissa paccayā .
Dasa ñāṇassa gocarāti vipassanāvasena vuttā dasa maggañāṇassa phalañāṇassa ca bhūmiyo .
Tiṇṇaṃ vimokkhāna paccayāti suññatānimittaappaṇihitavimokkhānaṃ upanissayapaccayā .
Nānādiṭṭhīsu na kampatīti bhaṅgaṃ avissajjitvāva saṅkhāre aniccādivasena vipassanto sassatadiṭṭhiādīsu nānappakārāsu diṭṭhīsu na vedhatīti .
Saṅkhārupekkhāñāṇaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .