Sacchikātabbaniddesavaṇṇanā
29. Sacchikātabbaniddese
P1.135 dasa ekuttaravissajjanāni paṭilābhasacchikiriyāvasena vuttāni .Tattha akuppā cetovimuttīti arahattaphalavimutti .
Sā hi na kuppati na calati na parihāyatīti akuppā , sabbakilesehi cittassa
M1.126 vimuttattā cetovimuttīti vuccati .Vijjāti tisso vijjā .
Vimuttīti dasuttarapariyāyena arahattaphalaṃ vuttaṃ , saṅgītipariyāyena pana ‘‘ vimuttīti dve vimuttiyo cittassa ca adhimutti nibbānañcā ’’ ti ( dī . ni . aṭṭha .3.304) vuttaṃ .
Ettha ca aṭṭha samāpattiyo nīvaraṇādīhi suṭṭhu vimuttattā vimutti nāma , nibbānaṃ
V1.115 sabbasaṅkhatato vimuttattā vimutti nāma .Tisso vijjāti pubbenivāsānussatiñāṇaṃ vijjā sattānaṃ cutūpapāte ñāṇaṃ vijjā āsavānaṃ khaye ñāṇaṃ vijjā .
Tamavijjhanaṭṭhena vijjā , viditakaraṇaṭṭhenāpi vijjā .
Pubbenivāsānussatiñāṇañhi uppajjamānaṃ pubbenivāsaṃ chādetvā ṭhitaṃ tamaṃ vijjhati , pubbenivāsañca viditaṃ karotīti vijjā .
Cutūpapāte ñāṇaṃ cutipaṭisandhicchādakaṃ tamaṃ vijjhati , cutūpapātañca viditaṃ karotīti vijjā .
Āsavānaṃ khaye ñāṇaṃ catusaccacchādakaṃ tamaṃ vijjhati , catusaccadhamme ca viditaṃ karotīti vijjā .
Cattāri sāmaññaphalānīti sotāpattiphalaṃ , sakadāgāmiphalaṃ , anāgāmiphalaṃ , arahattaphalaṃ .
Pāpadhamme sameti vināsetīti samaṇo , samaṇassa bhāvo sāmaññaṃ .
Catunnaṃ ariyamaggānametaṃ nāmaṃ .
Sāmaññassa phalāni sāmaññaphalāni .
Pañca dhammakkhandhāti sīlakkhandho , samādhikkhandho , paññākkhandho , vimuttikkhandho , vimuttiñāṇadassanakkhandho .
Dhammakkhandhāti dhammavibhāgā dhammakoṭṭhāsā .
Sīlakkhandhā dīsupi eseva nayo .
Lokiyalokuttarā sīlasamādhipaññā eva sīlasamādhipaññākkhandhā
P1.136 .Samucchedapaṭippassaddhinissaraṇavimuttiyo eva vimuttikkhandho .
Tividhā vimuttipaccavekkhaṇā eva vimuttiñāṇadassanakkhandho .
So lokiyo eva .
Jānanaṭṭhena ñāṇameva dassanaṭṭhena dassananti ñāṇadassanaṃ , vimuttīnaṃ ñāṇadassanaṃ vimuttiñāṇadassananti vuccati .
Vikkhambhanatadaṅgavimuttiyo pana samādhipaññākkhandheheva saṅgahitā .
Ime pañca dhammakkhandhā sekkhānaṃ sekkhā , asekkhānaṃ asekkhāti vuttā .
Etesu hi lokiyā ca nissaraṇavimutti ca nevasekkhānāsekkhā .
Sekkhā hontāpi sekkhānaṃ ime iti sekkhā , asekkhānaṃ ime iti asekkhāti vuccanti .
‘‘ Sekkhena vimuttikkhandhena samannāgato hotī ’’ ti ettha pana nissaraṇavimuttiyā ārammaṇakaraṇavasena samannāgatoti veditabbo .
Cha abhiññāti cha adhikāni ñāṇāni .
Katamā cha ?
Iddhividhañāṇaṃ
M1.127 , dibbasotadhātuñāṇaṃ , pubbenivāsānussatiñāṇaṃ , cetopariyañāṇaṃ , dibbacakkhuñāṇaṃ , āsavānaṃ khaye ñāṇanti imā cha .Satta khīṇāsavabalānīti khīṇā āsavā assāti khīṇāsavo , khīṇāsavassa balāni khīṇāsavabalāni .
Katamāni satta ?
Vuttāni bhagavatā –
‘‘ Idha , bhikkhave , khīṇāsavassa bhikkhuno aniccato sabbe saṅkhārā yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhā honti .
Yampi , bhikkhave , khīṇāsavassa bhikkhuno aniccato sabbe saṅkhārā yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhā honti , idampi , bhikkhave , khīṇāsavassa bhikkhuno
V1.116 balaṃ hoti , yaṃ balaṃ āgamma khīṇāsavo bhikkhu āsavānaṃ khayaṃ paṭijānāti ‘ khīṇā me āsavā ’ ti .‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , khīṇāsavassa bhikkhuno aṅgārakāsūpamā kāmāti yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhā honti .
Yampi , bhikkhave … pe … idampi khīṇāsavassa bhikkhuno balaṃ hoti … pe ….
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , khīṇāsavassa bhikkhuno vivekaninnaṃ cittaṃ hoti vivekapoṇaṃ vivekapabbhāraṃ vivekaṭṭhaṃ nekkhammābhirataṃ byantībhūtaṃ sabbaso āsavaṭṭhāniyehi dhammehi .
Yampi , bhikkhave … pe … idampi khīṇāsavassa bhikkhuno balaṃ hoti … pe ….
‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , khīṇāsavassa bhikkhuno cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā honti subhāvitā .
Pañcindriyāni bhāvitāni honti
P1.137 subhāvitāni .Satta bojjhaṅgā bhāvitā honti subhāvitā .
Ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvito hoti subhāvito .
Yampi , bhikkhave , khīṇāsavassa bhikkhuno ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvito hoti subhāvito , idampi khīṇāsavassa bhikkhuno balaṃ hoti , yaṃ balaṃ āgamma khīṇāsavo bhikkhu āsavānaṃ khayaṃ paṭijānāti ‘ khīṇā me āsavā ’’’ ti ( a . ni .10.90; dī . ni .3.357; paṭi . ma .2.44).
Tattha
M1.128 paṭhamena balena dukkhasaccapaṭivedho , dutiyena samudayasaccapaṭivedho , tatiyena nirodhasaccapaṭivedho , catūhi maggasaccapaṭivedho pakāsito hoti .Aṭṭha vimokkhāti ārammaṇe adhimuccanaṭṭhena paccanīkadhammehi ca suṭṭhu muccanaṭṭhena vimokkhā .
‘‘ Katame aṭṭha ?
Rūpī rūpāni passati , ayaṃ paṭhamo vimokkho .
Ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati , ayaṃ dutiyo vimokkho .
‘ Subhan ’ teva adhimutto hoti , ayaṃ tatiyo vimokkho .
Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ ananto ākāso ’ ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati , ayaṃ catuttho vimokkho .
Sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘ anantaṃ viññāṇan ’ ti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati , ayaṃ pañcamo vimokkho .
Sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ
V1.117 samatikkamma ‘ natthi kiñcī ’ ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati , ayaṃ chaṭṭho vimokkho .Sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati , ayaṃ sattamo vimokkho .
Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati , ayaṃ aṭṭhamo vimokkho ’’ ti ( dī . ni .2.174;3.358; a . ni .8.66).
Nava anupubbanirodhāti nava anupaṭipāṭiyā nirodhā .
‘‘ Katame nava ?
Paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa kāmasaññā niruddhā hoti , dutiyaṃ jhānaṃ samāpannassa vitakkavicārā niruddhā honti , tatiyaṃ jhānaṃ samāpannassa pīti niruddhā hoti , catutthaṃ jhānaṃ samāpannassa assāsapassāsā niruddhā honti , ākāsānañcāyatanaṃ samāpannassa rūpasaññā niruddhā hoti , viññāṇañcāyatanaṃ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññā niruddhā hoti , ākiñcaññāyatanaṃ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññā niruddhā hoti , nevasaññānāsaññāyatanaṃ
P1.138 samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññā niruddhā hoti , saññāvedayitanirodhaṃ samāpannassa saññā ca vedanā ca niruddhā hontī ’’ ti ( a . ni .9.31; dī . ni .3.344,359).Dasa asekkhā dhammāti upari sikkhitabbābhāvato na sikkhantīti asekkhā .
Atha vā tīsu sikkhāsu sikkhantīti sekkhā , vuddhippattā sekkhāti
M1.129 asekkhā , arahanto .Asekkhānaṃ ime iti asekkhā .
‘‘ Katame dasa ?
Asekkhā sammādiṭṭhi , asekkho sammāsaṅkappo , asekkhā sammāvācā , asekkho sammākammanto , asekkho sammāājīvo , asekkho sammāvāyāmo , asekkhā sammāsati , asekkho sammāsamādhi , asekkhaṃ sammāñāṇaṃ , asekkhā sammāvimuttī ’’ ti ( dī . ni .3.348,360).
Asekkhaṃ sammāñāṇan ti arahattaphalapaññaṃ ṭhapetvā sesalokiyapaññā .
Sammāvimuttīti arahattaphalavimutti .
Aṭṭhakathāyaṃ ( dī . ni . aṭṭha .3.348) pana vuttaṃ –
‘‘ Asekkhā sammādiṭṭhītiādayo sabbepi phalasampayuttadhammā eva .
Ettha ca sammādiṭṭhi sammāñāṇanti dvīsu ṭhānesu paññāva kathitā .
Sammāvimuttīti iminā pana padena vuttāvasesā phalasamāpattidhammā saṅgahitā ’’ ti .
Sabbaṃ , bhikkhave , sacchikātabban tiādīsu ārammaṇasacchikiriyā veditabbā .
Rūpaṃ passanto sacchikarotītiādīsu rūpādīni lokiyāni passitabbākārena passanto tāneva rūpādīni
V1.118 ārammaṇasacchikiriyāya sacchikaroti , rūpādīni vā passitabbākārena passanto tena hetunā sacchikātabbaṃ nibbānaṃ sacchikaroti .Passantoti hi padaṃ hetuatthepi akkharacintakā icchanti .
Anaññātaññassāmītindriyādīni pana lokuttarāni paccavekkhaṇavasena passanto tāneva ārammaṇasacchikiriyāya sacchikaroti .
‘‘ Amatogadhaṃ nibbānaṃ pariyosānaṭṭhena sacchikarotī ’’ ti idaṃ pariññeyyapahātabbasacchikātabbabhāvetabbesu sacchikātabbattā ujukameva .
Ye ye dhammā sacchikatā honti , te te dhammā phassitā hontīti ārammaṇasacchikiriyāya sacchikatā ārammaṇaphassena phuṭṭhā honti , paṭilābhasacchikiriyāya sacchikatā paṭilābhaphassena phuṭṭhā hontīti .
Sacchikātabbaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .